زوال عقل حاصل ترکیبی از عوامل ژنتیکی، سبک زندگی و شرایط محیطی است. در بین عوامل ژنتیکی، نوع خاصی از ژن APOE به نام APOE4 با اهمیت ترین نقش را دارد. یک نسخه از این ژن می‌تواند خطر ابتلا به آلزایمر به گفتن شایع‌ترین شکل زوال عقل را سه برابر افزایش دهد و داشتن دو نسخه از آن گمان ابتلا را تا ۱۲ برابر زیاد تر می‌کند.

با این حال، مطالعه‌ای که در نشریه نیچر پزشکی (Nature Medicine) انتشار شده، مشخص می کند تغذیه سالم می‌تواند این ریسک بالا را تا حد بسیاری جبران کند.

یافته‌های پژوهش

یک تیم تحقیقاتی در ایالات متحده داده‌های بیشتر از ۴۲۰۰ زن و نزدیک به ۱۵۰۰ مرد را طی سی سال بازدید کرد. آن‌ها عادات غذایی، مثالهای خون و داده‌های ژنتیکی افراد را ثبت کردند و برای بخشی از شرکت‌کنندگان آزمون‌های منظم شناختی نیز انجام دادند.

نتایج نشان داد افرادی که به رژیم مدیترانه‌ای پایبند بودند، یعنی رژیمی غنی از سبزیجات، میوه‌ها، مغزها و غلات کامل و مصرف کم گوشت قرمز و فرآوری‌شده، کمتر دچار زوال عقل شدند و کم شدن شناختی آهسته‌تری داشتند. این تأثیر مثبت به‌اختصاصی در افرادی که دو نسخه APOE4 داشتند، نیرومندتر دیده شد.

انتخاب رژیم مدیترانه‌ای برای این تحقیق به این علت می بود که مطالعات قبل نشان داده‌اند این الگو می‌تواند سلامت شناختی در دوران سالمندی را تحکیم کند.

توضیحات پژوهشگران

یوشی لیو، نویسنده مهم تحقیق و پژوهشگر در بیمارستانی وابسته به دانشگاه هاروارد، او گفت: «این نتایج مشخص می کند که رژیم مدیترانه‌ای می‌تواند با اثرگذاری بر مسیرهای متابولیک مهم، خطر کم شدن شناختی و ابراز زوال عقل را افت دهد. این پیشنهاد برای همه افراد سودمند است، اما برای افرادی که ریسک ژنتیکی بالاتری دارند، همانند افراد دارای دو نسخه از APOE4، اهمیت اختصاصی‌ای دارد.»

پژوهشگران رژیم مدیترانه‌ای را انتخاب کردند چون مطالعات قبلی نشان داده‌اند این شیوه تغذیه در نگه داری سلامت مغز در دوران سالمندی نقش مؤثری دارد. آن‌ها این چنین به بازدید نقش متابولیت‌های خونی یا همان مولکول‌های کوچکی که چگونگی پردازش مواد غذایی در بدن را نشان خواهند داد، پرداختند تا بهتر دریابند این رژیم چطور بر مغز تاثییر می‌گذارد.

ژن APOE4 و آلزایمر

نزدیک به ۲۵ درصد جمعیت دست‌کم یک نسخه از APOE4 دارند و نزدیک به ۲ تا ۳ درصد دارای دو نسخه می باشند. این ژن به‌طور طبیعی در انتقال چربی‌ها همانند کلسترول در خون و مغز نقش دارد، اما گونه APOE4 علتاختلال در این روال می‌شود و به گمان زیادً عکس العمل مغز به التهاب و راه اندازی پلاک‌های آمیلوئیدی را تحول می‌دهد؛ دو عاملی که در ابراز آلزایمر نقش کلیدی دارند.

با این وجود، پژوهشگران پافشاری می‌کنند که داشتن ژن APOE4 به معنی قطعی بودن ابتلا به آلزایمر نیست.

محدودیت‌های پژوهش و چشم‌انداز آینده

یکی از محدودیت‌های تحقیق آن است که زیاد تر شرکت‌کنندگان تحصیلات بالایی داشته و عمدتاً از تبار اروپایی بودند. به این علت، برای قبول قطعی نتایج، مطالعات گسترده‌تر با تنوع زیاد تر جمعیتی الزامی است.

با وجود این محدودیت‌ها، پژوهشگران نظر می‌کنند پزشکان زمان برسی خطر آلزایمر، آزمایش ژنتیک و بازدید متابولیت‌های خون را زیاد تر مورد دقت قرار دهند.

لیو در آخر او گفت: «در آینده امیدواریم بازدید کنیم که چطور می‌توان با مقصد قرار دادن متابولیت‌های خاص از طریق تغذیه یا مداخلات دیگر، راهکاری شخصی‌تر برای افت خطر زوال عقل اراعه داد.»