تعداد بسیاری از افراد به علت ترجیحات شخصی، نگرانی‌های زیست‌محیطی، آلرژی‌ها یا رژیم‌های غذایی خاص به سراغ این محصولات می‌روال، با این حال، نتایج پژوهش تازه پژوهشگران دانشگاه ادیث کوان استرالیا مشخص می کند که شیر گاو هم چنان دارای مزایای تغذیه‌ای مهمی است که جانشین‌های گیاهی به‌سختی می‌توانند به‌طور کامل با آن رقابت کنند.

دانشمندان در این تحقیق مفهومی به نام «ماتریس شیر» را بازدید کردند.

راز نهفته در ساختار طبیعی شیر

«ماتریس شیر» به نحوه طبیعی قرار گرفتن مواد مغذی در کنار یکدیگر در شیر اشاره دارد. پژوهشگران به جای آنکه شیر را فقط منبعی از کلسیم یا پروتئین بدانند، تلاش کردند تا دریابند که این ترکیبات چطور در بدن به طور هماهنگ عمل می‌کنند.

شیر، ماده غذایی زیاد پیچیده‌ای است که بیشتر از ۱۰۰ ماده مغذی و ترکیب زیست‌فعال ازجمله پروتئین، کلسیم، فسفر، پتاسیم، ویتامین‌ها، چربی‌های سودمند و تعداد بسیاری مواد دیگر را در خود جای داده است. این ترکیبات به‌طور طبیعی در ساختاری قرار گرفته‌اند که بر هضم، جذب و منفعت گیری بدن از آن‌ها تاثییر می‌گذارد.

به حرف های ترز او سالیوان، استاد دانشگاه ادیث کوان، مزایا شیر تنها به مواد مغذی حاضر در آن محدود نمی‌شود، بلکه نحوه تعامل این مواد با یکدیگر نیز اهمیت دارد.

پژوهشگران اعتقاد دارند، این ترکیب طبیعی می‌تواند بر جذب مواد مغذی، تنظیم قند خون، سطح کلسترول و حتی سلامت باکتری‌های سودمند روده تاثییر بگذارد.

تاثییر شیر بر سلامت استخوان‌ها

یکی از با اهمیت ترین یافته‌های این پژوهش به سلامت استخوان‌ها مربوط می‌شود. استخوان‌های قوی به دریافت مداوم مواد مغذی نیاز دارند، موضوعی که به‌اختصاصی در دوران کودکی و سالمندی اهمیت بیشتری اشکار می‌کند.

نتایج نشان داد، مصرف منظم شیر با استحکام زیاد تر استخوان‌ها و افت خطر شکستگی ربط دارد. برخی از نتایج تحقیقات اشکار کردند، افرادی که روزانه یک تا دو لیوان شیر مصرف می‌کنند، تا ۴۳ درصد کمتر از افرادی که شیر مصرف نمی‌کنند یا مصرف زیاد مقداری دارند، در معرض شکستگی استخوان قرار می‌گیرند.

مکمل‌های کلسیم همیشه جانشین مناسبی نیستند

پژوهشگران این چنین مکمل‌های کلسیم را که تعداد بسیاری از افراد به جای مصرف لبنیات منفعت گیری می‌کنند، مورد بازدید قرار دادند. نتایج چندان امیدوارکننده نبوده است. هرچند مکمل‌ها می‌توانند به افزایش دریافت کلسیم پشتیبانی کنند، اما تحقیقات گوناگون نتایج متغیری درمورد تاثییر آن‌ها بر سلامت استخوان‌ها گزارش کرده‌اند.

نتایج برخی تحقیقات حتی نشان دادند که مصرف مکمل‌های کلسیم امکان پذیر در برخی گروه‌ها، به‌اختصاصی زنان سالمند، با افزایش خطر بیماری‌های قلبی همراه باشد.

دانشمندان اعتقاد دارند، علت این تفاوت امکان پذیر به نحوه دریافت مواد مغذی مربوط باشد. در شیر، کلسیم به‌طور طبیعی همراه با پروتئین، فسفر و دیگر ترکیبات سودمند وجود دارد که جذب و منفعت گیری از آن را برای بدن آسان‌تر می‌کنند. در روبه رو، مکمل‌ها طبق معمول فقط یک ماده مغذی را به‌صورت جداگانه در اختیار بدن قرار خواهند داد.

قیاس شیر گاو با نوشیدنی‌های گیاهی

در این پژوهش، شیر گاو با نوشیدنی‌های گیاهی نیز قیاس شد. تعداد بسیاری از این محصولات با کلسیم و ویتامین‌ها، غنی‌سازی خواهد شد تا از نظر تغذیه‌ای به شیر شباهت بیشتری اشکار کنند.

با این حال، پژوهشگران دریافتند که مواد مغذی افزوده‌ شده به این نوشیدنی‌ها همیشه به اندازه مواد مغذی طبیعی حاضر در شیر گاو جذب بدن نمی‌شوند. علاوه بر این، برخی نوشیدنی‌های گیاهی حاوی شکر افزوده، روغن‌های گیاهی، غلیظ‌کننده‌ها و پایدارکننده‌هایی می باشند که برای بهبود طعم و بافت محصول منفعت گیری خواهد شد.

یافته‌های این پژوهش به‌اختصاصی برای کودکان حائز اهمیت است. آنالیس نیکول، متخصص تغذیه دانشگاه ادیث کوان او گفت: برخی والدین فکر می‌کنند، نوشیدنی‌های گیاهی به‌ خودی خود سالم‌تر از شیر می باشند، اما حذف لبنیات از رژیم غذایی کودکان بدون برنامه‌ریزی دقیق می‌تواند جهت کمبودهای تغذیه‌ای شود.

مواد مغذی مهمی همانند پروتئین، کلسیم، ید و ویتامین ب۱۲ برای رشد و تکامل کودکان الزامی می باشند و افتآن‌ها می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌هایی همانند نرمی استخوان، اختلال رشد و تاخیرهای تکاملی را افزایش دهد.

نوشیدنی‌های گیاهی هم چنان جایگاه خود را دارند

یقیناً این نتایج به معنی بی‌منفعت بودن نوشیدنی‌های گیاهی نیست. برای افرادی که به شیر حساسیت دارند، دچار عدم تحمل لاکتوز می باشند یا رژیم غذایی کاملا گیاهی را جستوجو می‌کنند، مثالهای غنی‌شده این محصولات می‌توانند بخشی از نیازهای تغذیه‌ای را تامین کنند.

با این حال، پژوهشگران اصرار کردند که مصرف‌کنندگان باید برچسب محصولات را با دقت مطالعه کنند و بدانند همه نوشیدنی‌های گیاهی قیمت تغذیه‌ای یکسانی ندارند.

غذاهای کامل هم چنان بهترین انتخاب می باشند

این پژوهش از رویکردی حمایتمی‌کند که متخصصان تغذیه آن را «اول غذا و سپس مکمل» می‌نامند. بر پایه این دیدگاه، بهتر است مواد مغذی تا حد امکان از غذاهای کامل و طبیعی و نه از مکمل‌ها یا محصولات زیاد فرآوری‌شده دریافت شوند. غذاهای کامل مجموعه‌ای پیچیده از مواد مغذی را در خود دارند که به شکل هماهنگ عمل می‌کنند و دانشمندان تا این مدت در حال کشف همه جزئیات این تعامل های می باشند.

با افزایش تعداد افرادی که از شیر لبنی به جانشین‌های گیاهی روی می‌آورند، پژوهشگران اعتقاد دارند که تصمیم‌گیری‌ها باید بر پایه اطلاعات دقیق و نه بر پایه ادعاها یا فرضیات بازاریابی باشد. نیازهای تغذیه‌ای از فردی به فرد دیگر متفاوت است و آنچه برای یک فرد خوب عمل می‌کند، امکان پذیر برای فرد دیگر ایده‌ال نباشد.

در کل، این نتایج مشخص می کند که شیر گاو هم چنان یکی از کامل‌ترین منبع های طبیعی مواد مغذی برای سلامت استخوان‌ها و تغذیه عمومی بدن محسوب می‌شود. یقیناً پژوهشگران یادآور خواهد شد که این پزوهش یک مرور علمی بر تحقیقات قبل و نه کارآزمایی بالینی تازه است به این علت تحقیقات بیشتری نیاز دارد تا قیاس طویل مدت بین شیر گاو و نوشیدنی‌های گیاهی با دقت بیشتری انجام شود.

با این حال، نتایج جاری مشخص می کند، هرچند نوشیدنی‌های گیاهی برای برخی افراد گزینه مناسبی می باشند، اما مدام نمی توانند همان مقدار کامل مواد مغذی و مزایای سلامتی مرتبط با شیر گاو را فراهم کنند، موضوعی که به‌اختصاصی زمان انتخاب نوشیدنی مناسب برای کودکان اهمیت بسیاری دارد.

نتایج این پژوهش در نشریه Critical Reviews in Food Science and Nutrition انتشار شده است.