از برنز تا طلا؛ پشت پرده ساخت معتبرترین جایزه فوتبال جهان_آینده

امروز شصت‌ونهمین مراسم اهدای توپ طلا (Ballon d’Or) برگزار می‌شود؛ جایزه‌ای که از سال 1956 تا بحال مدام یکی از معتبرترین افتخارات فردی در دنیای فوتبال بوده است. اگرچه توپ طلا در ابتدا تنها به گفتن یک جایزه رسانه‌ای به بهترین بازیکن اروپا اهدا می‌شد، اما اکنون به اتفاق‌ای جهانی و فرهنگی تبدیل شده که میلیون‌ها نفر آن را جستوجو می‌کنند.

در مراسم امسال، گمانه‌زنی‌ها حاکی از رقابت بین عثمان دمبله، رافینیا و لامین یامال برای کسب این افتخار است؛ رقابتی که همانند همیشه با شایعه ها، کمپین‌های رسانه‌ای و دسیسه‌های آشکار و نهان همراه است. سازندگان اولیه این جایزه هیچ زمان نمی‌توانستند فکر کنند که توپ طلا روزی تا این حد بزرگ، اثرگذار و یقیناً پرهزینه شود.

توپ طلا چطور ساخته می‌شود؟

ساخت توپ طلا یک فرایند کاملاً دستی، دقیق و هنرمندانه است که توسط خانه جواهرات فرانسوی ملریو دیتس ملر انجام می‌شود؛ شرکتی که به‌ گفتن قدیمی‌ترین برند جواهرسازی جهان شناخته می‌شود. این خانه‌ جواهرات در سال 1613 توسط خانواده‌ای ایتالیایی‌تبار تأسیس شد و از آن زمان تا امروز، به زمان بیشتر از چهار قرن، تحت مدیریت همین خانواده باقی مانده است. مدیر جاری، لورا ایزابل ملریو، نماینده نسل چهاردهم این خاندان است.

ساخت این جایزه تقریباً شش ماه زمان و بیشتر از 100 ساعت کار دقیق نیاز دارد. مرحله های ساخت به شرح زیر است:

ابتدا دو نیمکره از جنس برنج با دقت به یکدیگر جوش داده خواهد شد.

سپس هنرمندی سوراخی در توپ تشکیل می‌کند تا بتوان پایه‌ سنگی آن (از جنس پیریت) را نصب کرد.

بعد از آن، تراشکاری انجام می‌شود تا ظاهر توپ فوتبال با 32 پنل شش‌ضلعی بازسازی شود. این مرحله به‌ تنهایی 15 ساعت طول می‌کشد.

سپس توپ، صیقل داده شده و به دست یک حکاک‌ سپرده می‌شود که نام برنده، سال و گفتن جایزه را روی آن حک می‌کند.

در نهایت، توپ با یک لایه نازک طلا آبکاری می‌شود تا به ظاهر نهایی برسد.

وزن نهایی توپ طلا نزدیک به 15 کیلوگرم است. یقیناً هر نسخه‌ این جایزه با نسخه‌های قبلی متفاوت است. ترکیب فلزات برنجی و این چنین نوع سنگ پیریتِ پایه، هر سال تحول می‌کند تا هر جام کاملاً بی همتا باشد.

تحول در طراحی توپ طلا

در طول نزدیک به 7 دهه، طراحی توپ طلا تنها دو بار دستخوش تحول شده است:

دهه 1980: بعد از درخشش میشل پلاتینی، اندازه‌ جام افزایش یافت. 

سال 2003: تغییراتی در ظاهر پنل‌ها تشکیل شد. در ابتدا، هر شش‌ضلعی دارای دو خط داخلی می بود اما شرکت آدیداس آن را پیروی از طراحی توپ‌های خود دانست و تهدید به عمل قانونی کرد. در نتیجه این خطوط حذف شدند و توپ طلای امروزی متولد شد.

توپ طلا چطور حمل می‌شود؟

برای حمل این جایزه‌ باارزش، از تخصص برند لوکس لویی ویتون منفعت گرفته می‌شود. این شرکت هر سال دو جعبه مخصوص (برای جوایز مردان و زنان) طراحی می‌کند که ضمن حفاظت کامل، از نظر زیبایی نیز چشم‌نواز می باشند. لویی ویتون توانایی‌ طویل در طراحی جعبه‌های اختصاصی برای رویدادهای بزرگ ورزشی نظیر جام جهانی فوتبال، فرمول یک، جام دیویس و اوپن استرالیا دارد. جعبه‌های حاوی توپ طلا تا زمان برگزاری مراسم در دفتر فرانس فوتبال نگهداری خواهد شد اما در روز مراسم، تحت تدبیرها امنیتی اختصاصی و به‌ صورت محرمانه به محل برگزاری منتقل خواهد شد. مسیر، وسیله نقلیه و جزئیات لجستیکی کاملاً مخفی نگه داشته می‌شود تا از هرگونه سرقت یا حادثه احتمالی جلوگیری شود.

سرقت تاریخی از پلاتینی

گرچه سرقت توپ طلا زیاد نادر است اما در ژوئیه 2025 حادثه‌ای بی‌سابقه رقم خورد. سارقان به خانه‌ میشل پلاتینی، اسطوره فوتبال فرانسه دستبرد زدند و نزدیک به 20 جام، مدال و یادگار مورد قیمت را ربودند. به‌حرف های برخی منبع های، یکی از توپ‌های طلای پلاتینی نیز امکان پذیر در بین اموال سرقت‌ شده بوده باشد. پلاتینی بین سال‌های 1983 تا 1985 سه بار متوالی برنده این جایزه شده می بود.

سوپر توپ طلا؛ جایزه‌ای فراتر از معمول

36 سال پیش، در کاری اختصاصی، مجله فرانس فوتبال تصمیم گرفت دو جایزه توپ طلا اهدا کند:

جایزه‌ اول به بهترین بازیکن سال: مارکو فان باستن

جایزه‌ دوم به بهترین بازیکن سه دهه تازه: سوپر توپ طلا

برنده سوپر توپ طلا با آرای مشترک روزنامه‌نگاران، برندگان قبل و خوانندگان مجله انتخاب شد. در نهایت، آلفردو دی استفانو، اسطوره رئال مادرید با اجماع رسانه‌ها و بازیکنان انتخاب شد. هرچند تعداد بسیاری از خوانندگان مجله به پلاتینی رأی داده بودند اما نتیجه نهایی به سود دی استفانو می بود. سوپر توپ طلا از نظر طراحی شبیه نسخه مهم می بود اما در پایه‌ آن، چند توپ طلا به‌ صورت مینیاتوری تعبیه شده می بود. این جایزه سال‌ها در موزه رئال مادرید نگهداری می‌شد تا این که در سال 2021 به حراج گذاشته شد و با قیمتی نزدیک به 214.5 میلیون یورو فروخته شد. مکان جاری آن ناشناخته است.