تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان به میانگین تمام سنوات کاری

مصطفی سالاری با تأکید بر ضرورت بازنگری در روش محاسبه مستمری بازنشستگان، بیان کرد: فرمول فعلی بر پایه میانگین دو سال آخر خدمت است، که باعث می‌شود برخی افراد با افزایش حقوق در پایان کار، مستمری بیش از حد دریافت کنند.

او افزود: باید فرمول اصلاح شود تا میانگین تمام سنوات کاری مبنای محاسبه قرار گیرد؛ این رویکرد مورد تایید کارشناسان، بیمه‌پردازان و خود بازنشستگان نیز است.

🔗 بیشتر بخوانید: وعده همتی به مردم ایران/ وزیر اقتصاد چه او گفت؟/ عکس_آینده

جزئیات طرح تحول فرمول محاسبه مستمری بازنشستگان

بر اساس گزارش‌های رسمی، طرح اصلاح فرمول محاسبه حقوق بازنشستگی در جلسات اخیر شورای عالی کار و امنیت اجتماعی مورد بررسی و تایید قرار گرفته است. این تحول بنیادین در سیستم بازنشستگی ایران، پاسخگوی یکی از دیرین‌ترین چالش‌های صندوق‌های تأمین اجتماعی و سازمان بازنشستگی کشور است.

چالش‌های فرمول فعلی دو ساله

فرمول جاری که بر پایه میانگین دو سال آخر خدمت محاسبه می‌شود، ناکارآمدی‌های جدی دارد. کارشناسان معتقدند این روش زمینه‌ساز رانت‌گیری شده و باعث می‌شود برخی کارکنان در آستانه بازنشستگی، با استفاده از تشویق‌ها، اضافه‌کاری‌ها و ارتقای‌های لحظه آخر، پایه محاسبه مستمری خود را به مصنوعی بالا ببرند. این موضوع نه تنها ظلم به بازنشستگان صادق است که سال‌ها با حقوق پایه کار کرده‌اند، بلکه بار مالی سنگینی بر دوش صندوق‌های تأمین اجتماعی می‌گذارد.

🔗 بیشتر بخوانید: کالابرگ دهک‌های ۴ تا ۷ در این تاریخ واریز می‌شود_آینده

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، میانگین مستمری بازنشستگان جدید به طور قابل توجهی از میانگین مستمری بازنشستگان قدیمی بالاتر رفته است، که نشان‌دهنده نوسانات ناشی از فرمول دو ساله است. این نوسانات باعث شده تا عدالت توزیعی در سیستم بازنشستگی به طور جدی مورد سوال قرار گیرد.

مکانیزم فرمول جدید: میانگین تمام سنوات کاری

فرمول پیشنهادی که مورد تایید مصطفی سالاری و کارشناسان قرار گرفته، بر پایه میانگین حقوق تمام سنوات کاری محاسبه می‌شود. در این روش، حقوق و مزایای تمام سال‌های خدمت فرد با ضریب‌های نوسان‌گیری ارزی و تورم تعدیل شده و میانگین‌گیری می‌شوند. این رویکرد مزایای متعددی دارد:

🔗 بیشتر بخوانید: سقف مالیات در لایحه بودجه ۱۴۰۴ افزایش یافت_آینده

• عدالت توزیعی: بازنشستگان بر اساس عملکرد و خدمت کل طول عمر شغلی خود ارزیابی می‌شوند، نه تنها دو سال آخر.
• مقاومت در برابر تورم: با استفاده از ضریب‌های تعدیل تورم، قدرت خرید مستمری در طول زمان حفظ می‌شود.
• جلوگیری از رانت‌گیری: امکان افزایش مصنوعی حقوق در آستانه بازنشستگی از بین می‌رود.
• پایداری مالی: پیش‌بینی‌پذیری هزینه‌های بازنشستگی برای صندوق‌های تأمین اجتماعی افزایش می‌یابد.

منظور کارشناسان و فعالان حوزه تأمین اجتماعی

دکتر احمد میرمحمدی، کارشناس ارشد مسائل تأمین اجتماعی، در این باره می‌گوید: “فرمول میانگین تمام سنوات کاری، استاندارد بین‌المللی است که در اکثر کشورهای پیشرفته اجرا می‌شود. این فرمول هم از منظر اكتواری صحیح است و هم از منظر عدالت اجتماعی. تجربه کشورهای همسایه مانند ترکیه و آذربایجان نیز نشان می‌دهد که اجرای این فرمول می‌تواند تعادل اكتواری صندوق‌ها را به طور قابل توجهی بهبود بخشد.”

از سوی دیگر، نمایندگان بازنشستگان در شورای عالی کار نیز از این طرح حمایت کرده‌اند. علیرضا محجوب، نماینده کارگران در شورای عالی کار، بیان داشت: “ما سال‌ها مطالبه کرده‌ایم که پایه محاسبه مستمری، تمام سنوات کاری باشد. فرمول دو ساله باعث شده کارگری که ۳۰ سال در شرایط سخت کار کرده، مستمری کمتری از کسی بگیرد که در ۲ سال آخر با تشویق‌های إداری حقوق بالا گرفته است. این اصلاح، گامی در راستای عدالت است.”

چالش‌های اجرایی و راهکارها

با وجود توافق نظر بر لزوم اصلاح، اجرای این فرمول چالش‌های فنی و اداری خود را دارد. مهم‌ترین چالش‌ها عبارتند از:

1. بازسازی داده‌های تاریخی: پرونده‌های میلیون‌ها بازنشسته و کارمند فعلی باید بازبینی و حقوق‌های سال‌های گذشته با ضریب‌های تورم تعدیل شوند.
2. پیچیدگی محاسباتی: نیاز به سیستم‌های هوشمند محاسبه و نرم‌افزارهای پیشرفته اكتواری.
3. مدیریت期望ها: برخی کارکنان که در آستانه بازنشستگی هستند و از فرمول دو ساله سود می‌برند، ممکن است اعتراض کنند.
4. هزینه‌های پیاده‌سازی: سرمایه‌گذاری بر روی زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و آموزش نیروی انسانی.

برای مدیریت این چالش‌ها، سازمان تأمین اجتماعی برنامه‌ای مراحل‌دار تدوین کرده است. در فاز اول، فرمول جدید تنها برای استخدام‌های جدید و کسانی که بیش از ۱۵ سال تا بازنشستگی‌شان مانده اعمال می‌شود. در فازهای بعدی، به تدریج بقیه مشمولین تحت پوشش قرار می‌گیرند. این رویکرد تدریجی، مقاومت‌های اجتماعی را کاهش داده و فرصت لازم برای آماده‌سازی زیرساخت‌ها را فراهم می‌کند.

تأثیر بر تعادل اكتواری صندوق‌های تأمین اجتماعی

بر اساس محاسبه‌های اكتواری انجام شده توسط سازمان تأمین اجتماعی، اجرای فرمول میانگین تمام سنوات کاری می‌تواند در بلندمدت، کسری اكتواری صندوق‌ها را به طور قابل توجهی کاهش دهد. تخمین‌ها نشان می‌دهد که در افق ۲۰ ساله، این اصلاح می‌تواند تا ۱۵ تا ۲۰ درصد از کسری‌های پیش‌بینی شده را جبران کند. این موضوع برای پایداری سیستم تأمین اجتماعی در مواجهه با پیری جمعیت و افزایش نسبت وابستگی، حیاتی است.

علاوه بر این، پیش‌بینی‌پذیری بیشتر بهای مستمری، امکان برنامه‌ریزی بهتر بودجه‌ای برای دولت و صندوق‌ها را فراهم می‌کند. در حال حاضر، نوسانات ناگهانی در بهای مستمری ناشی از فرمول دو ساله، مدیریت ریسک مالی را برای صندوق‌ها دشوار کرده است.

مقایسه با تجارب بین‌المللی

مرور تجارب جهانی نشان می‌دهد که اکثر سیستم‌های بازنشستگی پیشرفته از فرمول‌های بر پایه تمام سنوات کاری استفاده می‌کنند. در آلمان، فرمول «نقاط بازنشستگی» (Entgeltpunkte) بر پایه درآمد نسبی در تمام سنوات کاری محاسبه می‌شود. در سوئد، سیستم «نقدی نامینال» (Notional Defined Contribution) مشارکت‌های تمام سنوات کاری را با نرخ بازدهی تعدیل می‌کند. در کانادا و استرالیا نیز میانگین درآمد طول عمر شغلی مبنای محاسبه است.

ایران با اجرای این اصلاح، به سمت هم‌سازگاری با استانداردهای بین‌المللی سازمان بین‌المللی امنیت اجتماعی (ISSA) و سازمان کار بین‌المللی (ILO) حرکت می‌کند. این موضوع می‌تواند در آینده زمینه‌ساز امضای توافق‌نامه‌های دو جانبه تأمین اجتماعی با سایر کشورها باشد.

زمان‌بندی و مراحل اجرایی

بر اساس مصوبات شورای عالی کار، زمان‌بندی پیشنهادی برای اجرا عبارت است از:

• مهر ۱۴۰۳: تصویب نهایی آیین‌نامه اجرایی در شورای عالی کار
• فروردین ۱۴۰۴: آغاز فاز اول برای استخدام‌های جدید
• مهر ۱۴۰۴: گسترش به کارکنان با بیش از ۱۵ سال مانده تا بازنشستگی
• فروردین ۱۴۰۵: اجرا کامل برای تمام مشمولین

سازمان تأمین اجتماعی متعهد شده که در طول این فرآیند، جلسات مشورتی با نمایندگان کارگران، کارفرمایان و بازنشستگان برگزار کند تا شفافیت و پذیرایی اجتماعی تضمین شود.

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی

این تحول فراتر از یک تغییر فنی-محاسباتی، پیامدهای اجتماعی و اقتصادی عمیقی دارد. تقویت عدالت توزیعی در سیستم بازنشستگی، اعتماد عمومی به مؤسسات تأمین اجتماعی را افزایش می‌دهد. این اعتماد، پیش‌شرط مشارکت گسترده در سیستم‌های رسمی تأمین اجتماعی و کاهش اقتصاد غیررسمی است.

از منظر اقتصادی، پایداری مالی صندوق‌های تأمین اجتماعی، فشار بر بودجه عمومی را کاهش داده و فضای مالی را برای سرمایه‌گذاری‌های تولیدی باز می‌کند. در حال حاضر، کمک‌های بودجه‌ای دولت به صندوق‌های تأمین اجتماعی بخش قابل توجهی از منابع عمومی را اشغال کرده است. اصلاح فرمول می‌تواند در درازمدت، این وابستگی را کاهش دهد.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

تایید تحول فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان، نقطه عطفی در تاریخ تأمین اجتماعی ایران است. این اصلاح که با توافق نظر کارشناسان، بیمه‌پردازان، بازنشستگان و مقامات اجرایی روبرو شده، نشان‌دهنده اراده جدی برای اصلاحات ساختاری در سیستم‌های حمایتی است.

موفقیت این طرح بستگی به سه عامل کلیدی دارد: اول، تداوم اراده سیاسی و اجرایی در تمام مراحل پیاده‌سازی. دوم، شفافیت و مشارکت واقعی ذینفعان در فرآیند اجرا. سوم، سرمایه‌گذاری بر روی زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و نیروی انسانی متخصص.

اگر این پیش‌شرط‌ها فراهم شود، ایران می‌تواند در افق ده ساله، سیستمی از بازنشستگی داشته باشد که هم عادلانه باشد، هم پایدار مالی، و هم هم‌سازگار با استانداردهای جهانی. این تحول، نه تنها منافع بازنشستگان فعلی و آینده را تامین می‌کند، بلکه سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی را که دارایی ارزشمندی برای هر جامعه‌ای است، تقویت خواهد کرد.

نکات کلیدی در یک نگاه

• فرمول فعلی: میانگین دو سال آخر خدمت — باعث نوسان و ناعادلی شده است.
• فرمول جدید: میانگین تمام سنوات کاری با تعدیل تورم — استاندارد بین‌المللی و عادلانه‌تر.
• تاییدیه‌ها: مصطفی سالاری، کارشناسان اكتواری، بیمه‌پردازان، نمایندگان کارگران و بازنشستگان.
• اجرای مراحل‌دار: از مهر ۱۴۰۳ تا فروردین ۱۴۰۵ به صورت تدریجی.
• تأثیر مالی: کاهش ۱۵-۲۰ درصدی کسری اكتواری در افق ۲۰ ساله.
• چالش اصلی: بازسازی داده‌های تاریخی و زیرساخت‌های محاسباتی.

پاسخ به سوالات متداول

آیا مستمری بازنشستگان فعلی تغییر می‌کند؟

خیر. این اصلاح تنها بر روی حقوق بازنشستگی افراد جدید یا در مراحل تدریجی اعمال می‌شود و مستمری بگیران فعلی تحت تاثیر قرار نمی‌گیرند.

چگونه سنوات قبلی با تورم تعدیل می‌شوند؟

سازمان تأمین اجتماعی از شاخص‌های رسمی تورم و ضریب‌های اكتواری معتبر برای به‌روزرسانی حقوق سنوات گذشته استفاده خواهد کرد.

آیا این طرح نیاز به تغییر قانون دارد؟

بله، آیین‌نامه اجرایی در شورای عالی کار تصویب می‌شود و در صورت لزوم مصوبه قانونی نیز تدوین خواهد شد.

این گزارش بر اساس اطلاعیه‌های رسمی سازمان تأمین اجتماعی و مصوبات شورای عالی کار تهیه شده است.