مزایای رها شدن از شبکههای اجتماعی: بازسازی مسیرهای پاداش مغز و بهبود سلامت روان

مزایای رها شدن از شبکههای اجتماعی بازسازی مسیرهای پاداش مغز و بهبود سلامت روان, به گزارش آینده، با توجه به هشدارهای کارشناسان درباره ماهیت اعتیادآور پلتفرمهای اجتماعی، تعداد قابلتوجهی از کاربران در جستجوی راههایی برای رهایی از این وابستگیاند. به عنوان مثال، جستجوی عبارت سمزدایی از شبکههای اجتماعی در گوگل در ماههای اخیر ۶۰ درصد افزایش یافته است.

تأثیر شبکههای اجتماعی بر مغز و مکانیزم دوپامین انتخاب واژه فرسایش مغز به عنوان کلمه سال ۲۰۲۴ توسط انتشارات آکسفورد، نشاندهنده نگرانی روزافزون نسبت به اسکرول بیپایان است.

هر لایک، کامنت یا ویدیو کوتاه، موجی از دوپامین — ماده شیمیایی حس خوب — را آزاد میکند. مغز برای حفظ تعادل (هومئوستاز) دوپامین، با کاهش تولید یا کند کردن انتقال آن واکنش نشان میدهد. این فرآیند که لمبکه به آن الاکلنگ تشبیه میکند، در درازمدت به حالت افتدوپامین منجر شده و فرد را برای احساس عادی بودن، به مصرف بیشتر و اجباری محتوا میکشاند. چگونه مسیرهای پاداش مغز را بازسازی کنیم؟

لمبکه پیشنهاد میکند برای بازسازی مسیرهای عصبی، حداقل چهار هفته از شبکههای اجتماعی فاصله گرفته شود. با این حال، تحقیقات نشان میدهند حتی وقفههای کوتاه نیز اثربخش هستند.

مدیریت علائم ترک و دورۀ سخت اولیۀ سمزدایی چند روز اول سمزدایی معمولاً سختترین دوره است. علائمی نظیر تمایل شدید به چک کردن گوشی، اضطراب و بیقراری، واکنش طبیعی مغز به کاهش سطح دوپامین هستند. سارا وودراف، محقق در حوزه سمزدایی دیجیتال، تأکید میکند که تحمل این احساسات ناخوشایند، فرآیند بازسازی مسیرهای پاداش را تسریع میکند و در نهایت تمایلات کاهش مییابند.

نتایج مثبت در پایان دورۀ سمزدایی در پایان یک برنامه سمزدایی دو هفتهای که در آن مصرف محدود به ۳۰ دقیقه در روز بود، اکثر شرکتکنندگان از بهبود قابلتوجه حالت روانی، افزایش رضایت از زندگی، کاهش استرس و بهبود کیفیت خواب گزارش دادند.

حمایت جمعی کلید موفقیت در رهایی از فضای مجازی تامی-آن رابرتز، استاد روانشناسی، در مطالعهای بر روی نوجوانان دریافت که حضور در گروههای حمایتی (مانند واتساپ) حس قطعارتباط و ترس از از دست دادن (FOMO) را به شدت کاهش میدهد.

فرصتی برای بازاندیشی در رابطه با تکنولوژی فاصله گرفتن موقت، فرصت میدهد تا الگوهای مصرف را بررسی کنیم آیا کارهای ضروری روزانه انجام میشوند؟ آیا از تعاملات حضوری محروم میمانیم؟ این آگاهی، قدم اول تغییر رفتار است. استراتژیهای حفظ تعادل در پس از سمزدایی برای پیشگیری از بازگشت به مصرف اجباری، کارشناسان ایجاد موانع فیزیکی و ذهنی را توصیه میکنند نگذاشتن گوشی در اتاق خواب، خاموش کردن اعلانها و جایگزینی منابع سالم دوپامین.

فعالیتهایی نظیر یادگیری نواختن ساز، آشپزی یا ورزش، با نیاز به تلاش اولیه، دوپامین را با تأخیر طبیعی آزاد کرده و تعادل مغز را حفظ میکنند. برنامهریزی دورهای برای سمزدایی منظم در نهایت، متخصصان پیشنهاد میکنند در طول سال دورههای منظم سمزدایی برنامهریزی شود. این وقفههای دورهای به بازبینی رابطه با تکنولوژی کمک کرده و کنترل را مجدداً به دست کاربر میسپارد.