در ابتدای این مراسم که ۲۳ فروردین در تالار وحدت تهران برگزار شد و اجرای آن را حسن سلطانی برعهده داشت، گروه موسیقی بعد از نواختن سرود جمهوری اسلامی، قطعه‌های «ای وطن» و «ای ایران» را به حاضران تقدیم کردند.

بعد از آن و بعد از پخش کلیپی از تصاویر رهبر شهید، افشین‌ علا با عرض تسلیت، سروده‌ای را خواند.

این شاعر در سخنانی او گفت: آخرین خاطره من از رهبری شهید، دیداری در سال قبل است که برای نماز خدمتشان مشرف شدم و ایشان بعد از نماز از من خواستند اگر مسئله‌ای دارم به ایشان انتقال دهم، رهبری با تواضع و محبت حوالی مسئله‌ای که مرا اذیت می‌کرد نزدیک به ۱۰ دقیقه سخن انها گفتند. امیدوارم در یورش وحشیانه قوم مغول به مسکن رهبرمان این اسناد از بین نرفته باشد تا همگان ببینند شخص اول این خاک و رهبر امت با همه دغدغه‌ها و دردها و مسئولیت‌های سنگینی که در جهان اسلام بر دوش ایشان سنگینی می‌کرد اما به طور جزئی به امور ورود می‌کردند تا باری از دوش ناچیزی چون من برداشته شود.

علا افزود: بگذریم که به همین علت که امثال بنده نوعی مورد محبت ایشان بودیم چه فحش‌ها و تهمت‌ها شنیدیم. یقیناً فحش از رسانه‌های معاند و بیگانه مایه افتخار است. یا در بدنه فرهنگ و هنر افرادی که نظر‌ای داشتند و خود را به مواهبی آلوده نکردند برای من قابل احترام می باشند؛ اما درد من افرادی می باشند با یقه‌های بسته که در این نظام به آلاف و الوف رسیدند و در مصادری می باشند و به ما فحاشی می‌کردند و الان عزادار امامشان شده‌اند! اما مگر جرم ما چه می بود؟ این که شعرهایی می‌گوییم که ایشان خوششان می‌آید؟ دشمنی آنها با ماست یا آن شهید مظلوم؟ ان‌شاءالله در زمان‌های آتی درددل‌هایی با وزیر ارشاد خواهم داشت.

در ادامه این مراسم، محمدمهدی عسگرپور، مدیرعامل خانه هنرمندان و کارگردان سینما سخنانی را با حاضران به اشتراک گذاشت و با اشاره به توانایی شخصی خود در روبه رو با تغیرات تازه، اظهار کرد: به‌نظر می‌رسد ما برای توصیف آنچه امروز با آن مواجه هستیم، با افتواژه روبه رو شده‌ایم؛ قضیه‌ای که تعداد بسیاری از همکاران نیز آن را توانایی کرده‌اند.

به حرف های او، این ناتوانی در گفتن، تا حد بسیاری ریشه در فقدان‌ها دارد، اما در عین حال، تغیرات رخ‌داده در سرزمین به‌اختصاصی در حوزه وفاق، ابعاد تازه‌ای اشکار کرده است.

او در ادامه گفت: آنچه امروز در جامعه دیده می‌شود، جدی‌تر شدن برخی نمادها از جمله پرچم است که بعد از سال‌ها، به‌نحوی پررنگ در زندگی مردم وجود یافته و به بخشی از زیست روزمره تبدیل شده است.

عسگرپور این چنین با اشاره به تغیرات بین‌المللی تصریح کرد: در سطح جهانی نیز ناظر صف‌بندی‌های اشکار‌تری هستیم؛ برخی دشمنی‌ها آشکارتر شده و در روبه رو، در داخل سرزمین، بین افرادی که وجوه مشترک بیشتری دارند، همگرایی افزایش یافته است.

او در آخر ابراز امیدواری کرد که این اشتراکات به تحکیم وحدت ملی منجر شود و همه مردم ایران، با وجود تفاوت‌ها، حول قیمت‌های مشترک گرد هم آیند.

در ادامه این مراسم فرییا یوسفی، شاعر، قطعه شعری را به رهبر شهید انقلاب تقدیم کرد.

حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی سخنران بعدی این مراسم می بود. او درمورد ویژگی‌های شخصیتی و نگاه فرهنگی رهبر شهید اظهار کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد، دقت جدی ایشان به حوزه فرهنگ، به‌اختصاصی موسیقی است. طی سال‌های قبل، از خلال حرف های‌ها و خاطراتی که از سوی نزدیکان و معاشران قدیمی ایشان نقل شده، به‌اختصاصی از افرادی که از سالیان دور با ایشان ربط داشتند، می‌توان به سطحی از اشراف و فهمیدن عمیق ایشان در این حوزه پی برد.

او افزود: هرچند امکان پذیر در برخی روایت‌ها امکان راستی‌آزمایی کامل وجود نداشته باشد، اما آنچه مسلم است، ایشان در حوزه موسیقی، منتقدی جدی و صاحب‌نظر بودند. یقیناً الزامی ندارد که هر منتقد یا صاحب‌نظر در این عرصه، خود موسیقی‌دان حرفه‌ای باشد؛ همان گونه که در تاریخ موسیقی نیز مثالهایی چون مرحوم داوود پیرنیا، بنیان‌گذار برنامه «گل‌ها»، یا زنده‌یاد هوشنگ ابتهاج (سایه) را داریم که با وجود آنکه موسیقی‌دان به معنی خاص نبودند، اما از فهمیدن و شناختی عمیق در این حوزه برخوردار بودند.

نوربخش در ادامه گفت: بر همین مبنا، می‌توان او گفت ایشان نیز شنونده‌ای جدی و آگاه، به‌اختصاصی در حوزه موسیقی‌هایی با مبنای اندیشه‌ای، از جمله موسیقی کلاسیک جهان بودند و در مقاطع گوناگون، نظراتی که از ایشان درمورد آثار شاخص و تحلیل تأثیرات آن‌ها نقل می‌شد، نشان‌دهنده اشراف و شناخت دقیق ایشان می بود.

او این چنین با اشاره به مطرح مباحث مرتبط با موسیقی در سال‌های تازه او گفت: نکاتی که در قالب درس و مباحث نظری از سوی ایشان نقل شده، واجد اهمیت است و کمتر سابقه داشته که در تاریخ مرجعیت شیعه، به این گستردگی به موضوعی همانند موسیقی پرداخته شود. حتی برای دارم در سال‌هایی پیش از مطرح این مباحث، از برخی صاحب‌نظران مشورت گرفته می‌شد و در همین چارچوب، از بنده نیز خواسته شد نکاتی را برای منفعت گیری در این مباحث اراعه کنم.

نوربخش در ادامه با اشاره به شرایط تازه سرزمین و شکل‌گیری همبستگی ملی تصریح کرد: جنگی که با جنایتی هولناک از سوی دشمنان اغاز شد، زیاد سریع ماهیت خود را نشان داد و جهت شد نوعی انسجام و همدلی گسترده حول محور ایران شکل بگیرد. تعداد بسیاری از افرادی که در ابتدا تردید داشتند، به‌مرور به فهمیدن مشترکی از این حالت رسیدند و همین امر به تحکیم وحدت ملی انجامید.

او او گفت: امروز ناظر هستیم که اقشار گوناگون مردم، با سلایق و دیدگاه‌های متنوع، در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و این همبستگی، اندوخته‌ای مورد قیمت است که باید قدر آن را دانست. در این چنین شرایطی، نباید با دامن زدن به تقسیم‌بندی‌هایی همانند «خودی» و «غیرخودی»، این انسجام را خدشه‌دار کرد.

او افزود: مثالهایی همانند کمپین «جان‌فدا» که با استقبال گسترده مردم، حتی در خارج از سرزمین، روبه رو شده، نشان‌دهنده عمق این همدلی است؛ جایی که افراد با پیشینه‌ها و ظاهرهای متفاوت، بر تعلق خود به ایران و آمادگی برای فداکاری پافشاری می‌کنند.

داوود فتحعلی‌بیگی، کارگردان نمایش‌های ایرانی در ادامه مراسم سخنرانی کرد. او با اشاره به بخشی از فرمان امام علی(ع) به مالک اشتر درمورد الزام تعلق زمان حاکم به مردم و فراهم‌کردن امکان او گفت‌وگوی بی‌واسطه، اظهار کرد: به باور من، دیدارهایی که حضرت امام(ره) برگزار می‌کردند، چه در قالب جلسات خصوصی و چه عمومی، مصداقی روشن از همین پیشنهاد می بود و ایشان در عمل، قسمت‌هایی از این فرمان را با روش و منش خود محقق کردند.

او با روایت خاطره‌ای از دیدار جمعی از هنرمندان با رهبر شهید افزود: بعد از انجام تشریفات، جلسه در فضایی ساده و صمیمی شکل گرفت؛ اتاقی با چیدمانی بی‌تکلف که حاضران در آن به‌صورت دایره‌وار نشستند. بعد از اقامه نماز عشا، رهبر در جمع حاضر شدند و با اظهار «او گفت‌وگوی آزاد»، عرصه مطرح مستقیم دیدگاه‌ها را فراهم کردند.

فتحعلی‌بیگی در ادامه گفت: در اغاز، هنگامی یکی از حاضران برای سخن گفتن به احترام ایشان ایستاد، رهبر شهید پافشاری کردند که بنشیند؛ همین مسئله، فضای جلسه را به‌شدت خودمانی کرد. سپس حاضران به‌ترتیب به گفتن مطالب خود پرداختند؛ از گله و نقد تا نظر. بنده نیز درمورد نمایش‌های ایرانی نکاتی را نقل کردم و ایشان هم‌زمان برخی موارد را یادداشت می‌کردند.

این هنرمند پیشکسوت با گفتن این که در آخر جلسه، رهبر شهید نکاتی را نقل کردند، او گفت: یکی از با اهمیت ترین مباحثی که ایشان به آن پرداختند، تعریف «هنر دینی» می بود که متأسفانه کمتر انتشار شده است. به‌طور تلویحی می‌توان او گفت از نگاه ایشان، هنر دینی هنری است که انسان را به نیکی، پاکی و انسانیت دعوت کند و از پلیدی‌ها دور نگه دارد؛ نوعی امر به معروف در ساحت هنر.

او این چنین به اراعه درخواستی در همان جلسه اشاره کرد و افزود: پیشنهادی درمورد راه‌اندازی رشته نمایش‌های ایرانی در برخی دانشکده‌های هنری نقل شد که مکتوب هم نبوده است، اما رهبری بعد از جلسه پافشاری کردند آن را به دست ایشان برسانند تا مطالعه کنند. بعدها رونوشت آن نامه از دفتر مقام معظم رهبری به دانشگاه ارسال شد، اما سرانجام آن اشکار نشد.

فتحعلی‌بیگی در جمع‌بندی این خاطره پافشاری کرد: آنچه برای من برجسته می بود، سادگی و تواضع در حرکت عالی‌ترین مقام سرزمین می بود؛ این که در کنار دیگران و همچون مردم عادی می‌نشستند و بی‌واسطه به سخنان آنان گوش می‌دادند، منش قابل توجهی است که باید از آن آموخت.

سپس ناصر فیض، شاعر به گفتن خاطراتی از رهبر شهید انقلاب پرداخت و شعری خواند.

محمد فضائلی، عضو دفتر نگه داری و نشر آثار آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای سخنران بعدی مراسم می بود. او با اشاره به ابعاد شخصیتی رهبر شهید، اظهار کرد: به‌جرأت می‌توان او گفت با شخصیتی روبه رو هستیم که از منظرهای گوناگون قابل توصیف است؛ فردی که گویی خطی ممتد از دریافت مدال‌های افتخار می بود، مدال‌هایی که تعداد بسیاری از آزادگان و شرافتمندان جهان به داشتن یکی از آن‌ها مباهات می‌کنند، اما او همه این مدال‌ها را یکجا بر گردن داشت و مدال آخر هم که شهادت می بود.

او در ادامه گفت: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و در دوران منحوس پهلوی، ایشان افتخار مبارزه با نظام طاغوت را به دست آوردند؛ چندین دفعه دستگیر شدند، به زندان افتادند و تحت شکنجه قرار گرفتند و هر یک از اینها خود مدالی پرافتخار برای یک انسان آرمان‌گرا و شریف است.

فضائلی افزود: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز افتخارات بسیاری نصیب ایشان شد. با اغاز جنگ تحمیلی، افتخار رزمندگی را به دست آوردند و این مدال را نیز بر سینه خود نشاندند؛ به‌طوری که با لباس رزم از میدان جهاد به تهران می‌آمدند، نماز می‌خواندند و مجددا به میدان بازمی‌گشتند. این روحیه در آثار مکتوب نیز بازتاب یافته و بخشی از روایت‌ها به دوران وجود ایشان در دفاع مقدس تعلق دارد.

او با اشاره به دوران جانبازی ایشان او گفت: ایشان در ادامه مسیر، به مقام جانبازی نیز نائل شدند و در پی عمل یک گروهک شریر، تا مرز شهادت پیش رفتند و به‌طوری معجزه‌آسا نجات یافتند. در نهایت نیز پرافتخارترین و زیباترین مدال، یعنی شهادت، به دست خبیث‌ترین انسان‌ها بر گردن ایشان آویخته شد.

فضائلی اصرار کرد: کمتر می‌توان شخصیتی را یافت که مجموعه‌ای از این افتخارات را یکجا در کارنامه خود داشته باشد؛ هرچند آنچه ما می‌بینیم، تنها ظاهر ماجراست و مراتب حقیقی و الهی آن نزد خداوند متعال روشن است.

او در ادامه به خاطره‌ای اشاره کرد و او گفت: در جمعی از روزنامه‌نگاران در سال ۱۳۹۶، در یکی از جلسات پنجشنبه‌شب که با مقصد شنیدن برگزار می‌شد، خدمت ایشان رسیدیم. در ابتدای جلسه پافشاری کردند که «این جلسه برای شنیدن است» و همین هنر شنیدن، برای یک مسئول، درسی مهم به حساب می اید؛ این که آمادگی شنیدن داشته باشد و برای آن جلساتی ترتیب دهد.

فضائلی خاطرنشان کرد: در آن جلسه، موضوعات مختلفی نقل شد، اما یکی از نکاتی که ایشان بر آن پافشاری اختصاصی داشتند، مراعات اخلاق در فضای رسانه‌ای می بود. ایشان این قضیه را به‌گفتن یک اشکال نقل کردند که گاه رسانه‌های ما آن‌گونه که با لیاقت یک نظام اسلامی است، به اخلاق پایبند نیستند.

او افزود: از جمله مصادیقی که ایشان به آن اشاره کردند، «قول به غیر علم» می بود؛ موضوعی که در مباحث فقهی نیز مورد دقت قرار گرفته است. پافشاری ایشان این می بود که آنچه علم به آن نداریم، نباید انتشار یا ابراز کنیم. امروز در فضای مجازی می‌بینیم که برخی بدون خبر، مطالب غیرموثق را بازنشر می‌کنند و این کار منشأ شکل‌گیری ذهنیت‌های منفی نسبت به افراد، مسائل سرزمین و نظام می‌شود.

عضو دفتر نگه داری و نشر آثار آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای در قسمت فرد دیگر از سخنان خود به سلوک علمی رهبر شهید اشاره کرد و او گفت: ایشان برای اغاز مباحث درسی خود، به‌اختصاصی در نوشته موسیقی، سال‌ها به مطالعه آثار و فتاوای پیشینیان پرداختند و اگر نادرست نکنم، نزدیک به ۷۰ تا ۸۰ جلسه را به بازدید این نوشته تعلق دادند که نشان‌دهنده دقت و وسواس علمی ایشان است.

او  این چنین به سبک زندگی این شهید اشاره کرد و افزود: ایشان سال‌های طویل بر روی زمین می‌نشستند و زندگی ساده‌ای داشتند، اما در مقطعی به پیشنهاد پزشکان از نشستن روی زمین منع شدند و از آن بعد از صندلی منفعت گیری می‌کردند، حتی در انجام تعقیبات نماز نیز این حالت مراعات می‌شد.

فضائلی در آخر با گفتن این که این مسیر، مسیر ایستادگی برای عزت، شرافت و استقلال سرزمین است، او گفت: ایستادگی برای افتخار ایران و نگه داری عزت ملت تا پای جان، قضیه کوچکی نیست و همه ما، به‌اختصاصی فعالان عرصه‌های گوناگون از جمله هنر و رسانه، باید خود را در روبه رو این مسئولیت فهمید بدانیم و در پاسداشت این عظمت و استمرار این راه بکوشیم.

محمدرضا دوست‌محمدی، تصویرساز و گرافیست نیز خاطراتی را از دیدار با رهبر شهید و انتخاب اسم پسرش توسط ایشان برای حاضران تعریف کرد.

در ادامه مهدی قزلی، داستان‌نویس سخنرانی کرد.

در ادامه احمد ابوالقاسمی، قاری قرآن نیز سخنرانی کرد. او با اشاره به یکی از خاطراتش به گفتن جزئیاتی از انس دائمی رهبری با قرآن در بیت رهبری پرداخت و او گفت: در فرصتی چند دقیقه‌ای خدمت فرزند ایشان، آقا مجتبی، رسیدم. سخن بگویید به تلاوت قرآن کشیده شد. ایشان توضیح دادند که آقا از ساعت ۵ صبح که داخل دفتر کار خواهد شد، دستگاهی در آنجا قرار داده شده که با مجموعه‌ای از ۳۰ تا ۴۰ سی‌دی، تلاوت قرآن به‌طور مداوم پخش می‌شود و این صدا در همه ساعات، حتی زمان استراحت، قطع نمی‌شود.

او افزود: این مقدار علاقه‌مندی تنها به شنیدن محدود نبوده است، بلکه رهبری شهید در مباحث تخصصی تلاوت نیز ورود دقیق داشتند. من که بیشتر از ۴۰ سال در جلسات و محافل قرآنی، به‌اختصاصی در ماه مبارک رمضان، وجود داشتم، چندین دفعه ناظر این دقت‌ها بودم. حتی پیش می‌آمد که از طریق دفتر، به قاریان مطلب می‌دادند و نکات دقیقی درمورد قسمت‌های ابتدایی یا انتهایی تلاوت یادآور می‌شدند؛ نکاتی که فهمیدن و تسلط بر آن‌ها، حاصل سال‌ها ممارست در این حوزه است.

این قاری قرآن با اشاره به یکی از تلاوت‌های خود در سال ۱۳۸۲ او گفت: سوره «تغابن» را در محضر ایشان خواندم که با استقبال روبه رو شد. ما طبق معمول از تعداد «احسنت»‌هایی که ایشان می‌گویند، فهمید کیفیت تلاوت می‌شویم؛ یک «احسنت» یعنی معمولی، اما هنگامی «احسنت» و «بارک‌الله» تکرار می‌شود، یعنی تلاوت اثرگذار بوده است.

ابوالقاسمی افزود: دو سوال مدام در ذهنم می بود؛ یکی این که آیا تلاوتم با معنی همراه است یا فقطً خوش‌صوتی است و دیگر این که آیا باید به‌مرور زمان از تلاوت فاصله بگیرم و به سمت مفاهیم بروم. دلنشین این که پیش از مطرح این سؤالات، در دیدار با ایشان، جواب آن‌ها را به‌نوعی دریافت کردم. در یکی از همین دیدارها، بعد از تلاوت، فرمودند که تا این مدت تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله هست و جای رشد وجود دارد؛ مسئله‌ای که برایم زیاد راهگشا می بود.

او با گفتن یکی از به‌یادماندنی‌ترین خاطرات خود او گفت: بعد از تلاوت سوره «جن» که از سوره‌های دشوار در قرائت است، با شوق به سمت ایشان رفتم. هنگامی خم شدم، ایشان سرم را به سمت خود کشیدند و در حرکتی غیرمنتظره، چندین بار حنجره‌ام را بوسیدند. این حرکت برایم زیاد شگفت و در عین حال افتخارآمیز می بود؛ این که رهبری با این چنین جایگاهی و تسلطی بر قرآن، این‌گونه یک قاری را مورد تشویق قرار دهد. این لحظه، یکی از شیرین‌ترین و ماندگارترین خاطرات من از دیدار نزدیک با ایشان است.

محمدعلی مهدوی راد، قرآن پژوه نیز که سخنران پایانی مراسم می بود با اشاره به خاطرات و توانایی‌های خود از محافل دینی و قرآنی، او گفت: از اغاز دهه ۵۰ با این فضا آشنا شدم و در مقطعی در محضر مرحوم علی شریعتی بودم. در آن دیدار، او گفت و گو به جلسات آیت‌الله سید علی خامنه‌ای کشیده شد. هنگامی پرسیدند آیا ایشان را می‌شناسم، جواب منفی دادم و همین نوشته جهت شد به جلسات ایشان در مشهد راه اشکار کنم.

این قرآن‌پژوه در ادامه گفت: قسمت قابل توجهی از خاطراتم به دوران ریاست‌جمهوری و سپس رهبری ایشان بازمی‌گردد. در همان سال‌ها نیز از مرحوم دکتر شریعتی شنیدم که با احترام و علاقه از ایشان یاد می‌کردند و درمورد جایگاه علمی و فکری‌شان سخن می‌انها گفتند.

مهدوی‌راد در ادامه گفت: عشق و انس ایشان با قرآن و نهج‌البلاغه کم‌نظیر است و این پیوند عمیق، در شیوه تفسیرشان به‌خوبی نمایان می‌شود.

او در تبیین رویکرد تفسیری آیت‌الله خامنه‌ای او گفت: از اغاز تاریخ تفسیر، دو رویکرد مهم وجود داشته است؛ یکی نگاه تمدنی و فرد دیگر هدایت‌محور برای ساختن انسان. تفسیر ایشان، به‌طوری است که قرآن را به متن زندگی انسان می‌آورد و مخاطب حس می‌کند آیات، ناظر به اکنون و زندگی روزمره اوست.

این استاد حوزه و دانشگاه فرمود: چندین دفعه در زمان شنیدن سخنان ایشان، این چنین احساسی داشتم که گویی قرآن بر زبان ایشان جاری است. از همین رو، برای تعداد بسیاری از هم‌نسلان من، ایشان تنها یک استاد نبودند، بلکه جایگاه «مراد» داشتند؛ جایگاهی فراتر از یک معلم یا مربی معمولی.

****

در این برنامه و در محوطه تالار وحدت نوازندگان با آوای سنج و دمام به مهمانان خوش‌آمد می‌انها گفتند.

در حاشیه مراسم و پیش از ورود به سالن مهم، کتاب‌های رهبر شهید انقلاب و کتاب‌هایی که توسط ایشان تقریظ شده می بود به نمایش گذاشته شده می بود.

این چنین بخشی از سالن ورودی به نشان و تصاویری از شهدای دانش‌آموز مدرسه «شجره طیبه» میناب تعلق داشت که در جوار آن هنرمندان مشغول خلق نقاشی‌هایی از رهبر شهید انقلاب بودند.

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت، الیاس حضرتی رئیس شورای خبر‌رسانی دولت، سیمایی صراف وزیر علوم، معاونان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی، علی منتظری رئیس جهاد دانشگاهی، محمدعلی نادعلی‌زاده، مدیرعامل خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، مهرداد آگاهی، رایزن فرهنگی قبل ایران در اتریش، زهرا بهروزآذر معاون زنان ریاست جمهوری،  محمدعلی ابطحی، رسول صدرعاملی، فریده سپاه‌منصور، محمد شیری، ، احمد مسجدجامعی وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمدمهدی اسماعیلی وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی، احمد احمدی تهیه‌کننده سینما، حسین فرحبخش تهیه‌کننده سینما، اتابک نادری بازیگر، انسیه شاه‌حسینی کارگردان، جهانبخش سلطانی، جعفر دهقان، محمد حاجی میرزایی مدیرعامل بنیاد بازی‌های رایانه‌ای، حامد جعفری رئیس بنیاد سینمایی فارابی، منوچهر شاهسواری دبیر ادوار جشنواره فیلم فجر، و… از جمله افراد حاضر در این مراسم بودند.