یونسیان: حذف فناوری‌های رسوب‌یافته از فهرست دانش‌بنیان و تمرکز بر کیفیت به جای کمیت

یونسیان: حذف فناوری‌های رسوب‌یافته از فهرست دانش‌بنیان و تمرکز بر کیفیت به جای کمیت

به گزارش آینده، امیر یونسیان مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکت‌های دانش‌بنیان در گفت‌وگویی تلویزیونی ابعاد تغییرات ساختاری در نظام ارزیابی این شرکت‌ها را تشریح کرد. وی در برنامه تهران بیست شبکه پنجم سیما با تأکید بر ضرورت تحول معیار‌ها، رویکرد جدید معاونت علمی را برای ارتقای سطح فناوری و توسعه بازار‌های هدف معرفی نمود.

یونسیان با اشاره به حضور حدود یازده هزار و چهارصد شرکت در اکوسیستم دانش‌بنیان، تقسیم‌بندی فعلی را به دو گروه نوپا با حدود هفت هزار واحد و گروه‌های نوآور و فناور با بیش از چهار هزار شرکت توصیف کرد. او معیار فروش سالانه بیش از هفت می‌لیارد تومان را به عنوان یکی از شاخص‌های ارتقا از گروه نوپا به نوآور مطرح ساخت و افزود که افزایش صرف شمارشی شرکت‌ها نمی‌تواند معیار سنجش سهم واقعی در اقتصاد دانش‌بنیان باشد. کیفیت محصولات، توانایی ایجاد بازار و قابلیت حضور در عرصه‌های داخلی و جهانی از اولویت‌های دوره جدید قرار گرفته‌اند.

یکی از تحولات بنیادین در به‌روزرسانی سال ۱۴۰۴ فهرست کالا و خدمات دانش‌بنیان، حذف اقلام ناشی از رسوب فناوری است. یونسیان توضیح داد که محصولاتی که به دلیل افزایش تولیدکنندگان، گسترش دانش فنی یا کاهش پیچیدگی، دیگر تمایز فناورانه مورد انتظار را ندارند، از این فهرست خارج می‌شوند. شرکت‌های دارای تأییدیه‌های قبلی نیز در هنگام تمدید مجوز موظفند بر اساس فهرست به‌روز ارزیابی شوند و در صورت فقدان شرایط، باید سطح فناوری محصولات را ارتقا دهند تا جایگاه دانش‌بنیان خود را حفظ کنند.

دوره‌های اعتبار و مکانیزم بازبینی

مدیرکل دفتر ارزیابی دوره اعتبار را برای شرکت‌های نوپا و فناور در پنج سال و برای شرکت‌های نوآور در سه سال تعیین کرد. در پایان این بازه‌ها، واحد‌ها بر اساس معیار‌های جدید و فهرست به‌روز مورد بررسی قرار می‌گیرند. احراز مجدد شرایط باعث حفظ جایگاه و بهره‌مندی از حمایت‌های قانون جهش تولید دانش‌بنیان می‌شود؛ در غیر این صورت، شرکت‌ها از امکان استفاده از حمایت‌های اختصاصی محروم خواهند شد.

یونسیان تفکیک فروش کل شرکت از فروش محصولات دانش‌بنیان را ضروری دانست. وی مثال زد که فروش کل یک شرکت ممکن است به یک هزار می‌لیارد تومان برسد، در حالی که فروش محصول دانش‌بنیان تنها صد می‌لیارد تومان باشد. در این حالت، آمار‌ها و حمایتی‌هایی نظیر اعتبار و معافیت‌های مالیاتی و مزایای گمرکی صرفا بر اساس محصولات و خدمات تأییدشده محاسبه و تخصیص می‌یابند، نه بر’ فعالیت‌های اقتصادی شرکت.

شفاف‌سازی شاخص‌ها و راهنمای متقاضیان

معاونت علمی پس از حدود نه ماه کار تخصصی، شاخص‌های تفصیلی ارزیابی را برای حوزه‌های فناوری مختلف تدوین و در پایگاه اطلاع‌رسانی منتشر کرده است. این اقدام به شرکت‌های متقاضی کمک می‌کند تا پیش از ورود به فرآیند، با معیار‌ها، پرسش‌های مورد بررسی، مدارک لازم و شرایط احراز آشنا شوند. همچنین راهنما‌های ارزیابی و پرسش‌نامه‌ها به صورت ویدئو‌های آموزشی تهیه شده‌اند تا فرآیند را تسهیل و وابستگی به خدمات مشاوره‌ای را کاهش دهند.

در پاسخ به پرسش درباره سهم شرکت‌های دانش‌بنیان در تولید ناخالص داخلی، یونسیان اعلام کرد که آمار دقیق و به‌روزشده در دسترس نیست. دلیل آن، تکمیل نشدن اظهارنامه‌های مالیاتی سال ۱۴۰۴ است و برای محاسبه دقیق این سهم، بایست اطلاعات مالی شرکت‌ها به‌روزرسانی گردد.

تحول قابل توجه در بازنگری سال ۱۴۰۴، توسعه دامنه دانش‌بنیانی به صنایع خلاق و علوم انسانی است. فهرست کالا و خدمات اکنون نه حوزه فناوری را پوشش می‌دهد که حوزه‌های زیستی، دارویی، پزشکی، شیمیایی، ماشینی، برقی، الک‌ترونیکی، فناوری اطلاعات و همچنین تجاری‌سازی و صنایع فرهنگی و خلاق و علوم انسانی را در بر می‌گیرد. برای فعالیت‌هایی نظیر تولید انیمیشن، اندیشکده‌ها و تجاری‌سازی، معیار‌های ارزیابی متناسب با ماهیت این حوزه‌ها تعریف شده است. تدوین شاخص‌ها در حوزه‌های مهندسی به دلیل قابلیت کمی‌سازی ساده‌تر است، اما در صنایع خلاق و علوم انسانی پیچیدگی بیش‌تری دارد که با طراحی شاخص‌های تخصصی و انتشار در پایگاه اطلاع‌رسانی مواجه شده است. شرکت‌های فعال در این حوزه‌ها می‌توانند با مطالعه معیار‌های تفصیلی، شرایط ورود را بررسی و فرآیند ارزیابی را آغاز نمایند.

این بازنگری‌ها نشان‌دهنده اراده جدی برای گذار از رویکرد کم‌گرا به کیفی‌گرایی در اقتصاد دانش‌بنیان است. حذف فناوری‌های رسوب‌یافته مانع از انباشت شرکت‌های فاقد مزیت رقابتی می‌شود و فشار ارتقای مداوم سطح فناورانه را بر واحد‌ها تحمیل می‌کند. شفاف‌سازی شاخص‌ها و ارائه ابزار‌های آموزشی هم‌زمان، موانع ورودی را برای تیم‌های نوپا و پژوهشگرانه کاهش می‌دهد.

آینده با پیگیری این تحولات، به بازتاب عملیاتی این سیاست‌ها در شاخص‌های کلان اقتصادی و رشد صادرات دانش‌بنیان در ماه‌های آتی خواهند پرداخت. تجربه نشان می‌دهد که پیوسته‌سازی مکانیزم ارزیابی با تحولات فناوری و توسعه دامنه به حوزه‌های نوظهور، می‌تواند موتور رشد پایدار اقتصاد دانش‌بنیان ایران را در سطح منطقه و جهانی فعال سازد.