معاون مطبوعاتی: اهالی رسانه سالها بود که احیای جشنواره مطبوعات را میطلبیدند
روزگاری که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، فرشاد مهدیپور را برای معاونت مطبوعاتی برگزید، روزنامهنگاران بسیاری این تصمیم را با استقبال روبرو کردند. حتی محمد خدادی، معاون مطبوعاتی دولت پیشین که مشی کاملا متفاوتی با دولت سید ابراهیم رئیسی داشت، این انتخاب را خوب و مناسب ارزیابی کرد و گفت ایشان از جنس رسانه هستند و آشنایی خوبی با ابعاد مختلف این حوزه دارند.
مهدیپور مؤسس و سردبیر روزنامه صبحنو، عضو هیأت مدیره آینده و روزنامههای جامجم، صبحنو و تهرانتایمز و سایت خبری فردا، مدیر خبرگزاریهای خانه ملت و شانا (پایگاه اطلاعرسانی وزارت نفت)، سردبیر هفتهنامههای پنجره، سروشهفتگی و آیندهسازان، دبیر روزنامههای همشهری و خبر و خبرنگار در روزنامههای قدس و جامجم و خبرگزاری فارس بوده است. ایشان دارای دکترای سیاستگذاری فرهنگی هستند و تاکنون بیش از ده عنوان کتاب در حوزههای سواد رسانه، مسائل سیاسی، فتنه ۸۸ و موارد دیگر منتشر کردهاند.
در گفتوگویی مفصل درباره نقش معاونت مطبوعاتی در سپهر رسانهای کشور، انجمنهای صنفی روزنامهنگاری، تنظیمگری محتوای فضای مجازی و تجربه برگزاری جشنواره رسانههای کشور با ایشان گفتوگو کردیم.
چالشهای کار تأسیسی در رسانهها
مهدیپور از ابتدای فعالیت رسانهای خود به اقدامات تأسیسی پرداخته است. ایشان فعالیت را از مجلهنویسی در زمان اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشآموزان آغاز کردند که پس از تغییرات با رویکرد حرفهای ادامه یافت. تجربه کوتاه در موسسه همشهری و مدیریت عامل خبرگزاری شانا (نفت) با تغییرات ساختاری همراه بود. سپس در خبرگزاری خانه ملت، هفتهنامه پنجره، سروش هفتگی و روزنامه صبحنو فعالیت کردند. ایشان چالشهای کار تأسیسی را در سه محور خلاصه میکنند اول، نبود نیروی انسانی زبده در بسترهای جدید که با مهاجرت نیروها به فضای مجازی تشدید شده است. دوم، ضرورت پشتیبانی مالی و درآمدزایی برای بقای مجموعه. سوم، برنامهریزی برای پایداری رسانه در درازمدت.

چهار حوزه اصلی معاونت مطبوعاتی
معاون مطبوعاتی توضیح داد که این معاونت متولی چهار حوزه است، نه تنها رسانهها و مطبوعات. حوزه اول رسانههای داخلی زیرمجموعه اداره کل مطبوعات. حوزه دوم رسانههای خارجی. حوزه سوم تبلیغات تجاری در سراسر کشور که حتی تبلیغات تلویزیونی نیز مجوز از معاونت مطبوعاتی نیاز دارند. حوزه چهارم مسائل آموزشی و دفتر مطالعات. ایشان تأکید کرد که معاونت تنها مسئول تامین رسانهها نیست و از ابتدا با استقبال اهل رسانه روبرو شده است. سابقه معاونان مطبوعاتی پیشین نیز از چهرههای خبره و شناخته شده حوزه رسانه بوده که ثبات در این سمت را تضمین کرده است.

مهدیپور افزود معاونت مطبوعاتی نهاد سیاستگذار با موقعیت ستادی است. در طول بیستماه حضور، در حدود بیست سفر استانی هرگز جلسهای با اصحاب رسانه و بازدید از کانونهای تبلیغاتی یا پیشکسوتان را از دست ندادهام. در تهران سه نوع ارتباط با رسانهها برقرار است ارتباط موضوعی، جلسات هماندیشی در مناسبتهای مختلف و جلسات توجیهی در مسائل اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و سیاسی. این تعامل با رسانههای خارجی، اساتید علوم ارتباطات و کانونهای تبلیغاتی نیز به همان میزان ادامه دارد.
بهروزرسانی آموزشهای روزنامهنگاری
در مورد آموزش روزنامهنگاری، ایشان اشاره کردند که در دهه ۷۰ فصلنامه رسانه مرجع آموزشی بود و بسیاری با آن روزنامهنگار شدهاند. امروزه بیش از بیست دانشکده و مرکز آموزشی در حوزه روزنامهنگاری و روابط عمومی وجود دارد. دفتر مطالعات رسانهها در دهه ۸۰ به دلیل استفاده از الگوهای قدیمی از مرکزیت آموزش خارج شد، در حالی که روزنامهنگاری تصویری و مجازی وارد صحنه شده بود. مهدیپور بیان کردند که ایده پیشروی در تاسیس دفتر مطالعات سی سال پیش خوب بوده، اما این دفتر باید ایده پیشرویی برای سی سال آینده داشته باشد. به همین منظور شورای پژوهش در دستور کار قرار گرفته است.

کار دوم معاونت، آموزش است. در شرایط فعلی اقبال به مسائل آموزشی بالاست. زمستان گذشته در حالی که کشور درگیر اغتشاشات بود، بیش از هشتصد نفر به صورت وبیناری در کارگاههای آموزشی شرکت کردند. مباحث اخبار جعلی و سواد رسانهای گسترش یافتهاند. رویدادهای جشنوارهای در استانها با ترتیبات و رویکردهای جدید ابلاغ شده تا همه استانها بتوانند جشنوارههای استانی برگزار کنند. دفتر مطالعات متولی محتوا و داوری این جشنوارههاست. به همین جهت دورههای آموزشی با موضوعات جدید بهروزرسانی شدهاند؛ مثلا برای حوزه علوم شناختی با مرکز علوم شناختی تفاهمنامهای امضا شده تا دورههای آموزشی برای خبرنگاران برگزار گردد.
تعامل با انجمنهای صنفی روزنامهنگاری
مهدیپور درباره انجمنهای صنفی با طیفهای متنوع توضیح داد سه گروه انجمن در حوزه رسانههای داخلی وجود دارد. گروهی از وزارت رفاه مجوز میگیرند، خانههای مطبوعات از اداره کل ارشاد، و گروهی با مجوزهای محلی از استانداری یا بسیج رسانه. تعامل با همه انجمنها در بحثهای حرفهای پایدار است. تشکلهایی که درخواست ویژهای دارند مورد حمایت قرار میگیرند، حتی اگر فعالیتهای صنفی-سیاسی داشته باشند. با وجود تشتت و اختلافات، تلاش بر پیشبرد لایه صنفی با مشورت اصناف متمرکز است. هیئت نظارت بر مطبوعات هفت عضو دارد که یک عضو آن از طریق انتخابات صنفی انتخاب میشود. امیدواریم انجمنها به حرکت صنفی خود وفادار بمانند و کار سیاسی را وارد فضای کاری نکنند.

تنظیمگری محتوای فضای مجازی
در پاسخ به سوالی درباره مداخله در تنظیمگری محتوای فضای مجازی، معاون مطبوعاتی استناد به قانون مطبوعات کردند هر فعالیت رسانهای در حوزه صوت، تصویر و متن در هر بستری برعهده هیئت نظارت بر مطبوعات و وزارت فرهنگ و ارشاد است. تفکیکی بین بخشهای مجازی، حقیقی، مکتوب، دیداری و شنیداری وجود ندارد. نظام یکپارچه رسانه در کشور برپایه قانون مطبوعات استوار است. هیئت نظارت رگولاتور این نظام و قدیمیترین تنظیمگر محتوا در کشور با بیش از چهار دهه فعالیت است. سهم قابل توجهی از مجوزگیرندگان پایگاههای خبری در بستر فضای مجازی هستند و تقریبا تمام رسانههای مکتوب بخش مجازی دارند.
همچنین در وزارت ارشاد مرکز توسعه فرهنگ و هنر در فضای مجازی (سابقا مرکز رسانههای دیجیتال) فعالیت دارد که متولی رسانههای غیرخبری است و بیش از سیصد هزار واحد ثبتی در بستر فضای مجازی حضور دارند. وزارت فرهنگ و ارشاد نه تنها بیتوجه نیست، بلکه تکالیفی را که هیئت وزیران یا مجلس وضع کرده، انجام میدهد.

مهدیپور درباره آینده تنظیمگری محتوا بیان کرد هیئت نظارت بر مطبوعات همان نهاد فراقوهای و هفتدستگاه قدیمیترین تنظیمگر است. یا باید این نهاد توسعه یابد و ساختارهای آن اصلاح شود، یا یک تنظیمگر جدید و واحد در کشور ایجاد گردد. تنظیمگری محتوا امر حاکمیتی است و یک سازمان خاص نمیتواند متولی آن باشد. مرکز ملی فضای مجازی با مصوبه تنظیمگر تنظیمگران در سال ۹۱ و بهروزرسانی ۱۴۰۱ برای تجمیع تنظیم
گران در یک نهاد تنظیمگری ملی به وجود آید. به طور کلی دو راه پیش رو داریم یا یک تجمیع جدید برای حوزه محتوا شکل دهیم یا یکی از سازههای موجود که کارکرد حداقلی مثبتی داشته را توسعه دهیم.

احیای جشنواره رسانههای کشور پس از وقفه طولانی
مهدیپور درباره دلیل وقفه طولانی در برگزاری جشنواره و زمانبندی نمایشگاه مطبوعات توضیح داد از ابتدای حضور بیست و دو ماهه بنده در معاونت، در استانها و میان اهل رسانه مطالبهای بود که جشنواره ملی مطبوعات مجددا تأسیس شود. تصور ما این بود که دیگر برگزاری جشنواره مطبوعات به شکل سنتی امکانپذیر نیست و از آنجا که غلبه رسانههای مکتوب کاسته شده، جشنواره ملی رسانههای کشور باید برگزار گردد.
اراده معاونت از ابتدا این بود که این برنامه با یک رویداد ملی دیگر همگام شود. پارسال برای اولین بار در روز خبرنگار رویدادی خلق شد و آیینی در تالار وحدت برگزار گردید. در همان زمان تصمیم بر این گرفته شد که این رویداد به یک سازه پایدار تبدیل شود. از این رو روز هفدهم مرداد به عنوان اختتامیه جشنواره رسانههای کشور مقرر گردید. این رویداد به آیینی تبدیل شد که روز خبرنگار با جشنواره تطابق داشته باشد و تنها یک گرامیداشت معمولی نباشد، بلکه اصحاب رسانه نتایج عملکرد خود را نیز ببینند.
حدود هفت هزار اثر به این جشنواره رسید که نسبت به آخرین دوره برگزار شده سالها پیش، تعداد آثار سه برابر شده بود. در این دوره تعداد جوایز به نزدیک بیست جایزه رسیده بود. سه مرحله داوری انجام گرفت که در داوری نهایی به چهار هزار اثر مورد بررسی قرار گرفت.

در حال حاضر رویدادهای بینالمللی نظیر جشنواره خزر وجود دارد که کشورهای حاشیه خزر هر ساله در آستاراخان روسیه برای این جشنواره رسانهای گرد هم میآیند. به این منظور یک جشنواره محلی پایهگذاری شده که آثار برتر آن به جشنواره آستاراخان راه مییابد. همچنین جشنوارههای گوناگونی در مناطق مختلف کشور برگزار میشود. برای مثال جشنواره طنز گلآقا به یاد مرحوم صابری فومنی در زادگاه ایشان در فومن برگزار میشود. همچنین برای مریم کاظمزاده جشنواره زن تراز انقلاب اسلامی در زادگاه ایشان در شیراز برگزار خواهد شد. برای کودکان برنامهای جداگانه طراحی شده و در حوزه بینالمللی نیز به زودی جشنوارهای با عنوان جشنواره خورشید در شهر مشهد برگزار میگردد که در موضوع زن و رسانه تعداد قابل توجهی از اهل رسانه حوزه زنان در سراسر جهان حضور خواهند یافت.
تلاش ما در وهله اول این بوده که با افزایش تعداد جشنوارهها، اصحاب رسانه آثار خود را در این رویدادها ببینند. دوم اینکه استانهای کشور نیز تا حد امکان در این جشنواره مشارکت داشته باشند. امسال انشاءالله نمایشگاه مطبوعات نیز که حدود پنج تا شش سال متوقف شده، در فصل پاییز با عنوان نمایشگاه رسانهها برگزار خواهد شد.
امکان برگزاری همزمان نمایشگاه کتاب و مطبوعات
در پاسخ به سوالی درباره تجربه دهه ۷۰ در برگزاری همزمان نمایشگاه کتاب و مطبوعات، مهدیپور گفت علت تاخیر در برگزاری نمایشگاه مطبوعات این بود که قصد داشتیم آن را در کنار نمایشگاه کتاب برگزار کنیم. در دو دورهای که نمایشگاه کتاب برگزار شده، غرفه مطبوعات را در نمایشگاه تأسیس کردیم. این حرکتی در جهت برگزاری همزمان دو نمایشگاه بود، اما امکان پشتیبانی برای هردوی آنها دشوار بود. بنده شخصا با برگزاری همزمان موافق بودم، اما دوستان استدلالهای دیگری برای أهمية جداسازی این دو نمایشگاه داشتند.

بازنگری نظامات رتبهبندی و لوایح
مهدیپور در پایان دو نکته را مطرح کرد اول، تلاش برای بهروزرسانی نظامات رتبهبندی رسانهها. تمام نظامات رتبهبندی سایتها، خبرگزاریها و روزنامهها بازنگری و ابلاغ شدهاند. دوم، بازنگری در همه لوایح، آییننامهها و قواعد این حوزه. برخی از قواعد مربوط به قانون مجلس سال ۱۳۳۵ بوده و برخی آییننامههای دولتی بیش از سه دهه از تاریخ تصویبشان میگذرد. اگرچه مسیر هموار نیست، اما امیدواریم به سرانجام برسد.
پایان پیام










