اقتصاددان: سیاست‌های یارانه‌ای عامل اصلی گسترش ناامنی غذایی در ایران
امنیت غذایی همواره یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای ارزیابی شرایط اقتصادی کشور‌ها محسوب می‌شود. سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد (فائو) در جدید‌ترین گزارش خود ۱۶۷ کشور جهان را از منظر سوءتغذیه مقایسه کرده که در این جدولی ایران در رده ۹۰ قرار دارد.
مرضیه عزتی، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه پرورش مدرس در گفتگو با فرارو به تحلیل دلایل فقر غذایی و راهکار‌های مقابله با آن پرداخته است. او معتقد است که ناامنی غذایی یکی از بارز‌ترین نشانگر‌های افزایش فقر در جامعه است.
فقر غذایی نشانه‌ی تشدید فقر در جامعه
عزتی توضیح می‌دهد انتشار فقر غذایی در برخی استان‌ها مستقیما با نحوه توزیع فقر در کشور مرتبط است. این مسئله در نقاط دورفتاده‌تر بیش‌تر حس می‌شود. ناتوانی در تامین حداقل نیاز‌های غذایی، شاخصی است که برای سنجش فقر منفعت‌گیری به کار می‌رود. وقتی مردم درآمد کافی ندارند، ابتدا نیاز‌های تجملی را حذف می‌کنند و با تشدید فقر، به سمت نیاز‌های اساسی چون غذا، پوشاک و مسکن سوق می‌یابند. وجود فقر غذایی در یک کشور به معنای بالا گرفتن سطح فقر است.
او چهار دیدگاه اصلی برای حل فقر و به‌ویژه فقر غذایی را تشریح می‌کند دیدگاه کمونیستی، رویکرد شبه‌کمونیستی (یارانه‌محور)، تامین مالی از خارج، و تمرکز بر رشد اقتصادی.
تجربه‌های ناموفق کمونیستی و شبه‌کمونیستی
در مورد دیدگاه اول می‌گوید کس و انجلس با پیشن‌هاد اشتراکی کردن تولید و توزیع، سعی در حل مشکل فقر داشتند. اما در شوروی این مدل به رانت‌خواری و فساد منجر شد و در چین نیز با وجود کمبود منابع ناکام ماند. در سال‌های پایانی حکومت ماوییستی در چین، صد میلیون نفر از گرسنگی فوت کردند و این سیستم در نهایت فروپاشید.
اقتصاددان با اشاره به رویکرد شبه‌کمونیستی که در ایران رواج دارد می‌افزاید این دیدگاه مدعی است دولت باید با کوپن و سهمیه‌بندی نیاز‌های اساسی را تامین کند. اما تجربه نشان می‌دهد دولت‌ها با کمبود منابع مالی روبرو شده و با چاپ پول، استقراض یا افزایش مالیات، تورم را تشدید می‌کنند. توزیع کوپن نیز زمینه سوءاستفاده‌ها و اختلاس را فراهم می‌کند. یارانه‌ها در شرایط خاص مانند جنگ توجیه‌پذیرند، اما در درازمدت اقتصاد را از هم می‌پاشند. متاسفانه بخش قابل‌توجه‌ی از فقر در ایران ناشی از همین سیاست‌های یارانه‌محور است.
راهکار رشد اقتصادی تنها راه ریشه‌کن
عزتی در مورد دیدگاه سوم که تکیه بر کمک‌های خارجی است، هشدار می‌دهد حمایت‌های خارجی در اکثر کشور‌ها رانت، فساد و ناکارآمدی را در بخش دولتی و خصوصی گسترش داده و نه تنها وضع را بهتر نکرده، بدتر هم کرده است.
وی دیدگاه چهارم را که بر رشد و گسترش اقتصادی تمرکز دارد، تنها راهکار موثر در درازمدت می‌داند اگر رشد اقتصادی محقق شود، درآمد همه افزایش یافته و فقر ریشه‌کن می‌شود. این استراتژی در کوتاه‌مدت اثر مستقیمی بر زندگی فقرا ندارد، اما در می‌ان‌مدت و درازمدت فقر را از بین می‌برد. برخلاف سه دیدگاه اول که در کوتاه‌مدت اثربخش‌اند اما در درازمدت مخرب عمل می‌کنند، این روش اثرات معکوس دارد.
اقتصاددان در پایان تأکید می‌کند متاسفانه ایران از دیدگاه چهارم استفاده نکرده و عمدا از ابزار‌های ایدئولوژیک به جای علم اقتصاد بهره می‌گیرد. همین سیاست باعث شده ایران از نظر درآمد سرانه از کشور‌های منطقه عقب بماند و فقر فقرا بیش از پیش تشدید شده است.