راز کرکس باستانی که در خاکستر آتشفشانی جاودانه شد
از لحظهی کشف این فسیل، محققان کوشیدهاند تا بیابند چگونه این پرنده با چنین دقت و جزئیات چشمگیری محافظت شده است. اکنون یک تحقیق نوین منتشرشده در مجلهی Geology نشان میدهد که این سطح بینظیر از نگهداری میتواند ناشی از شکلگیری کریستالهای ریز سیلیکاتی به نام زئولیت باشد، که در هنگام دفن ماندههای پرنده در خاکستر ناشی از فوران آتشفشانی ایجاد شدهاند.
به بیان دانشمندان، این نخستین بار است که بافتهای نرم فسیلیمانند پره در رسوبات خاکستر آتشفشانی مشاهده میشود. دکتر والنتینا روسی، دیرینشناس و نویسندهی اصلی این مطالعه، میگوید: «اکثر پرههای فسیلی در رسوبات دریاچهای یا تالابی کهنه حفظ میشوند، اما فسیل این کرکس در لایههای خاکستر آتشفشانی بجا مانده که پدیدی بسیار نادیر است. هنگام بررسی پرههای این کرکس، ما در قلمروی ناشناختهای گام گذاشتیم؛ این پرهها همانندی با آنچه در فسیلهای دیگر دیده میشود ندارند.»
🔗 بیشتر بخوانید: درمان زخمهای مزمن با پلاسما
نگهداری شگفتانگیز
یک بازسازی دیجیتال از سناریوی محتمل پیش از دفن لاشهی کرکس در ابر خاکستر آتشفشانی این فسیل در سال ۱۸۸۹ توسط یک مالک زمین محلی در دامنه کوه توسکولو در ایتالیا آشکار شد. دیرینشناسان آن دوره، حفظ شگفتانگیز پرهها در سنگ آتشفشانی را ثبت کردند. با این حال، در طول سالها بخش بزرگی از فسیل از بین رفت و تنها پرههای یک بال و سر و گردن پرنده باقی ماند. در سالهای اخیر، دانشمندان این فسیل را بازبینی کردند و جزئیات ظریف پلکها و پوست کرکس را کشف نمودند. در مطالعهی جدید، محققان از میکروسکوپهای الکترونی و تستهای شیمیایی برای بررسی پرههای فسیلی بهره بردند. نتایج نشان داد این فسیلها به صورت سهبعدی نگهداری شدهاند که برای پرهها بسیار غیرمعمول است. پرهها معمولاً تنها به صورت اثرات دوبعدی کربنی در سنگ باقی میمانند و تنها پرههایی که پیش از این به شکل سهبعدی حفظ شده بودند، در کهربا یافت میشدند. محققان توانست جزئیات ساختار پرهها را در مقیاس یک میکرون (۰.۰۰۱ میلیمتر) رصد کنند و دریافتند که این پرههای فسیلی از زئولیت تشکیل شدهاند؛ معدنی که بیشتر در محیطهای آتشفشانی دیده میشود.
روسی توضیح میدهد: «زئولیتها مواد معدنی غنی از سیلیکون و آلومینیوماند که در محیطهای زمینشناسی آتشفشانی و هیدروترمال رایج میباشند. آنها میتوانند به عنوان کانی اولیه با کریستالهای زیبا شکل بگیرند یا به صورت ثانویه در فرآیند دگرگونی شیشه و خاکستر آتشفشانی تشکیل شوند.» این نخستین بار است که پرهها با این دقت بالا و به این روش حفظ شدهاند. علاوه بر این، هیچ فسیل دیگری در زئولیت تا به امروز کشف نشده است.
🔗 بیشتر بخوانید: آب پرتقال سختی خون را تنظیم میکند؟_آینده
محققان حدس میزنند این کرکس کهن احتمالاً در یک ابر عظیم خاکستر آتشفشانی دفن شده، اما این خاکستر بسیار خنکتر از جریانهای آذرآواری مرگباری بوده که شهر پمپئی را در زمان فوران وزوویوس نابود کرد. روسی میافزاید: «حفظ عالی ساختارهای پره نشان میدهد که لاشهی کرکس در یک رسوب آذرآواری با دمای پایین دفن شده است.» به گفته دانشمندان، این خاکستر احتمالاً طی چند روز پس از تماس با آب به زئولیت کریستالی تبدیل شده و هر سلول و جزئیات باقیمانده پرنده را با بلورهای ریز معدنی جایگزین کرده است.
🔗 بیشتر بخوانید: چرا قبل از زلزله آسمان روشن میبشود؟ / توضیحات استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزله/ ویدئو
دکتر داوید یورینو، استادیار دیرینشناسی مهرهداران و از نویسندگان این مطالعه، بیان میکند: «رسوبات آتشفشانی معمولاً با جریانهای آذرآواری سریع و داغ همراه هستند که بافتهای نرم را تخریب میکنند. با این حال، این محیطهای زمینشناسی پیچیده هستند و میتوانند حاوی رسوباتی با دمای پایین باشند که امکان حفظ بافتهای نرم در سطح سلولی را فراهم میسازند.» محققان امیدوارند این کشف بیسابقه، مسیر جدیدی برای یافتن فسیلهای دیگر در سنگهای آتشفشانی گشاید.
دکتر ماریا مَکنامارا، استاد دیرینشناسی و از نویسندگان این مطالعه، میگوید: «فسیلها همواره ما را متعجب میکنند، چه با گونههای فسیلی نوین، چه با اشکال بدنی شگفت، یا همانند این مورد، راهکارهای نوین حفظ فسیلها. ما هرگز انتظار نداشتیم بافتی ظریف مانند پره در سنگ آتشفشانی حفظ شده باشد.» «چنین کشفهایی دامنهی سنگهایی را که میتوانیم در جستجوی فسیل در آنها بیاییم، گسترش میدهد، حتی آنهایی که بافتهای نرم شکننده را نگه داشتهاند.»