اگر تا همین چند سال پیش نام سینمای جهان تقریباً مترادف با هالیوود می بود، امروز نشانه‌های روشنی دیده می‌شود که این انحصار در حال شکسته شدن است. گزارش تازه مرکز ملی سینمای فرانسه (CNC) مشخص می کند جهان داخل دوره‌ای شده که دیگر یک بازیگر واحد تعیین‌کننده سلیقه سینمایی مخاطبان نیست.

بر پایه گزارش مرکز ملی سینمای فرانسه (CNC)، درآمد جهانی گیشه در سال ۲۰۲۵ به نزدیک به ۳۳.۶ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که تا این مدت نزدیک به ۱۹ درصد پایین‌تر از میانگین سال‌های پیش از کروناست. این یعنی با گذشت چند سال از همه‌گیری، سینما تا این مدت نتوانسته به دوران طلایی خود بازگردد.

برای فهمیدن این تحول کافی است به قبل نه‌چندان دور نگاه کنیم. در دهه ۹۰ و اغاز دهه ۲۰۰۰، فیلم‌هایی همانند «تایتانیک»، «آواتار» یا مجموعه‌های «هری پاتر» تقریباً در همه کشورهای جهان پرفروش بودند و تعداد بسیاری از مردم، از  توکیو و لاگوس تا پاریس، محصولات فرهنگی آمریکایی را تماشا می‌کردند. اما امروز شرایط متفاوت شده است.

گیشه جهانی تا این مدت به دوران قبل از کرونا برنگشته است

بر پایه این گزارش، درآمد جهانی سینما در سال ۲۰۲۵ به نزدیک به ۳۳.۶ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که هم چنان فاصله قابل توجهی با دوران طلایی پیش از همه‌گیری کرونا دارد.

اما قضیه مهم فقط کوچک‌تر شدن بازار نیست؛ بلکه تحول بازیگران مهم این بازار است. در حالی که استودیوهای بزرگ آمریکایی با افزایش هزینه‌های تشکیل و افت مخاطب روبه رو شده‌اند، تعداد بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی توانسته‌اند با فیلم‌های بومی خود سهم بیشتری از بازار را به دست آورند.

به زبان ساده، اگر در قبل رشد سینمای جهان عمدتاً از جیب هالیوود فراهم می‌شد، امروز موتور رشد در کشورهای فرد دیگر روشن شده است.

هنگامی یک انیمیشن چینی از هالیوود جلو می‌زند

احتمالا بهترین نمونه این تحول، پیروزی خیره‌کننده انیمیشن چینی «Ne Zha 2» باشد؛ این فیلم  در سال ۲۰۲۵ بیشتر از ۲.۲ میلیارد دلار فروش جهانی ثبت کرد و به یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما تبدیل شد. این فیلم به تنهایی نزدیک به ۳۲۴ میلیون بلیت در چین فروخت؛ عددی که تقریباً معادل کل جمعیت ایالات متحده است.

برای قیاس، فروش جهانی این انیمیشن بیشتر از دو برابر فیلم «ماینکرفت» می بود که دومین فیلم پرفروش سال محسوب می‌شد.مسئله دلنشین‌تر این که نزدیک به ۹۹ درصد درآمد این فیلم خارج از آمریکا و عمدتاً از بازار چین به دست آمده است؛ اتفاقی که تا چند سال پیش تقریباً غیرقابل فکر می بود.

اهمیت این اتفاق فقط در رقم فروش نیست. فکر کنید در قبل کودکان سراسر جهان زیاد تر با شخصیت‌هایی همانند مرد عنکبوتی، بتمن یا السا از انیمیشن «فروزن» آشنا بودند. اما اکنون یک شخصیت برگرفته از افسانه‌ها و اسطوره‌های چینی توانسته مخاطبان گسترده‌ای را جذب کند.

این یعنی مخاطبان جهانی دیگر فقطً به روایت‌های آمریکایی وابسته نیستند و آمادگی بیشتری برای تماشای داستان‌هایی دارند که از فرهنگ‌های دیگر می‌آیند.

کره جنوبی راه را باز کرد، چین با شدت جلو آمد

پیروزی جهانی فیلم «انگل» و سریال «بازی مرکب» پیش‌تر ثابت کرده می بود که مخاطبان جهان آماده تماشای آثار غیرآمریکایی می باشند. اکنون همین روال در آفریقا نیز دیده می‌شود. در غرب آفریقا، فیلم‌های نیجریه‌ای برای نخستین بار توانسته‌اند سهم بیشتری از بازار نسبت به آثار هالیوودی به دست آورند. اتفاقی که مشخص می کند مخاطبان بیشتر از قبل به سراغ داستان‌هایی می‌روال که زبان، فرهنگ و توانایی زیسته خودشان را بازتاب می‌دهد.

صنعت سینمای نیجریه که با نام «نولیوود» شناخته می‌شود، امروز یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فیلم در جهان است و مشخص می کند بازارهای محلی می‌توانند بدون تکیه بر هالیوود نیز رشد کنند.

بحران در قلب آمریکا

بحران مهم اما در قلب هالیوود جریان دارد. مطابق آمار منتشرشده، سینماهای آمریکا و کانادا در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۷۶۹ میلیون بلیت فروختند؛ در حالی که این عدد در سال ۲۰۱۹ نزدیک به ۱.۲۳ میلیارد بلیت می بود. به گفتن دیگر، بازار آمریکای شمالی تا این مدت نزدیک به ۳۷ درصد از مخاطبان خود را از دست داده است.

اگر مقداری عقب‌تر برویم، حالت حتی دلواپس‌کننده‌تر می‌شود. تعداد مخاطبان سینما در آمریکای شمالی نسبت به اوج تاریخی اغاز دهه ۲۰۰۰ بیشتر از ۵۰ درصد افت یافته است.

این یعنی مشکل فقط کرونا نیست؛ بلکه سبک زندگی مخاطبان تحول کرده است. امروز میلیون‌ها نفر ترجیح خواهند داد فیلم‌ها را در نتفلیکس، دیزنی‌پلاس یا آمازون پرایم تماشا کنند تا این که برای یک خانواده چندنفره ده‌ها دلار صرف بلیت و خوراکی سینما کنند.

هالیوود دیگر به جشنواره‌ها همانند قبل نیاز ندارد

نشانه فرد دیگر از تحول قواعد بازی را می‌توان در جشنواره کن مشاهده کرد. وجود کم‌رنگ‌تر استودیوهای آمریکایی در کن ۲۰۲۶ مشخص می کند هالیوود دیگر همانند قبل به قبول منتقدان و جشنواره‌ها وابسته نیست.

امروز یک تیزر چندثانیه‌ای در تیک‌تاک یا اینستاگرام می‌تواند زیاد تر از ده‌ها نقد تخصصی درمورد یک فیلم تاثییر بگذارد. به همین علت استودیوها ترجیح خواهند داد بودجه تبلیغاتی خود را به سمت شبکه‌های اجتماعی و اینفلوئنسرها ببرند.

مرز بین سینما، تلویزیون و اینترنت از بین رفته است

در قبل مسیر پیروزی یک فیلم اشکار می بود: اکران در سینما، فروش بلیت و سپس اراعه خانگی. اما اکنون این مرزها تقریباً از بین رفته‌اند.

امروز یک شخصیت سینمایی می‌تواند همزمان در فیلم، سریال، بازی ویدئویی، شبکه‌های اجتماعی و فروش محصولات جانبی وجود داشته باشد. به همین علت قیمت اقتصادی یک تاثییر دیگر فقط با تعداد بلیت‌های فروخته‌شده اندازه‌گیری نمی‌شود.

آخر هالیوود یا آخر انحصار؟

همه این تغیرات به معنی نابودی هالیوود نیست. آمریکا هم چنان بزرگ‌ترین مرکز تشکیل فیلم در جهان است و تعداد بسیاری از پرفروش‌ترین آثار جهان در همین سرزمین ساخته خواهد شد.

اما تفاوت بزرگ اینجاست که هالیوود دیگر تنها قوت تعیین‌کننده بازار نیست. چین، هند، کره جنوبی، نیجریه و چند سرزمین دیگر اکنون به بازیگران مهمی تبدیل شده‌اند که می‌توانند سلیقه جهانی را شکل دهند.

همین فیلم «Ne Zha 2» نخستین فیلم تاریخ سینما شد که توانست بیشتر از ۲ میلیارد دلار فقط در یک بازار داخلی فروش داشته باشد؛ رکوردی که حتی فیلم‌هایی همانند «آواتار» و «انتقام‌جویان: آخر بازی» هم به آن نرسیده بودند. این اتفاق مشخص می کند چین دیگر فقطً مصرف‌کننده محصولات هالیوودی نیست؛ بلکه خودش به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فرهنگ تصویری جهان تبدیل شده است.

اگر قرن بیستم را بتوان «قرن هالیوود» نامید، به نظر می‌رسد قرن بیست‌ویکم به سمت جهانی چندقطبی حرکت می‌کند؛ جهانی که در آن داستان‌های چینی، کره‌ای، هندی، آفریقایی و آمریکایی در کنار یکدیگر برای جلب دقت مخاطبان رقابت خواهند کرد.

احتمالا با اهمیت ترین مطلب این تحول آن باشد که دوران یکصدایی فرهنگی رو به آخر است و جهان به سمت تنوع زیاد تر در روایت‌ها، قهرمان‌ها و داستان‌هایی حرکت می‌کند که روی پرده سینما دیده خواهد شد.