کسب وکار_اینده – معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از تشکیل ناخالص ملی از ۴.۴۹ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۷.۱۴ درصد در سال ۱۴۰۳، پافشاری کرد این رشد نشان‌دهنده ظرفیت بالای اقتصاد دیجیتال برای تبدیل شدن به یکی از پیشران‌های مهم اقتصاد سرزمین است، اما تداوم آن نیازمند تحکیم زیرساخت‌ها، افزایش اندوخته‌گذاری و تشکیل توازن بین رشد تقاضا و گسترش هسته اقتصاد دیجیتال خواهد می بود.

شایلی قرائی

به گزارش کسب وکار_اینده به نقل از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، احسان چیت‌ساز روز چهارشنبه در آیین افتتاح پانزدهمین کنفرانس تجارت الکترونیکی که به همت پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در حال برگزاری است با اشاره به نتایج سنجش اقتصاد دیجیتال و داده‌های منتشرشده از سوی معاونت سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی گسترش فاوا و اقتصاد دیجیتال، او گفت: اقتصاد دیجیتال ایران در سال‌های تازه داخل مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن رشد تقاضا، گسترش خدمات پلتفرمی و تحول الگوی مصرف مردم، با سرعتی بیشتر از ظرفیت‌های زیرساختی و اندوخته‌گذاری‌های پایه حرکت کرده‌اند.

چیت‌ساز تصریح کرد: سهم اقتصاد دیجیتال از تشکیل ناخالص ملی از ۴.۴۹ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۷.۱۴ درصد در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است؛ رشدی که از منظر سیاست‌گذاری، نشانه‌ای مهم از ظرفیت اقتصاد دیجیتال برای تبدیل شدن به یکی از پیشران‌های مهم اقتصاد ملی به حساب می اید.

اقتصاد دیجیتال؛ زبان تازه رشد اقتصادی

معاون سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی گسترش فاوا و اقتصاد دیجیتال؛ با پافشاری بر این که اقتصاد دیجیتال دیگر یک قسمت حاشیه‌ای یا فقطً فناورانه در اقتصاد ملی نیست، اظهار کرد: اقتصاد دیجیتال امروز به یکی از زبان‌های تازه رشد اقتصادی، منفعت‌وری، اشتغال، اندوخته‌گذاری و حکمرانی تبدیل شده است.

او گفت: این روال بیانگر تحول ساختاری اقتصاد ایران است؛ تحولی که از هسته سخت ارتباطات و فناوری اطلاعات اغاز می‌شود اما آثار مهم آن در لایه‌های دوم و سوم اقتصاد دیجیتال، از جمله پلتفرم‌ها، خدمات دیجیتال، تجارت الکترونیکی، خدمات مالی دیجیتال، اقتصاد داده، آموزش، سلامت، حمل‌ونقل و دیگر قسمت‌های اقتصادی نمایان می‌شود.

الزام تحلیل ساختار رشد اقتصاد دیجیتال

چیت‌ساز با اشاره به این که رشد سهم اقتصاد دیجیتال از تشکیل ناخالص ملی در عین امیدبخش بودن، نیازمند تحلیل دقیق‌تر سیاستی است، پافشاری کرد: سیاست‌گذار نباید فقطً از افزایش عددی سهم اقتصاد دیجیتال خرسند باشد، بلکه باید ساختار این رشد را به‌درستی تحلیل کند و اشکار شود این رشد تا چه مقدار ناشی از گسترش زیرساخت و اندوخته‌گذاری پایدار بوده و چه مقدار از افزایش تقاضا، تحول الگوی مصرف و گسترش خدمات پلتفرمی حاصل شده است.

او همین طور گفت: روال سهم اقتصاد دیجیتال به‌شدت تحت تأثیر کارکرد لایه‌های دوم و سوم این اقتصاد قرار دارد و قسمت عمده رشد اقتصاد دیجیتال ایران در سال‌های تازه نه از هسته سخت ICT بلکه از گسترش کاربردهای دیجیتال در دیگر قسمت‌های اقتصادی به دست آمده است.

معاون سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی گسترش فاوا و اقتصاد دیجیتال با اشاره به این که متوسط سهم هسته اقتصاد دیجیتال از کل اقتصاد دیجیتال در سال‌های تازه نزدیک به ۱۲.۵ درصد بوده است، او گفت: این سهم از نزدیک به ۱۸ درصد در سال ۱۴۰۰ به نزدیک به ۱۰ درصد در سال ۱۴۰۳ افت یافته است.

وی این روال را هشداری جدی برای سیاست‌گذاران دانست و افزود: اگر هسته دیجیتال شامل ارتباطات، زیرساخت، نرم‌افزار، سخت‌افزار، خدمات پایه و ظرفیت‌های فناورانه مشابه با رشد لایه‌های کاربردی تحکیم نشود، اقتصاد دیجیتال سرزمین با نوعی عدم توازن ساختاری روبه رو خواهد شد.

چیت‌ساز این چنین پایین بودن سهم هسته اقتصاد دیجیتال را به حالت زیربخش ارتباطات مرتبط دانست و او گفت: نزدیک به ۶۰ درصد از سهم لایه هسته تحت تأثیر زیربخش ارتباطات قرار دارد؛ به این علت هرگونه سرکوب قیمتی، افت اندوخته‌گذاری، فرسودگی شبکه، عدم تناسب تعرفه‌ها با تورم عمومی و ضعف در سازوکارهای اقتصادی این قسمت، مستقیماً ظرفیت رشد اقتصاد دیجیتال را محدود می‌کند.

وی افت رشد قیمت افزوده زیربخش ارتباطات از نزدیک به ۲۵ درصد در سال ۱۴۰۰ به نزدیک به ۹ درصد در سال ۱۴۰۳ را یکی از با اهمیت ترین نشانه‌های صدمه‌پذیری اقتصاد زیرساخت دیجیتال گفت و پافشاری کرد: بدون اقتصاد سالم ارتباطات، اقتصاد دیجیتال پایدار شکل نمی‌گیرد.

چیت‌ساز با اشاره به تفاوت ماهیت رشد در لایه‌های گوناگون اقتصاد دیجیتال اظهار کرد: رشد لایه نخست اقتصاد دیجیتال عمدتاً از سمت اراعه و اندوخته‌گذاری در تجهیزات ، گسترش شبکه، ظرفیت فنی و زیرساخت تأثیر می‌پذیرد، در حالی که رشد لایه‌های دوم و سوم زیاد تر از سمت تقاضا و از طریق تحول الگوی مصرف مردم، گسترش خدمات آنلاین، گسترش خدمات پلتفرمی و شکل‌گیری بازارهای تازه تشکیل شده است.

او گفت: این تفاوت مشخص می کند جامعه، بازار و کسب‌وکارها در تعداد بسیاری از حوزه‌ها سریع تر از نظام اندوخته‌گذاری و تنظیم‌گری حرکت کرده‌اند. معاون سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی گسترش فاوا و اقتصاد دیجیتال هشدار داد: شکاف بین رشد تقاضا و عقب‌ماندگی اراعه زیرساختی می‌تواند در آینده به یکی از محدودیت‌های مهم اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل شود. اگر تقاضا برای خدمات دیجیتال، خدمات مالی نوین، محتوای دیجیتال، تجارت الکترونیکی و داده‌محوری افزایش یابد اما کیفیت شبکه، ظرفیت مراکز داده، خدمات ابری، امنیت سایبری و دیگر زیرساخت‌های پایه مشابه با آن گسترش اشکار نکند، رشد اقتصاد دیجیتال ناپایدار خواهد شد.

چیت‌ساز مأموریت تازه سیاست‌گذار را عبور از «حمایتعمومی از اقتصاد دیجیتال» و حرکت به سمت «طراحی معماری رشد متوازن اقتصاد دیجیتال» گفت.

وی او گفت: این معماری باید بر پنج محور مهم شامل اصلاح اقتصاد قسمت ارتباطات، تحکیم اندوخته‌گذاری در هسته دیجیتال، به رسمیت شناختن نقش پلتفرم‌ها در رشد اقتصادی، گسترش نظام آماری اقتصاد دیجیتال و پیوند اقتصاد دیجیتال با منفعت‌وری کل اقتصاد ملی محکم باشد.

معاون سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی گسترش فاوا و اقتصاد دیجیتال در تشریح محور نخست اظهار کرد: تعرفه، کیفیت، پوشش، رقابت، اندوخته‌گذاری و تنظیم‌گری نباید جدا از یکدیگر دیده شوند. ارتباطات یک خدمت مصرفی ارزان نیست، بلکه زیرساخت تشکیل، منفعت‌وری، امنیت اقتصادی و حکمرانی هوشمند سرزمین محسوب می‌شود.

وی در تشریح محور دوم نیز تحکیم هسته دیجیتال را ضرورتی راهبردی دانست و افزود: شبکه ملی اطلاعات، مراکز داده، خدمات ابری، امنیت سایبری، زیرساخت‌های هوش مصنوعی، نرم‌افزارهای پایه و ظرفیت‌های پردازش و ذخیره‌سازی داده باید به‌گفتن دارایی‌های راهبردی اقتصاد ملی مورد دقت قرار گیرند.

نقش پلتفرم‌ها و اهمیت نظام آماری

چیت‌ساز با اشاره به نقش پلتفرم‌ها در رشد اقتصاد دیجیتال او گفت: داده‌ها مشخص می کند قسمت مهمی از رشد اقتصاد دیجیتال ایران از لایه‌های پلتفرمی و کاربردی حاصل شده است؛ از این رو سیاست‌گذاری در روبه رو پلتفرم‌ها نباید فقطً محدودکننده یا واکنشی باشد، بلکه باید عرصه رشد آن‌ها در فضایی شفاف، رقابتی، مسئولانه و قابل اتکا فراهم شود.

وی این چنین سنجش اقتصاد دیجیتال را یکی از ابزارهای مهم حکمرانی دانست و تصریح کرد: تا وقتی که اقتصاد دیجیتال به‌درستی اندازه‌گیری نشود، امکان سیاست‌گذاری دقیق برای آن وجود نخواهد داشت. گسترش حساب‌های اقماری، داده‌های استانی، شاخص‌های بخشی، سنجش اندوخته‌گذاری، اشتغال، منفعت‌وری و آثار سرریز دیجیتال برای تصمیم‌گیری‌های آینده سرزمین الزامی است.

چیت‌ساز با پافشاری بر پیوند اقتصاد دیجیتال و منفعت‌وری ملی اظهار کرد: مقصد نهایی نباید فقطً افزایش سهم عددی اقتصاد دیجیتال از تشکیل ناخالص ملی باشد، بلکه دیجیتال‌سازی باید به افزایش منفعت‌وری در قسمت‌هایی همچون کشاورزی، صنعت، خدمات، آموزش، سلامت، تجارت، حمل‌ونقل و حکمرانی عمومی منجر شود. او گفت: اقتصاد دیجیتال وقتی موفق خواهد می بود که کل اقتصاد سرزمین را هوشمندتر، شفاف‌تر، چابک‌تر و رقابتی‌تر کند.

معاون سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی گسترش فاوا و اقتصاد دیجیتال در آخر پافشاری کرد: اقتصاد دیجیتال ایران زنده، پویا و در حال رشد است، اما تداوم این روال به مراقبت سیاستی و اصلاحات ساختاری نیاز دارد. اگر بین هسته دیجیتال و لایه‌های کاربردی توازن برقرار شود، اقتصاد دیجیتال می‌تواند به یکی از مسیرهای مهم عبور سرزمین از چالش‌های رشد، اشتغال، منفعت‌وری و اندوخته‌گذاری تبدیل شود.

وی تصریح کرد: فناوری زمان می‌آفریند، اما سیاست‌گذاری هوشمند است که این زمان را به رشد ملی تبدیل می‌کند و اکنون زمان آن رسیده است که داده‌ها به تصمیم، نمودارها به برنامه و رشد برنامه‌ای به رشدی پایدار، فراگیر و منفعت‌ور تبدیل شود.

مانع ها رشد و نوآوری در زیست‌بوم فناوری

کیوان نقره کار، کارشناس فناوری

وقتی که سخن بگویید از زیست بوم دیجیتال می‌شود یعنی همه فرآیندهایی که در زیست واقعی وجود دارد، در فضای مجازی نیز با رویکرد اقتصادی و گسترش محور تشکیل شود. به طور مثال حرف های می‌شود که فضایی برای روستاییان تشکیل شود تا اقتصاد بیشتری برای خدمات و محصولات واقعی خود از طریق فضای مجازی فراهم کنند و به بهتر شدن سبک زندگی و درآمد بالاتر پشتیبانی کند.

زیست بوم دیجیتال همه آن چیزی که در فضای واقعی اقتصادی و اجتماعی وجود دارد را می‌تواند در فضای مجازی تشکیل کند. اما باید به این مسئله دقت کرد برخی زیرساخت‌ها لازمه زیست بوم مجازی است. به طور مثال اینترنت پایدار، باکیفیت، قیمت مناسب و در دسترس یکی از زیرساخت‌هایی بوده که مورد نیاز است.

به این علت وقتی که از گسترش زیست بوم دیجیتال برای روستاییان سخن بگویید می‌شود باید دقت کرد آیا به روستاییان اینترنت با کیفیت و با قیمت مناسب اراعه شده که انتظار داریم در این زیست بوم قرار بگیرند و گسترش اقتصاد روستایی را بر مبنای اقتصاد دیجیتال محقق کنند؟

قسمت دیگر قوانین و مقررات است که طبق معمول دست و پاگیر می باشند و بخشی دیگر پشتیبانی‌ها و تسهیلات مالی یا غیر مالی بوده که بتواند به آنها پشتیبانی کند. علاوه بر موارد حرف های شده آموزش، یکی از زیرساخت‌ها برای گسترش زیست بوم دیجیتال است. به این علت، سوال نقل می‌شود آیا همه افرادی که می‌خواهند در این زیست بوم قرار گیرند، آموزش‌های ملزوم را دیده‌اند که این زیست بوم چطور می‌تواند به آنها پشتیبانی کند؟

مسئله مهم دیگر، مسائلی است که در ظاهر خارج از حوزه مستقیم می باشند اما اثرات جدی بر فناوری اطلاعات سرزمین گذاشته‌اند، نظیر قطعی برق یا مشکلات تامین پایدار انرژی که مستقیما کسب‌وکارهای دیجیتال، ازجمله استارتاپ‌ها و پلتفرم‌های مجازی را تحت ‌تاثییر قرار داده است. از نظر دیگر، نظام صدور مجوزها نیز هم چنان دچار بروکراسی‌های پیچیده و زمان‌بر است. این روال کند، مانعی جدی در مسیر رشد و نوآوری در زیست‌بوم فناوری سرزمین به‌شمار می‌آید. در سطح بین‌المللی نیز با وجود ظرفیت‌های حاضر نتوانسته‌ایم رتبه‌ها و دستاوردهای چشمگیری کسب کنیم یا جایگاه خود را در رده‌بندی‌های جهانی ارتقا دهیم.