زمان‌بندی شیمی‌درمانی با ساعت بیولوژیک می‌تواند اثربخشی درمان سرطان را تا ۳۰ درصد افزایش دهد
تحقیقات جدید در بزرگ‌ترین بیمارستان دانشگاه‌ی اروپا نشان می‌دهد که تنظیم زمان تجویز دارو‌های شیمی‌درمانی با ریتم‌های ۲۴ ساعته طبیعی سلول‌ها می‌تواند نتایج درمان را به طور قابل توجه‌ی بهبود بخشد.
پژوهشگران بیمارستان شاریته در برلین، آلمان، با تمرکز بر سرطان سینه سه‌گانه منفی — یکی از تهاجمی‌ترین و سخت‌ترین انواع سرطان برای درمان — دریافتند که تأثیر یک داروی شیمی‌درمانی خاص تا ۳۰ درصد بسته به ساعت مصرف دارو در خطوط سلولی مختلف متغیر است.
ساعت داخلی سلول و نقش آن در درمان
هر سلول در بدن از طریق ژن‌های کنترل‌کننده ساعت و حلقه‌های بازخورد پروتئینی یک ساعت داخلی دارد که فعالیت‌های متابولیک، تکثیر، پاسخ ایمنی، ترمیم دی‌ان‌ا و حتی مرگ سلول را تنظیم می‌کند. این ساعت در بافت‌های مختلف به طور متفاوتی همگام‌سازی می‌شود؛ برای مثال ساعت سلول‌های کبد با الگوی غذایی و ساعت سلول‌های مغز با نور هماهنگ است.
سلول‌های سرطانی نیز ساعت داخلی خود را حفظ می‌کنند و بسته به نوع تومور، در ساعات مختلف روز رشد و تقسیم می‌شوند. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ نشان داد سلول‌های سرطان سینه در بیماران انسانی در طول شب با شدت بیش‌تری تقسیم می‌شوند. همچنین تحقیقات اخیر اثبات کرده که چرخه ۲۴ ساعته می‌تواند بر مقاومت تومور و نفوذ‌پذیری دارو‌ها تأثیر بگذارد.
شاخص درمان زمان‌بندی شده روشی نوین
کارولین اکتور، زیست‌شناس سلولی از مرکز جامع سرطان شاریته (CCCC) و همکارانش از موسسات آلمان و لوکزامبورگ، روشی تازه برای مدل‌سازی و پایش زنده سلول‌ها و ریتم‌های شبانه‌روزی، رشد و واکنش‌های دارویی آن‌ها معرفی کرده‌اند. این روش تحت عنوان شاخص درمان زمان‌بندی شده تعیین می‌کند که بهترین ساعت روز برای تجویز دارو کدام است.
این فرآیند غربالگری بر انواع مختلف سلول‌ها از جمله سلول‌های غیر‌بدخیم پوست و سلول‌های بدخیم استخوان کارآمد است، اما محققان پتانسیل آن را با استفاده از سلول‌های سرطان سینه سه‌گانه منفی اثبات کرده‌اند.
نتایج کلیدی زمان مصرف دارو حیاتی است
روش غربالگری تیم ۸۰ پاسخ متفاوت سلولی را بر اساس زمان تجویز سه داروی شیمی‌درمانی — ۵-فلوئورواوراسیل، سیس‌پلاتین و دوکسوروبیسین — شناسایی کرد. برای یک خط خاص از سلول‌های سرطان سینه، بیش‌ترین تأثیر در بازه‌های ۱۰ تا ۱۲ ساعت و ۱۸ تا ۲۰ ساعت از چرخه ۲۴ ساعته مشاهده شد، در حالی که زمان‌های درمانی سریع‌تر کم‌ترین منفعت را داشتند.
داروی ۵-FU ترجیح واضحی برای مصرف در بازه ۸ تا ۱۰ ساعت نشان داد، در حالی که تورین و پاکلیتاکسل در ساعات اوج و کف تأثیر خود تنوع بیش‌تری داشتند. در مقابل، دو خط سلولی دیگر از سرطان سینه حداکثر پاسخ درمانی را در طول روز نشان دادند، که بیانگر اهمیت کمتر زمان‌بندی در این خطوط است.
آینده به سمت درمان‌های شخصی‌سازی شده
این تحقیق در سطح سلولی انجام شده، اما محققان امیدوارند شاخص جدید راه را برای درمان‌های آینده سرطان هموار کند. آدریان انریکه گرانادا، زیست‌خبر‌رسان از CCCC، بیان کرد ما برنامه داریم مکانیسم‌های مولکولی پشت تأثیرات شبانه‌روزی بر حساسیت دارو را بررسی کنیم تا زمان‌های درمان را بهینه‌تر کنیم و اهداف درمانی جدید شنا‌سازی نماییم.
این مطالعه در مجله معتبر منتشر شده است.