اگرچه مطابق فقه اسلامی، دیه زن نصف دیه مرد است، اما بر پایه ماده ۵۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، صندوق فراهم خسارت‌های بدنی موظف به پرداخت مابه‌التفاوت می‌شود. این پرداخت از ماموریت های قانونی صندوق محسوب می‌شود و در صورت شناسایی تقصیر کار، وی ملزم به بازپرداخت مبلغ یادشده به صندوق خواهد می بود.

مفهوم و مبنای قانونی دیه

دیه مبلغی است که به‌گفتن جبران خسارت بدنی یا فوت ناشی از جرائم غیرعمدی، همانند تصادفات رانندگی، پرداخت می‌شود. این مبلغ از نظر شرع و قانون ایران نوعی حق‌الناس است که برای برگشت دادن عدل و جبران زیان واردشده تعیین می‌شود.

در قانون مجازات اسلامی، دیه در کنار «ارش» و «جریمه نقدی» از ابزارهای جبران خسارت محسوب می‌شود. اما تفاوت‌هایی دارد. دیه مبلغ اشکار در قانون دارد (همانند دیه چشم، دست یا فوت کامل)، اما ارش مبلغی است که میزانش در قانون اشکار نیست و بعد از معاینه پزشکی قانونی، قاضی بر پایه نوع جراحت تعیین می‌کند.

دیه این چنین  با جریمه نقدی هم فرق دارد. چون جریمه نقدی یک مجازات مالی برای سرپیچی از قانون است، نه جبران خسارت.

مبلغ نرخ دیه کامل انسان در سال ۱۴۰۴

مطابق اظهار رسمی قوه قضائیه در هفته آخر اسفند ۱۴۰۳، نرخ دیه کامل انسان در تصادفات یا جرائم غیرعمدی به شرح زیر است:

دیه کامل در ماه‌های عادی، یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومان و مبلغ دیه کامل در ماه‌های حرام (چهار ماه قمری)، یک‌سوم معادل ۵۳۳ میلیون تومان افزایش یافته و دو میلیارد و ۱۳۳ میلیون تومان تعیین شده است. این مبلغ نسبت به سال ۱۴۰۳ نزدیک به ۳۳ درصد افزایش داشته است. یعنی برای دیه در ماه‌های عادی ۵۳۳ میلیون و دیه در ماه‌های حرام ۷۱۱ میلیون تومان افزایش یافته است.

ملزوم به ذکر است که مبلغ دیه کامل، مبنای محاسبه برای بیمه‌ها، دادگاه‌ها و حتی ارش است.

این چنین ماه‌های حرام ذی‌القعده، ذی‌الحجه، محرم و رجب می باشند که در سال ۱۴۰۴ با بازه‌های ۹ اردیبهشت تا ۳ مرداد و ۱ تا ۳۰ دی مصادف شده‌اند.

جدول نرخ‌های دیه در سال ۱۴۰۴          

دیه اعضای بدن و نحوه محاسبه

دیه اعضای بدن بر پایه درصدی از دیه کامل انسان تعیین می‌شود. برخی از موارد رایج عبارت هستند از:

دیه هر چشم سالم: نصف دیه کامل

دیه هر دست: نصف دیه کامل

دیه هر پا: نصف دیه کامل

دیه هر دندان: یک‌چهلم دیه کامل (در نزدیک به ۳۰ میلیون تومان برای سال ۱۴۰۴)

دیه شکستگی استخوان: بسته به محل و درمان، بین یک‌دهم تا یک‌سوم دیه کامل

در جراحات یا صدماتی که در قانون عدد مشخصی ندارند، همانند کما در تاثییر تصادف که امکان پذیر عمق آن و صدمات وارده در هر مورد متفاوت باشد، ارش جانشین دیه شده و مبلغ آن توسط پزشک قانونی و قاضی تعیین می‌شود.

دیه زن چه مقدار است؟ شرایط پرداخت دیه کامل برای بانوان

بر پایه فقه اسلامی و قانون مجازات اسلامی، دیه کامل زن معادل نصف دیه کامل مرد است. به این علت در سال ۱۴۰۴ دیه کامل زن در ماه‌های عادی، ۸۰۰ میلیون تومان و دیه کامل زن در ماه‌های حرام، یک میلیارد و ۶۶ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است.

با این حال، مطابق تبصره ماده ۵۵۱ قانون مجازات اسلامی، در حوادثی که قربانی مرد نباشد (همانند زن یا فرد خنثی)، مابه‌التفاوت دیه او تا سقف دیه مرد از صندوق فراهم خسارت‌های بدنی پرداخت می‌شود. 

این چنین در صورتی که خسارت جانی واردشده به زن تا یک‌سوم دیه کامل انسان باشد، دیه زن و مرد برابر محاسبه می‌شود. یعنی در جراحات و صدمات جزئی، تفاوتی بین زن و مرد وجود ندارد و تقصیر کار باید کامل مبلغ دیه را پرداخت کند.

نقش بیمه شخص ثالث در پرداخت دیه

در تصادفات رانندگی، اگر راننده بیمه شخص ثالث معتبر داشته باشد، پرداخت دیه به مسئولیت شرکت بیمه است. شرکت بیمه موظف است خسارت‌های جانی و مالی ناشی از تصادف را تا سقف تعهدات جانی مندرج در بیمه‌نامه جبران کند، چنانچه مقدار دیه زیاد تر از سقف تعهدات باشد، مابقی مبلغ باید توسط تقصیر کار حادثه یا وراث او پرداخت شود. اما نحوه و سقف این دو نوع خسارت متفاوت است.

در بیمه شخص ثالث، سقف تعهدات جانی شرکت‌های بیمه معادل دیه کامل در ماه‌های حرام است. یعنی حداکثر مبلغی که بیمه برای خسارات جانی پرداخت می‌کند، ۲ میلیارد و ۱۳۳ میلیون تومان خواهد می بود. مگر این که سقف بیمه‌ شخص ثالث کمتر از مقدار دیه باشد که در این صورت تقصیر کار باید مازاد آن را پرداخت کند و یا این که بیمه‌نامه‌ ماشین تقصیر کار منقضی شده باشد که در آن صورت پرداخت کامل دیه به مسئولیت تقصیر کار است.

در تصادفاتی که هیچ صدمه جانی داخل نشده و فقط ماشین یا اموال خسارت دیده‌اند، بیمه شخص ثالث موظف است خسارت مالی را جبران کند، اما با یک محدودیت عددی. مطابق قانون، سقف خسارت مالی معادل است با ۲.۵ درصد مبلغ دیه کامل در ماه حرام، یعنی ۵۳ میلیون ۳۲۵ هزار تومان است. در اینجا مبلغ «دیه» فقط به‌گفتن مبنای محاسبه عدد سقف مالی منفعت گیری می‌کند، نه این که واقعاً ربطی به جان انسان داشته باشد.

اگر هزینه‌ی تعمیر ماشین زیاد تر از سقف بیمه باشد (برای مثالً تصادف شدید با خودروی گران‌قیمت)، مازاد آن را باید راننده تقصیر کار شخصاً بپردازد. تعداد بسیاری از رانندگان برای از بین بردن این محدودیت، بیمه‌ی بدنه ماشین را هم جداگانه تهیه می‌کنند تا خسارات مالی زیاد تر را پوشش دهد.

دیه زنان در صورت تصادف جرحی

مطابق ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری، در پرداخت خسارت بدنی از محل بیمه شخص ثالث، جنسیت و دین زیان‌دیده تأثیری در مقدار پرداخت ندارد. یعنی اگر خانمی در تصادف فوت شود، بیمه موظف است کل مبلغ دیه کامل سال حادثه را پرداخت کند، نه نصف آن.

این چنین سن نیز نقشی ندارد. به این علت خسارت دیده چه کودک، چه بزرگسال و چه کهنسال باشد، نزد قانون و بیمه پرداخت دیه یکسان است.