تکذیبیهها با حاشیه ۱۲ میلیونی بر اخبار جعلی چربیدند؛ بنزین و کارت سوخت پرمخاطبترین مبحث
به گزارش آینده، پایشهای تازه ستاد رسانهای فضای مجازی حکایت از یک روند غیرمنتظره در هفته چهارم آبانماه ۱۴۰۵ دارد؛ تکذیبیههای رسمی نه تنها در تعداد بازدید از پیش رو گرفتهاند، بلکه در بازنشر هم بر اخبار جعلی تفوق یافتهاند. این پدیده نشان میدهد مخاطبان پلتفرمهای اجتماعی امروزی پاسخهای رسمی را با اشتیاق بیشتری دنبال میکنند تا خود شایعات.
در بازهی مورد بررسی، سامانه شناسایی ۱۵۶ خبر جعلی را ثبت کرده که از این میان ۴۴ مورد بهصورت رسمی تکذیب و ۳۶ مورد در اتاق رصد ارزیابی شدهاند. مجموع بازدید تکذیبیهها به ۱۲۵ میلیون و ۸۴۱ هزار رسیده، در حالی که اخبار جعلی ۱۱۳ میلیون و ۷۴ هزار بازدید را جذب کردهاند؛ تفاوتی معادل ۱۱.۳ درصد که عددی قابلتوجه در مقیاس ملی محسوب میشود. میانگین بازدید هر تکذیبیه ۱۱ میلیون و ۴۴۰ هزار و میانگین هر خبر جعلی حدود ۱۰ میلیون و ۲۸۰ هزار برآورد شده است.
تنها استثنا در این الگو، خبر جعلی فعالسازی پدافند هوایی در اصفهان و میدان آزادی تهران بوده که ۲۲۲ هزار بازدید بیشتر از تکذیبیهی مربوطه ثبت کرده است. در فصل بازنشر هم تصویر مشابهی تکرار شده ۳۲ هزار و ۸۳۰ بار بازنشر برای تکذیبیهها در برابر ۲۵ هزار و ۶۱۰ بار برای اخبار جعلی، یعنی ۲۸ درصد تفوق برای اصلاحنماها.
از منظر زمانی، ۳۰ درصد از اخبار جعلی در کمتر از یک ساعت، ۲۵ درصد در سه ساعت و ۱۷ درصد در پنج ساعت اول تکذیب شدهاند. میانه زمان پاسخگویی در پنج ساعت و میانگین آن در ۱۳ ساعت و ۱۶ دقیقه قرار گرفته است. با این حال دو مورد ویدئو غیرمستند آزمایش سوخت موشک در مدرسه و فروریختن سقف در چهارمحالوبختیاری، دو روز پس از انتشار تکذیب شدهاند. ماندگاری شایعات در این مجموعه از ۱۱ ساعت تا چهار روز متغیر بوده و میانگین ۲.۳ روز را نشان میدهد؛ طولانیترین ماندگاری مربوط به خبر بسته شدن حریم هوایی عراق به مدت ۷۲ ساعت و همان ویدئوی مدرسه بوده، هر دو چهار روز در چرخه خبری بماندهاند.
موضوعات اخبار جعلی طیف وسیعی را پوشش دادهاند از تأمین بنزین و قطع گاز تا رویدادهای مدرسهای، تحولات نظامی و منطقهای. در زمره سیاسیامنیتی، شایعات بستن حریم هوایی عراق، رادار آمریکا در بحرین، فعالسازی پدافند هوایی در اصفهان و تهران و رهگیری موشکها و پهپادها پراکنده شده بودند. در میان دح خبرهای پربازدید، اظهارات منسوب به سقاب اصفهانی درباره مشکلات تأمین بنزین و جمعآوری کارتهای سوخت با ۱۳ میلیون و ۶۴۷ هزار بازدید درصدر قرار گرفته؛ تکذیبیهی همین خبر نیز با ۱۵ میلیون و ۳۲۸ هزار بازدید پربازدیدترین تکذیبیه شده و در بازنشر هم با ۴ هزار و ۲۶۰ در برابر ۳ هزار و ۸۰۰ رکورد داشته است.
بررسی عمیقتر الگوهای بازدید نشان میدهد که مخاطبان با توجه به حساسیت اقتصادی سوخت، هرگونه اخباری حول کارت سوخت را با سرعت بالا به اشتراک میگذارند و این امر فرصتساز گسترش شایعات میشود؛ در عین حال، رسانههای رسمی با ورود سریع به میدان، فضای اعتمادسازی را در اختیار گرفتهاند.
خبر جعلی قطع گاز ساختمان وزارت آموزشوپرورش با ۲ میلیون و ۷۱۰ هزار بازدید، بیشترین فاصله بازدید به نفع تکذیبیه را داشته است. در سوی دیگر، خبر منسوب به نیویورکتایمز درباره سدهای ایران و احتمال حمله شیمیایی با اختلاف حدود ۱۷ هزار بازدید، نزدیکترین رقابت میان خبر جعلی و تکذیبیه را رقم زده است. در خط مقدم تکذیب شایعات، خبرگزاریهای تسنیم، صداوسیما، مهر، فارس و میزان و نهادهایی چون سپاه پاسداران، ارتش، وزارت خارجه، آموزشوپرورش، نفت و صنعتومعدن و تجارت فعال بودهاند. این تعامل میان نهادها و رسانهها، مکانیزمی در حال شکلگیری است که میتواند در مقابله با دورهای آتی اخبار جعلی، مضرب موثری باشد.






