زندگینامه علاءالدین میرمحمد صادقی؛ بازرگانی که پرواز انقلاب را بیمه کرد و آرزوی بانک اسلامی را به دوش کشید

زندگینامه علاءالدین میرمحمد صادقی؛ بازرگانی که پرواز انقلاب را بیمه کرد و آرزوی بانک اسلامی را به دوش کشید, درگذشت علاءالدین میرمحمد صادقی در ۹۳ سالگی، پایانِ عمری را به پایان رساند که در تقاطع تجارت، سیاست و فرهنگ ایران معاصر اغه زده بود. او بازرگانی بود که نه تنها در پشتِ صحنههای اقتصادی قدرتمند حضور داشت، بلکه در لحظات حساس تاریخی ــ از جمله انتقال امام خمینی از پاریس به تهران ــ نقشِ کلیدی ایفا کرد.

لادی و در محفل مؤتلفه اسلامی شناخته میشد، اما از نظر سیاسی و فکری با خط اصلی این تشکل تفاوتهای بنیادین داشت.

برخلاف بسیاری از رفقای مؤتلفه، او منتقد سید محمد خاتمی نبود و با دولت اصلاحات روابط صمیمی برقرار داشت. حتی در دوران جنگ، وقتی اتاق بازرگانی به پایگاهِ تقابل با دولت مبدل شده بود، مهندس موسوی ریاست ظاهری اتاق را به علی نقی خاموشی سپرده بود، اما در عمل مدیریت آن در دست میرمحمد صادقی قرار داشت.

با آیتالله بهشتی بود که فاقد گرایشهای رادیکال و چریکی تلقی میشد.

هر دو زاده اصفهان بودند و در تاسیس مدرسه رفاه و فعالیتهای فرهنگی پیشقدمی داشتند. با این حال، نام او در پروندههای سه گروه مسلح گره خورده بود که میتوانست به دردسرهای جدی منجر شود.

بیمهگذاری پرواز انقلاب؛ ریسک دو میلیون دلاری از مهمترین اقدامات سیاسی-اقتصادی میرمحمد صادقی، بیمه هواپیمای ایرفرانس برای انتقال امام خمینی از پاریس به تهران در بهمن ۱۳۵۷ بود. شرکت ایرفرانس از ریسک دعوای رژیم ایران یا عملیات تروریستی میترسید. مهندس عزتالله سحابی موضوع را با آیتالله هاشمی رفسنجانی در میان گذاشت و میرمحمد صادقی با پرداخت ۱۴ میلیون تومان (معادل حدود ۲ میلیون دلار در آن زمان) هواپیما را بیمه کرد.

برای درک بزرگی این رقم، کافی است بدانیم که قیمت یک آپارتمان ۱۰۰ متری در میدان ونک تهران ۵۰۰ هزار تومان و پیکان صفر کیلومتر ۴۰ هزار تومان بود؛ یعنی پولِ ۲۸ آپارتمان در بهترین نقطه تهران. آرزوی ناکام تأسیس بانک اسلامی با وجود تمام موفقیتهای مالی و اجتماعی، میرمحمد صادقی در تحقق یکی از آرزوهای عمریاش ناکام ماند تأسیس بانک اسلامی.

ایده او بر پایه تجربههای قرضالحسنههای جاوید و ذخیره جاوید استوار بود و محوطه وسیعی در پامنار تهران به این منظور اختصاص داده شده بود. اگرچه نظر موافق رهبر انقلاب را جلب کرده بود، اما دولت موقت، دولت رجایی و دولتهای بعدی ــ حتی در دوران بنیصدر که مدعی اقتصاد توحیدی بود ــ با این طرح موافقت نکردند.

استدلال مسئولان این بود که بازاریان درک مدرن بانکداری ندارند و میخواهند بانک را مانند صندوق قرضالحسنه اداره کنند. در نهایت با تصویب قانون بانکداری اسلامی، موضوعیت طرح از بین رفت و جای آن را سازمان اقتصاد اسلامی ایران گرفت که ماهیت آن هرگز شفاف نشد. میراث فرهنگی و نیکوکاری بارزترین وجه حیات میرمحمد صادقی، توجه به بخش فرهنگ بود. او شریک ساخت مدارس متعدد و یک موسسه نشر بود، متأثر از دیدگاه آیتالله بهشتی.

اگر بهشتی زنده میماند، نقش او بیشک پررنگتر میبود و او تنها با عنوان نایب رئیس اتاق بازرگانی شناخته نمیشد. احترام اجتماعی مردم به او نیز ریشه در کارهای نیکوکارانهاش داشت، نه تنها ثروت و قدرت. پایاننامه بازرگانی با وجدان میرمحمد صادقی در تقاطع تجارت و سیاست، نگاه فرهنگی و انسانی داشت.

او حتی در مورد ۵ درصد سهام کارخانه سیمان صوفیان که به نام یک عضو خانواده سلطنتی ثبت شده بود، پس از انقلاب توضیح داد با اخوی تصمیم گرفتیم دیگر این کار تکرار نشود چون اگر باج میدادیم تا آخر عمر باید همین راه را ادامه میدادیم. این جمله خلاصه فلسفه زندگی بازرگانی است که ثروت را بهانهی خدمت گرفت، نه ابزار قدرت.