برگشت به اصل مطرح کالابرگ

اجرای مطرح کالابرگ الکترونیک از دوران کرونا نقل شد؛ اما فراهم زیرساخت موردنیاز این مطرح و اجرای ساختاریافته آن به پاییز ۱۴۰۱ برمی‌گردد. در آذرماه ۱۴۰۱، اجرای آزمایشی مطرح کالابرگ در دستور کار دولت سیزدهم قرار گرفت و استان‌های هرمزگان، قزوین، گیلان و مرکزی به‌مرور زمان به این مطرح پیوستند.

پیش از آن، مجلس شورای اسلامی برای موافقت با نظر دولت مبنی بر حذف ارز ترجیحی در قانون بودجه ۱۴۰۱ شرط گذاشته می بود که با اجرای مطرح کالابرگ الکترونیک، اثرات تورمی ناشی از این عمل ارزی بر معیشت خانوارهای کم‌درآمد، جبران شود.

در مرحله نخست مطرح کالابرگ که اجرای آن از اسفند ۱۴۰۱ در کل سرزمین اغاز شد، مشمولان کالابرگ فقط از این مزیت منفعت‌مند بودند که یک‌ماه قبل از واریز یارانه نقدی به‌حساب سرپرست خانوار، آن را به خرید کالاهای اساسی حاضر در سبد کالابرگ تعلق دهند.

بی‌رغبتی خانوارها به منفعت گیری از این مطرح علتشد در مرحله دوم مطرح کالابرگ که از خرداد ۱۴۰۲ اجرایی شد، یارانه تشویقی ۸۰ هزارتومانی به‌شرط تخصیص ۲۰۰ هزار تومان از یارانه نقدی یک فرد به خرید کالابرگ تعلق می‌یافت اما این مطرح نیز موفق نشد مردم را با مطرح کالابرگ همراه کند.

درنهایت، بهترین شیوه مطرح کالابرگ، در قالب مطرح فجرانه از دهه فجر ۱۴۰۲ تا عید فطر ۱۴۰۳ در دستور کار قرار گرفت و در این مطرح خانوارها فقط با عمل به خرید اقلام حاضر در سبد کالابرگ از یارانه تشویقی ۲۰۰ هزارتومانی منفعت‌مند می‌شدند و حتی می‌توانند بدون خرج‌کردن یک ریال از یارانه نقدی خود، این یارانه را در قالب کالا دریافت کنند.

مسئله قابل‌دقت این مطرح در مصوبه مجلس الزام شده می بود که مبنای قیمت کالاهای اساسی در مطرح کالابرگ باید همان قیمت زمان تصویب (شهریور ۱۴۰۰) باشد و بر همین مبنا، هنگامی دولت سیزدهم چندین‌ماه سپس موفق به حذف ارز ترجیحی شد، مبنای خرید مردم در مطرح کالابرگ را قیمت‌های اردیبهشت ۱۴۰۱ (قبل از حذف دلار ۴۲۰۰ تومانی) تعیین کرد و هزینه تورم بر سبد مصرفی که معادل ۸۰ هزار تومان می بود را به‌گفتن یارانه تشویقی پرداخت کرد.

در مطرح فجرانه، گرچه قیمت مبنای اردیبهشت ۱۴۰۱ تحول کرد اما رقم اعتبار تشویقی سه برابر شد و به ۲۰۰ هزار تومان رسید؛ اما در ادامه، اجرای مطرح کالابرگ در دولت تازه بدون این که اصل ارامش قیمت کالاها در مطرح کالابرگ مورد نظر دولت باشد، با همان یارانه تشویقی قبلی در دستور کار قرار گرفت.

ناکامی کالابرگ تازه در ترمیم قوت خرید

در ابتدای مطرح کالابرگ الکترونیک، دولت در سال ۱۴۰۱ متعهد شد ۱۰ قلم کالای اساسی تنظیم بازاری (بعداً با اضافه‌شدن گوشت قرمز تعداد اقلام به ۱۱ قلم افزایش یافت) را بر پایه قیمت‌های شهریور ۱۴۰۰ برای خانوارهای یارانه‌بگیر فراهم کند و مابقی قیمت کالا را حتی اگر افزایش اشکار کند، متقبل شود. در مرحله اول کالابرگ، (بهمن ۱۴۰۱)، قیمت یک کیلو تخم‌مرغ ۴۷ هزار و ۲۰۰ تومان می بود درحالی‌که خانوار باید قیمت مبنای شهریور ۱۴۰۰ یعنی ۱۵ هزار تومان را می‌پرداخت و مابقی را باید دولت متقبل می‌شد.

در مرحله دوم مطرح کالابرگ، قیمت مبنا به اردیبهشت ۱۴۰۱ تحول کرد و مابه‌التفاوت ۸۰ هزارتومانی برای جبران اثرات تورمی مورد نظر قرار گرفت. در مطرح فجرانه نیز گرچه قیمت مبنا کمرنگ شد اما افزایش نزدیک به ۳ برابری یارانه تشویقی توانست قوت خرید خانوارها را نگه داری کند و استقبال ۹۰ درصدی مشمولان از مطرح کالابرگ توانست این پیروزی را اثبات کند.

در ادامه اما، مرحله تازه مطرح کالابرگ در حالی در ماه‌های تازه اجرا شده که با وجود تورم قابل‌دقت گروه غذایی، نه یارانه تشویقی تحول کرده و نه مبنایی برای قیمت کالاهای اساسی تعیین شده است. با این شیوه، فقط مشمولان مطرح کالابرگ می‌توانند با منفعت گیری از کالابرگ از یارانه بیشتری برخوردار شوند و لزوماً قادر به فراهم نیاز خود به کالای اساسی نخواهند می بود.