گزارش میدانی از نانوایی‌های جنوب تهران: افزایش قیمت، کاهش کیفیت و گسترش سرقت نان
نانوایان در مناطق جنوبی تهران از جمله جوادیه، راه‌آهن، شوش، هرندی، لب‌خط، زربافیان و خاوران می‌گویند که اگرچه نان به‌ظاهر سهمیه‌ای نیست، اما به‌صورت سهمیه‌ای فروخته می‌شود. هر تراکنشی بیش از ۳۰ عدد نان، تراکنش نامتعارف محسوب شده و نانوایان مجبورند آرد آزاد با قیمت بالا‌تر بخرند. نوزدهم شهریورماه، رئیس اتحادیه نانوایان سنتی تهران افزایش قیمت‌ها را اعلام کرد که با تایید وزارت صمت و تحول کرده است. بر این اساس، قیمت نان لواش نزدیک به ۴۰ درصد و نان سنگک نزدیک به ۶۶ درصد افزایش یافته است. نان سنگک ساده از ۳ هزار به ۵ هزار تومان، بربری ساده با آرد نوع یک از ۱۸۰۰ به ۲۵۰۰ تومان، بربری با آرد نوع دو از ۲۵۰۰ به ۳۵۰۰ تومان، لواش نوع یک از ۵۰۰ به ۷۰۰ تومان، لواش نوع دو از ۶۵۰ به ۹۰۰ تومان، تافتون سنتی نوع یک از ۹۰۰ به ۱۲۶۰ تومان و نوع دو از ۱۲۰۰ به ۱۵۰۰ تومان رسیده است. نان ماشینی تافتون نیز افزایش قیمت داشته است.
افزایش خرید نان ارزان
در محله لب‌خط نزدیک می‌دان شوش، مردم مصرف نان بربری را کاهش داده و به سراغ نان لواش و تافتون ارزان‌تر رفته‌اند. نانوایی بربری یحیی می‌گوید مشتریان قبلی‌اش اکنون با بسته نان لواش ۷۰۰ تومانی از جلوی مغازه می‌گذرند. در این محله فقیرنشین، فروش نان به‌مرور کم شده است. نانوایی بربری دیگر در همین منطقه می‌گوید روزانه ۴۰ تا ۵۰ نان به نیازمندانی که پول ندارند به‌صورت رایگان می‌دهد. آرد نوع یک (دولتی) که سهمیه‌ای است، با آرد نوع دو (نیمه‌آزاد) تفاوت قیمتی ۴ تا ۵ هزار تومانی دارد اما کیفیت تفاوتی ندارد. نانوایان می‌گویند سهمیه سالانه ۳۰۰ کیسه ۴۰ کیلویی‌شان با بهانه‌هایی مانند تراکنش نامتعارف کاهش یافته و از هر نانوایی ۳۰ کیسه کم شده است.
نان‌دزدی و نسیه‌فروشی
در نانوایی آقای حسن‌وند در خیابان عارف نزدیک خاوران، تافتون دولتی ۲۱ درصد، سنگک ۶۷ درصد و لواش ۴۰ درصد گران شده. مردم ترجیح می‌دهند به جای ۵ تا ۶ هزار تومان بابت بربری، لواش ۷۰۰ تومانی یا تافتون ۷۵۰ تومانی بخرند. این نانوایی روزانه حداقل ۱۰ نفر را که پول ندارند به‌صورت رایگان نان می‌دهد و شب‌های جمعه فروش صلواتی دارد. آقای حسن‌وند می‌گوید دزدی نان نیز رایج شده برخی با بهانه کارت بانکی نیاوردن نان می‌برند و برمی‌گردند، یا می‌گویند در ماشین حساب می‌کنند و خبری نمی‌شوند. در محله اوراقچی‌ها نیز نانوایی لواش می‌گوید مردم بیش‌تر لواش می‌خرند و به کسانی که می‌شناسد نسیه می‌دهد.
فروش نان و قدرت خرید کاهش یافته
در زربافیان، آقای جعفری می‌گوید قبلا با فروش ۴ نان می‌توانست یک خامه بخرد، اما اکنون باید ۴۰ نان بفروشد. یک زن می‌گوید همسرش بیمار است و باید سنگک بخورد اما پولش را ندارند و برگه‌های خیریه برای خرید نان دیگر وجود ندارد. نانوایی تافتون در کنارشان می‌گوید برخی اوقات خیران پول می‌دهند تا نان رایگان به نیازمند‌ها بدهند. در جوادیه، آقای موسوی که از سال ۱۳۴۲ نانوایی دارد، از کیفیت پایین آرد شکایت می‌کند و می‌گوید آرد‌ها افزودنی‌هایی دارند که روی کیسه نوشته نشده. او می‌گوید فروش روزانه کم شده چون مردم از سه وعده به دو وعده غذا کاهش داده‌اند. در این نانوایی هم دزدی نان وجود دارد و نانوایی می‌گوید اگر نیازمند باشد نان رایگان می‌دهد.
تحقیر و فقر خشن
محمدباقر تاج‌دین، جامعه‌شناس، می‌گوید قضیه نان به فقر مطلق و نسبی گره خورده. وزیر رفاه اعلام کرده حداقل ۲۵ می‌لیون نفر زیر خط فقر مطلق‌اند. فقر مطلق یعنی نتوانایی تامین حداقل‌های زندگی مانند نان، آب سالم، بهداشت، پوشاک و مسکن. او می‌گوید طبقه متوسط نیز در حال سقوط اقتصادی است و کارمندان، معلمان، پزشکان و پژوهشگران به زیر خط فقر می‌روند. کیفیت نان در مناطق فقیر پایین است و کارشناسان تغذیه معتقدند سنگک و بربری کیفیت بهتری دارند. نان بی‌کیفیت می‌تواند منجر به سوءتغذیه، کمبود ویتامین دی، سرطان و بیماری‌های گوارشی شود. افراد فقیر در چرخه معیوبی گیر کرده‌اند که توان خریدشان کم و سبد هزینه‌شان بالا می‌رود.
افزایش فقر خشن و ضرورت شناسایی نیازمندان
سمیه توحیدلو، جامعه‌شناس با گرایش گسترش اقتصادی، از فقر خشن سخن می‌گوید و می‌گوید افزایش قیمت کالا‌های اساسی مانند نان و برنج، افراد را دچار فقر خشن می‌کند یعنی نتوانایی تامین کف‌های خوراک و سرپناه. تا سال ۱۴۰۲، ۶۰ درصد جامعه دچار فقر نسبی و نزدیک به ۳۰ درصد خانواده‌ها دچار فقر خشن بوده‌اند. او می‌گوید سیاست دولت ثابت نگه داشتن قیمت نان و سیب‌زمینی است، اما یارانه به‌صورت یک‌دست برای همه دهک‌ها پرداخت می‌شود که برای فقیران کافی نیست. شناسایی نکردن نیازمندان باعث افزایش تعدادشان و پیوستن به فقر نسبی می‌شود. فقر چرخه معیوبی دارد کودکان خانواده‌های فقیر انرژی کمتری برای کار و تحصیل دارند و محرومیت تداوم می‌یابد. توحیدلو تأکید می‌کند دولت مسئول تامین نیاز‌های پایه است و خیریه‌ها نیز باید در عمل حاضر شوند.