حذف گام‌به‌گام ارز ۲۸‌هزار تومانی و آغاز طرح کالابرگ الکترونیکی برای دهک‌های کم‌درآمد

حذف گام‌به‌گام ارز ۲۸‌هزار تومانی و آغاز طرح کالابرگ الک‌ترونیکی برای دهک‌های کم‌درآمد

به گزارش آینده، پس از حذف ارز چهارهزار و دویست تومانی برای کالا‌های اساسی و جایگزینی آن با نرخ ۲۸‌هزار و پانصد تومانی، اکنون دولت مراحل نخستین حذف ارز موسوم به دلار فرزین را آغاز کرده است. این موضوع که پیش‌تر بار‌ها به صورت شایعه در رسانه‌ها منتشر و توسط مقامات تکذیب می‌شد، اکنون با انتشار اخبار رسمی شده است. وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی اعلام کرده که به دهک‌های اول تا پنجم درآمدی، کوپن الک‌ترونیکی به ارزش ۱۲۰‌هزار تومان اختصاص داده می‌شود، هرچند کارشناسان اقتصاد هشدار می‌دهند که تورم سرعت بخشیدن به کاهش قدرت خرید این یارانه‌ها و اثرات مخرب این اقدامات بر بدنه اقتصاد باقی خواهد ماند.

زمزمه‌ها و واقعیت حذف نرخ ۲۸‌هزار تومانی

بانک مرکزی از سال گذشته تصمیم گرفت تا برای کنترل قیمت کالا‌های وارداتی و مهار رشد تورم، نرخ ۲۸‌هزار و پانصد تومانی را به عنوان ارز ترجیحی برای تامین کالا‌های اساسی تثبیت کند و ارز سایر اقلام را به بازار حواله مرکز مبادله طلا و ارز واگذار نماید. با این حال، نتیجه عمل برخلاف انتظار بانک مرکزی، افزایش و تثبیت فاصله بین نرخ ارز نیمایی و بازار آزاد بود. در اوایل سال جاری دولت برای کنترل بیش‌تر قیمت محصولات پتروشیمی، قیمت پایه ارز معاملاتی این بخش را از ۳۵‌هزار به ۲۸‌هزار و پانصد تومان کاهش داد. محمدرضا فرزین، رییس کل بانک مرکزی، در فروردین‌ماه جاری در نامه‌ای به جواد اوجی، وزیر نفت، این نرخ را برای تسعیر پایه محصولات پتروشیمی در بورس کالا و انرژی ابلاغ کرد. این مصوبه با اعتراض شدید کارشناسان و حتی اعتراض ریاست مجلس به عنوان اقدامی غیر‌قانونی روبرو شد. اکنون امیرمهدی صبایی، سخنگوی سازمان بورس، از طریق توئیتی رسمی اعلام کرده که دلار ۲۸‌هزار و پانصد تومانی در بورس کالا حذف شده و از این پس نرخ حواله مرکز مبادله ارز و طلا مبنای تسعیر قیمت خوراک و محصولات پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها خواهد بود.

واکنش فعالان صنعت دام و طیور به آزاد‌سازی ارز

هم‌زمان با این تصمیم، نامه‌ای از وزارت کشاورزی منتشر شده که نشان می‌دهد ارز ۲۸‌هزار تومانی برای محصولات دامپزشکی حذف و کلیه اقلام به تالار دوم ارزی منتقل شده‌اند. منصور پوریان، رییس شورای عالی دام کشور، در گفتگو با روزنامه شرق این اقدام را در شرایط حاضر آسیب‌زا و عامل افزایش قیمت کلیه محصولات دام و طیور توصیف کرد. وی اظهار داشت صنایع دام و طیور به‌ویژه صنعت مرغ با ارز ۲۸‌هزار تومانی درگیر بوده‌اند و اکنون با خرید دارو‌های دامپزشکی به نرخ ارز آزاد، هزینه تولید به شدت بالا رفته است. هزینه بهداشت و دامپزشکی سهم قابل‌توجه‌ی در قیمت تمام‌شده دارد و هر‌گونه افزایش در مواد اول، مستقیما بر قیمت نهایی گوشت و مرغ تأثیر می‌گذارد. پوریان افزود که در کشور‌های توسعه‌یافته خدمات دامپزشکی تحت حمایت کامل و حتی رایگان دولت است، در حالی که در ایران نه تنها حمایت برداشته شده، بلکه هزینه‌ها بر دوش دامداران گذاشته شده است. وی با اشاره به ورود فصل پاییز و نیاز به واکسیناسیون گسترده دام‌ها، هشدار داد که هزینه واکسیناسیون برای دامداران خرد و کلان چندبرابر شده و این جهش قیمت‌ها در نهایت بر مصرف‌کننده نهایی تحمیل می‌گردد. پوریان یادآور شد که پیش از این حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی باعث افزایش ۳۰ درصدی هزینه حمل‌ونقل و ۴۰ درصدی هزینه انرژی برای تولیدکنندگان کشاورزی شده بود و اکنون هزینه دارو و واکسیناسیون برای تولیدکنندگان محصولات پروتئینی نیز به شدت افزایش یافته است.

مکانیزم طرح کالابرگ الک‌ترونیکی و یارانه مضاعف

در هم‌سو با اخبار حذف ارز ترجیحی، طرح کالابرگ الک‌ترونیکی برای پنج دهک اول درآمدی به عنوان جایگزین پیش رو قرار گرفته است. علیرضا عسگریان، معاون امور رفاه‌ی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اطلاع داد که هر فرد از دهک‌های یک تا پنج درآمدی که به می‌زان ۲۰۰‌هزار تومان از یارانه خود را برای خرید از ۱۱ قلم کالای سبد معیشت شامل شیر خام، پنیر، ماست، مرغ، تخم‌مرغ، گوشت منجمد، برنج، حبوبات، ماکارونی، قند و شکر خرج کند، مشمول دریافت ۱۲۰‌هزار تومان یارانه مضاعف خواهد شد. سه دهک اول از یارانه ۴۰۰‌هزاری و دهک‌های چهارم و تم از یارانه ۳۰۰‌هزاری در این طرح مشمول هستند. عسگریان توضیح داد دولت مصمم است تورم اضافه شده بر این ۱۱ کالا را جبران نماید. قیمت پایه بر اساس نرخ‌های سال ۱۴۰۱ محاسبه می‌شود. برای مثال اگر سبدی از کالا‌های معیشتی امروز ۸۰۰‌هزار تومان ارزش داشته باشد که در سال گذشته ۵۰۰‌هزار تومان بوده، خریدار مبلغ پایه را می‌پردازد و ۳۰۰‌هزار تومان مابه‌التفاوت تا سقف ۲۰۰‌هزار تومان از اعتبار کالابرگ و ۱۰۰‌هزار تومان به عنوان جبران تورم از سوی دولت پرداخت می‌شود. علاوه بر این، به دلیل خرید ۲۰۰‌هزار تومانی، یارانه مضاعف ۱۲۰‌هزار تومانی نیز به حساب او واریز می‌گردد. وی تأکید کرد که این ۱۲۰‌هزار تومان نیز باید صرف خرید اقلام همان سبد معیشتی گردد.

انتقادات کارشناسان تکرار آزمون و خطای ناکام

حذف ارز ترجیحی کالا‌های اساسی در ایران بار‌ها تجربه شده و هر بار نتایج فاجعه‌بار داشته است. مرتضی افقه، اقتصاددان، در واکنش به این تصمیم اظهار داشت متأسفانه دولت مسیر‌های رو به شکست را بار‌ها تکرار می‌کند. با وجود شواهد متعدد از نتایج مخرب حذف یارانه کالا‌های کشاورزی، چه به بهانه جراحی اقتصادی و چه با توجیه‌های دیگر، از این روش بازنمی‌رود. به نظر می‌رسد هدف اصلی تأمین کسری بودجه به هر قیمتی است، هرچند با افزایش مالیات بر اقتصاد راکد و تحمیل تورم بر مردم. وی افزود همان‌طور که ادعا شد حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی تنها چهار قلم را شامل می‌شود و تأثیر محدود دارد، اکنون نیز حذف ارز ۲۸‌هزار تومانی در هر بخش شوک جدیدی به قیمت‌ها وارد کرده و دامن تورم را گسترده‌تر می‌کند. افقه با اشاره به اخبار احتمالی توافق با آمریکا، حدس زد احتمالا تلاش برای حذف دلار ۲۸‌هزار تومانی بر پایه امید به تأثیرات مثبت اخبار سیاسی است تا شاید اثرات منفی اقتصادی جبران شود. اما تجربه از دوران احمدی‌نژاد تا کنون نشان داده که یارانه نقدی با گذشت زمان و تشدید تورم، ارزش خود را از دست می‌دهد. تیم اجرایی نیز قادر نبوده مراحل بازگرداندن یارانه به مردم را به درستی مدیریت کند، زیرا این فرآیند مردم را مستقیما در السلطانات بوروکراسی دولت می‌اندازد.