چرا فقط کمدی؟ / ژانرهای دیگر در تهدید «زیرزمینی» شدن

هشدار کارشناسان: تمرکز بیش‌از‌حد بر کمدی، سینمای ایران را به خطر زیرزمینی شدن می‌اندازد

تحلیل‌گران معتقدند شرایط سینمای ایران به سمت تمرکز آشکار بر ساخت فیلم‌های کمدی پیش رفته، اما حاصل این رویکرد ارائه آثار با کیفیت پایین بوده است. در غیاب فیلم‌های اجتماعی در سینما و کاهش جذب مخاطب در تلویزیون، شبکه‌های خانگی با تولید سریال‌های اجتماعی طیف وسیعی از مخاطبان را جذب کرده‌اند.

بسیاری از کارشناسان فروش ۷۵ درصدی کمدی‌ها را یک پدیده موقت می‌دانند، در حالی که گروه دیگری این روند را تهدیدی جدی برای هویت سینمای ایران ارزیابی می‌کنند. نیاز مردم به طنز و نشاط در مواجهة مشکلات روزمره، از مهم‌ترین دلایل اقبال عمومی به این ژانر محسوب می‌شود. سینما همچنان یکی از ارزان‌ترین گزینه‌های تفریحی برای مردم است.

مدافعان کاهش دخالت دولت در سینما، رونق کمدی‌ها را عاملی برای افزایش درآمد، رونق اقتصادی و کشف استعداد‌های نوین در کارگردانی و نویسندگی می‌دانند. منتقدان اما تأکید دارند تمرکز بیش‌از‌حد بر این ژانر، باعث افت کیفیت، نارضایتی سینما‌دوستان، تکرار سوژه‌ها و کاهش خلاقیت شده است.

کارشناسان هشدار می‌دهند سینمای ایران در سطح جهانی با آثار اجتماعی خود شناخته می‌شود و ادامه این روال ممکن است شناخت جهانی از سینمای ایران به سمت آثار زیرزمینی سوق یابد. تک‌ژانری شدن در بلندمدت، فرهنگ عمومی را سطحی می‌کند و مانع از سینما به عنوان آینه جامع جامعه می‌شود.

خبرگزاری ایسنا برای جلوگیری از پیامد‌های منفی، ضرورت تدوین سیاست‌های جدید برای تولید و اکران فیلم‌های متنوع را مطرح کرده است. این آژانس تأکید دارد سیاست‌گذاری یکپارچه به دلیل چندمرکز بودن تصمیم‌گیری در نهاد‌های فرهنگی، هرگز کارآمد نبوده است.

نظر‌سنجی‌ها نشان می‌دهد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید در کنار نهاد‌های موازی، نقشی مشخص برای هر یک در تدوین تعادل بین حمایت‌های دولتی و اقتصاد بخش خصوصی تدوین کند. چالش اصلی، حفظ این تعادل در شرایطی است که بخش خصوصی می‌تواند یک شبه دچار رکود شود.

مسئله دیگر، مکانیزم اکران و تعامل با مخاطب است. تولید بهترین فیلم‌ها در ژانر‌های گوناگون، بی‌نتیجه خواهد ماند اگر مخاطب به تماشایشان ترغیب نشود. در دو سال گذشته فیلم‌های باکیفیت اجتماعی و دفاع مقدس ساخته شده‌اند که فروش کلی آن‌ها معادل یک دهم هزینه تولید بوده است.

امیرحسین علم‌الهدی، کارشناس سینما، بیان کرد فیلم‌های اجتماعی نمی‌توانند تنها به بازار داخلی اتکا کنند. قطعا باید راهکار‌های بهتری برای تعامل با بازار‌های بین‌المللی تدوین شود. بخشی از موانع پیش‌روی سینمای اجتماعی، به مسائل مجوزده‌ی و سانسور مربوط است. نباید تنها با فروش چند فیلم کمدی راضی بود؛ پیروزی سینمای ایران زمانی محقق می‌شود که تمامی تفکر‌ها در آن فعال باشند.

علم‌الهدی افزود زمانی که فیلم مطرب اکران شد، نزدیک به ۴۵ می‌لیارد تومان فروش داشت و در فاصله کوتاه‌ی فیلم سعید روستایی هم ۳۵ می‌لیارد تومان فروش ثبت کرد. این نشان می‌دهد باید به سینمای کمدی و سینمای مطالبه‌گر به یک اندازه توجه کرد. همچنین برای رونق سینما، باید ۳۰ تا ۴۰ درصد فضای رسمی اکران به فیلم‌های خارجی اختصاص یابد، که به دلیل تحریم و محدودیت‌های موجود، در شرایط کنونی دست‌یافتنی به نظر نمی‌رسد.