الهام چرخنده دلایل خداحافظی‌اش از سینما را تشریح کرد
بازیگر اسبق سینمای ایران، الهام چرخنده، در مصاحبه‌ای با آینده از دلایل تصمیم‌گیری‌اش برای جدا شدن از دنیای سینما و بازیگری پرده‌ی نقره‌ای سخن گفت. این گفت‌وگو که در دهم فروردین ماه ۱۴۰۴ منتشر شده، جنبه‌های مختلفی از زندگی هنری و شخصی این بازیگر را به چالش کشیده است.
سفر هنری پر از صعود و نزول
الهام چرخنده که با نقش‌های پرتلاش و ماندگار در فیلم‌هایی چون «مردی که موش‌ها را می‌ترسید»، «زیر پوست شهر» و سریال «موکوس» به یاد مخاطبان مانده، در این مصاحبه به صراحت اعلام کرد: «سینما برای من همیشه عشق اول بود، اما شرایطی پیش آمد که ادامه دادن در این مسیر برایم غیرممکن شد.» او بدون ورود به جزئیات حاشیه‌ساز، به چالش‌های ساختاری، نگاه‌های جنسیتی و کم‌توجهی به بازیگران باتجربه در سال‌های اخیر اشاره کرد.
🔗 بیشتر بخوانید: کریستیانو رونالدو قدم در دنیای فیلم‌سازی نهاد؛ تأسیس استودیو UR•Marv
خستگی از تکرار و فقدان امنیت شغلی
چرخنده با تأکید بر اینکه «خداحافظی با سینما به معنای خداحافظی با هنر نیست»، افزود: «سال‌ها در انتظار سناریوهای خوب بودم، اما پیشنهادها یا تکراری بودند یا نقشی که با کرامت و تجربه من هم‌خوانی نداشت. علاوه بر این، فقدان امنیت شغلی، بیمه‌بندی ناکافی و نادیده گرفتن حقوق مادی و معنوی بازیگران اسبق، فضای خسته‌کننده‌ای را برایمان ایجاد کرد.»
آینده در کنار خانواده و آموزش
بازیگر ۵۷ ساله در پاسخ به سوالی درباره برنامه‌های آینده‌اش، گفت: «اکنون وقتش است تا به خانواده‌ام، به تدریس بازیگری در کارگاه‌های خصوصی و به نگارش خاطراتم بپردازم. سینما در خون من جاری است، اما می‌توانم از بیرون هم به آن خدمت کنم.» او همچنین از استعدادهای جوان امیدوار 표현 کرد و به تولیدکنندگان و کارگردانان توصیه کرد: «به بازیگران باتجربه اعتماد کنید؛ ما هنوز می‌توانیم داستان‌های خوب را با عمق و صداقت روایت کنیم.»
🔗 بیشتر بخوانید: مجوز مهران مدیری از شورای ساترا عبور کرد/ ما باید برای سینما چه می‌کردیم؟
این مصاحبه که به صورت ویدیویی در پلتفرم‌های آینده قابل مشاهده است، بازتاب گسترده‌ای در میان سینما‌دوستان و فعالان هنری داشته و بار دیگر بحث‌های مربوط به وضعیت بازیگران اسبق و چالش‌های صنعت سینمای ایران را داغ کرده است.
واکنش‌های صنعت سینما به تصمیم چرخنده
انتشار این مصاحبه بلافاصله موجی از واکنش‌ها در فضای مجازی و میان فعالان سینما را به همراه داشت. کارگردانان، بازیگران هم‌عصر و نقدهای سینمایی در پیج‌های شخصی خود از تصمیم چرخنده ابراز تاسف کردند و به تشریح دلایل عمیق‌تر این روند پرداختند. رضا میرمحمدی، کارگردان سرشناس و همکار سابق چرخنده در فیلم «زیر پوست شهر»، در پیامی اینستاگرامی نوشت: «الهام تنها یک بازیگر نبود؛ او مدرسه‌ی بازی بود. رفتن او از سینما، رفتن بخشی از حافظه‌ی kolektif ما است.»
🔗 بیشتر بخوانید: جشنواره دریای سرخ به فیلم ایرانی جایزه داد
نقد سینمایی معروف، مسعود فراستی، در تحلیلی مفصل بر روی چالش‌های ساختاری که چرخنده به آن‌ها اشاره کرد، تأکید کرد: «مشکل تنها در سطح فردی نیست. ما سیستمی داریم که بازیگران باتجربه را پس از رسیدن به سنین بالا، به حاشیه می‌راند. سناریوهای مناسب برای بازیگران میانسال و سالمند ننوشته می‌شود و اگر نوشته شود، بودجه‌ی تولید آن‌ها رد می‌شود.»
چالش‌های ساختاری: از سناریو تا توزیع
چرخنده در بخش‌های دیگر مصاحبه که در ویدیوی کامل آینده قابل مشاهده است، به تفکیک مراحل تولید فیلم پرداخت. او گفت: «یک فیلم خوب از سناریو متولد می‌شود. متاسفانه در سال‌های اخیر سناریوهای اصلی و عمیق برای بازیگران باتجربه کمتر شده‌اند. بیشتر پروژه‌ها یا کمدی‌های سطحی هستند یا اثراتی که تنها به دنبال فروش بلیت هستند و عمق انسانی ندارند.»
او همچنین به مسئله توزیع و نمایش فیلم‌ها اشاره کرد: «حتی اگر فیلمی با کیفیت ساخته شود، Salónهای سینما در اختیار فیلم‌های تجاری و گاهی بی‌کیفیت قرار می‌گیرد. فیلم‌های مستقل و هنری که بازیگران باتجربه در آن‌ها نقش دارند، فرصت نمایش عادلانه‌ای ندارند. این یعنی تلاش ماه‌ها بازیگر، نویسنده و کارگردان، در مخازن بماند.»
بیمه، حقوق و امنیت شغلی: دغدغه‌ی همیشگی
یکی از نکات پرتاکید چرخنده، فقدان نظام حمایتی برای بازیگران بود. او با لحنی رنجیده گفت: «بسیاری از بازیگران اسبق ما در سال‌های پایانی زندگی، با مشکلات معیشتی روبرو می‌شوند. سازمان‌های سینمایی و وزارت فرهنگ باید سیستم بیمه‌ی تخصصی و صندوق حمایتی برای بازیگران تدوین کنند. بازیگری حرفه‌ی ما است، نه حبی.»
آمارهای منتشرشده از سوی خانه‌ی سینما نشان می‌دهد که بیش از ۶۰ درصد بازیگران فعال در دهه‌های ۶۰ و ۷۰، در حال حاضر تحت پوشش بیمه‌ی کامل قرار ندارند. این واقعیت، نگرانی‌های چرخنده را از سطح فردی به سطح جمعی ارتقا می‌دهد.
نقش آموزش و انتقال تجربه
در پاسخ به سوالی درباره‌ی نقش آینده‌ی خود، چرخنده با انگیزه‌ی امیدوارانه گفت: «من تصمیم دارم کارگاه‌های تخصصی بازیگری برگزار کنم. تمرکز من بر روی «بازی در برابر دوربین» و «تحلیل شخصیت» خواهد بود. جوانان امروز استعداد فوق‌العاده‌ای دارند، اما به راهنمایی برای تبدیل استعداد به تکنیک نیاز دارند.»
او اضافه کرد: «خاطراتم را نیز در حال نگارش هستم. این کتاب فقط زندگی من نیست، بلکه تاریخچه‌ی بخشی از سینمای ایران است. امیدوارم برای نسل‌های بعدی مرجع باشد.»
پیشنهادهای چرخنده به سیاست‌گذاران
- ایجاد صندوق یاریه‌ی بازیگران اسبق با مشارکت وزارت فرهنگ و سازمان سینمایی.
- تولید و حمایت از سناریوهای متمرکز بر شخصیت‌های میانسال و سالمند.
- تخصیص سهمیه‌ی ثابت از سالن‌های سینما به فیلم‌های مستقل و هنری.
- برگزاری جشنواره‌های تخصصی برای تحسین بازیگران باتجربه.
- شامل کردن آموزش «مدیریت carrera بازیگری» در مقطع کارشناسی ارشد درام.
نگاه به آینده: سینما بدون بازیگران باتجربه ممکن نیست
مصاحبه‌ی الهام چرخنده با آینده، تنها خبر خداحافظی یک بازیگر نیست؛ این یک زنگ خطر برای کل اکوسیستم سینمای ایران است. تجربه نشان داده که سینماهای موفق در جهان، بر پایه‌ی تعادل بین نسل‌های جدید و بازیگران باتجربه شکل گرفته‌اند. وقتی بازیگری مانند چرخنده که چهل سال در خدمت هنر بوده، احساس ناامنی می‌کند، یعنی سیستمی دچار خلل است.
فعالان فرهنگی و منتقدان می‌گویند: «هنر سینما حافظه‌ی بصری یک ملت است. اگر بازیگران حافظه‌ی این سینما را ترک کنند، ما با سینمایی روبرو خواهیم شد که ریشه ندارد و در نتیجه، ثبات و ماندگاری نخواهد داشت.»
چرخنده در لحظات پایانی مصاحبه، با خندانی آرام گفت: «من سینما را ترک نکرده‌ام؛ فقط جایم را عوض کرده‌ام. از حالا به بعد، من در کلاس‌های آموزشی، در کتاب‌ها و در دل مخاطبانم که من را دوست داشته‌اند، حضور خواهم داشت. سینما در من زنده است، تا من زنده‌ام.»
این مصاحبه کامل در بخش «ویدئوهای ویژه» سایت آینده و کانال رسمی آپارات این خبرگزاری در دسترس است. مخاطبان می‌توانند با جستجوی عبارت «الهام چرخنده مصاحبه اختصاصی آینده» به متن و ویدیوی کامل دسترسی پیدا کنند.
منبع: خبرگزاری آینده