اوتسی(Ötzi) ملقب به مرد یخی ۵۳۰۰ سال پیش درگذشته است. با این حال، بدنش به نحوه بی‌نظیری در کوه‌های یخی آلپ ایتالیا سالم مانده است که او را به یکی از قدیمی‌ترین و سالم‌ترین مومیایی‌های انسانی کشف شده تا بحال تبدیل کرده است.

در سرمای شدید محیط کوه‌های آلپ که اوتسی در آن درگذشته، فعالیت میکروبی سرکوب شده و از آنجایی که میکروب‌ها عامل مهم تجزیه می باشند، اوتسی تسلیم ویرانی‌های آن نشده است، اما جسد این مرد یخی امکان پذیر کاملاً عاری از حیات نباشد.

اوتسی را دو گردشگر آلمانی از نورنبرگ در ۱۹ سپتامبر ۱۹۹۱ اشکار کردند. پیکر به جلو خوابیده و زیر یخ‌ها پیچیده‌شده؛ او در ابتدا به نظر جسد تازه شخصی همانند خلبان جنگ جهانی آمد. ژاندارمری اتریش با بی‌ظرافتی با یک مته دستی کوچک که به سهو کفل اوتسی را هم سوراخ کرده‌ می بود و یک تبر یخ‌شکن که در راه حلهای باستانشناسی کاربردی ندارد، اوتسی را از بین یخ بیرون کشید. سپس جسد را به اینسبروک بردند و در آنجا می بود که دیرینگی اوتسی آشکار شد.

از آنجایی که جسد اوتسی در ۹۲ متری خاک ایتالیا کشف شده می بود، پیکر وی از سال ۱۹۹۸ تا بحال در موزه باستان‌شناسی تیرول جنوبی در بولتسانو ایتالیا به نمایش گذاشته شده است.

بازدید‌های انجام‌شده روی جسد اوتسی مشخص می کند که او از انگل روده‌ای رنج می‌برده، مشکل کبد داشته و رنگ چشم‌ها و موهایش تیره بوده است. او ردایی از جنس سبزه و جلیقه و پای‌افزار چرمی به تن داشت. کفش‌ها ضدآب و پهن بودند و این پهنا برای راه رفتن بر روی برف‌ها مناسب می‌نمود و جنسش نیز از گیاه می بود که به شکل حصیر درآورده می بود. یک لایه چمنی نرم نیز دور پاها را گرم نگه می‌داشته است.

اکنون مطالعه جدیدی از میکروب‌های سراسر بدن او مشخص می کند که برخی از گونه‌های بالقوه فعال امکان پذیر تقریباً به قدمت خود این مومیایی باشند، در حالی که برخی دیگر امکان پذیر با شرایط سردخانه‌ای که امروز در آن قرار دارد، سازگار شده باشند.

محمد سرحان(Mohamed Sarhan)، میکروبیولوژیست مرکز تحقیقاتی Eurac در ایتالیا و نویسنده ارشد این مقاله می‌گوید: میکروبیوم یک مومیایی، منحصر به فرد است، چون ما با میکروب‌هایی سروکار داریم که بیشتر از ۵۰۰۰ سال قدمت دارند و در عین حال، با میکروب‌های مدرنی که از زمان کشف این مومیایی معارفه شده‌اند.

اوتسی در سال ۱۹۹۱ کشف شد؛ وقتی که دو کوهنورد چیزی را که فکر می‌کردند یک کوهنورد تازه فوت شده است، در ارتفاع ۳۲۱۰ متری از یخ در حال ذوب یک یخچال طبیعی که بیرون زده می بود، مشاهده کردند.

تنها بعد از انتقال جسد وی به آزمایشگاه می بود که دانشمندان اهمیت واقعی این کشف را فهمیدن کردند، چرا که دریافتند او یک شکارچی عصر مس است که نزدیک به ۳۳۰۰ سال پیش از میلاد زندگی کرده و مرده می بود و آن‌قدر خوب مومیایی شده می بود که به نظر می‌رسید تازه فوت کرده است.

از آن زمان، دانشمندان چیزهای بسیاری در رابطه اوتسی کشف کرده‌اند. برای مثال، اوتسی زمان مرگ نزدیک به ۴۶ سال داشته، حداقل ۶۱ خالکوبی دستی روی پوست تیره‌اش داشته، لباس‌هایی دوخته شده از پوست حیوانات گوناگون می‌پوشیده و آخرین وعده غذایی‌اش سرشار از چربی بز کوهی، گوشت حیوانات وحشی و غلات بوده است.

عکس بازسازی شده اوتسی

مطالعات قبلی حتی میکروبیوم روده او را بازدید کردند و دریافتند که این میکروبیوم با میکروبیوم جمعیت‌های انسانی باستانی و غیرصنعتی، زیاد تر از میکروبیوم جمعیت‌های غربی مدرن سازگار است.

محققان این چنین یک سویه باستانی از هلیکوباکتر پیلوری (باکتری معده مرتبط با زخم معده و سرطان معده) را کشف کردند.

با این حال، همه این مطالعات یک چیز مشترک داشتند؛ آنها زیاد تر این میکروب‌ها را به گفتن باقی مانده بیولوژیکی در نظر می‌گرفتند، نه این که بازدید کنند که آیا امکان پذیر تا این مدت هم فعال باشند یا خیر.

هیچ کس کار طاقت‌فرسای استخراج میکروبیوم بومی اوتسی از آلاینده‌های محیطی را که امکان پذیر بعد از مرگ او، چه در یخچال طبیعی و چه بعد از آن، وقتی که برای جلوگیری از تجزیه به انبار سرد منتقل شد، به آنجا منتقل شده باشند، انجام نداده می بود.

سرحان و همکارانش از سراسر بدن اوتسی و این چنین از آب‌های ذوب‌شده درون بدنش، مثالبرداری‌هایی کردند. آنها این چنین از داده‌های مربوط به بافت روده و معده از مطالعات قبلی منفعت گیری کردند و مثالای از خاک محل اشکار شدن اوتسی را که همزمان با خود مرد یخی جمع‌آوری شده می بود، آزمایش کردند.

آنها این مثالها را از طریق توالی‌یابی DNA و RNA بازدید کردند و به جستوجو الگوهایی در انواع میکروب‌های حاضر در آن بودند.

به طور کلی، میکروب‌ها در دو گروه مهم قرار گرفتند. گروه اول میکروب‌های باستانی بودند که بخشی از میکروبیوم زنده اوتسی بودند و گروه دوم، مخمرهای سرمادوست بودند که روی پوست اوتسی و در آب‌های ذوب‌شده جمع‌آوری‌شده از درون مومیایی یافت می‌شدند. این مخمرها گونه‌های زیاد تخصصی بودند که با محیط‌های سرد سازگار شده بودند و از نظر ژنتیکی با میکروب‌های حاضر در مناطق یخ‌زده همانند قطب جنوب مرتبط بودند.

این مشخص می کند که این میکروب‌ها به گمان زیادً از محیط یخچال‌های طبیعی که بدن اوتسی را نگه داری کرده می بود، منشأ گرفته‌اند، اما چیز مقداری شگفت فرد دیگر نیز وجود داشت. برخی از مثالها به شدت تخریب شده بودند که مشخص می کند میکروب‌ها باستانی بوده‌اند، اما برخی دیگر نسبتاً تازه بودند که نشان دهنده فعالیت مداوم آنهاست.

فرانک مایکسنر(Frank Maixner)، میکروبیولوژیست و مدیر موسسه مطالعات مومیایی در تحقیقات یوراک(Eurac) می‌گوید: ما در اینجا ناظر تداوم هستیم. این مخمرها اوتسی را در سفر طویل‌اش در طول هزاره‌ها همراهی کرده‌اند.

یک قطعه دیگر از این پازل شگفت وجود دارد. برخی از میکروب‌ها امکان پذیر از تکنیک‌های حفاظتی مورد منفعت گیری روی جسد منفعت‌مند شده باشند.

بعد از اشکار شدن اوتسی، جسد او با فنول(phenol) که یک ترکیب سمی است که از رشد قارچ جلوگیری می‌کند، تیمار شد. سه مورد از چهار مخمر، گونه‌هایی بودند که قادر به متابولیزه کردن فنول بودند.

به طور آشکار نمی‌توان او گفت که آیا این میکروب‌های فعال، نوادگان یک خط طویل و ناگسستنی می باشند که بی‌سروصدا برای هزاران سال، حتی در سرمای یخبندان در جسد اوتسی زندگی می‌کردند یا این که خفته بودند و بعد از ذوب شدن مومیایی مجدد زنده شده‌اند.

یقیناً شواهد حاضر به شکل آشکار نشان خواهند داد که بدن مرد یخی به نوعی از بقای آنها حمایتمی‌کرد.

مثالهای گرفته شده در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۹ نشان داد که یک گونه سرمادوست در طول این دهه افزایش یافته است که مشخص می کند حداقل برخی از میکروب‌ها در شرایط دمای زیر صفر محفظه نگهداری اوتسی زنده مانده‌اند و حتی به آرامی تشکیل همانند می‌کنند.

محققان می‌گویند: مومیایی مرد یخی یک تاثییر باستانی ایستا نیست، بلکه یک اکوسیستم پویا از بایگانی زنده است که در آن میکروب‌های باستانی مشتق شده از یخچال‌های طبیعی و آلاینده‌های مدرن در شرایط موزه‌ای همزیستی دارند.

این یافته‌ها در مجله Microbiome انتشار شده است.