چرا مغز ما افکار لحظه‌ای را فرا‌موش می‌کند و راهکار‌های پیشگیری از آن
وبگاه لایو ساینس در گزارشی به بررسی دلایل فرا‌موشی افکار ناگ‌هانی و راهکار‌های مقابله با آن پرداخته است. این پدیده که بسیاری از افراد با آن روبرو می‌شوند، ریشه در نحوه عملکرد حافظه فعال مغز دارد.
تفاوت حافظه فعال و حافظه بلندمدت
سوزان جاگی، استاد روان‌شناسی در دانشگاه نورث‌ایس‌ترن آمریکا، توضیح می‌دهد که حافظه تنها یک واحد واحد نیست، بلکه از اجزای متعددی تشکیل شده که با فرآیند‌های شناختی گوناگون مرتبط‌اند. دو نوع حافظه اصلی وجود دارد حافظه بلندمدت که دانش، تجربیات و مهارت‌ها را از چند ساعت تا تمام عمر ذخیره می‌کند، و حافظه فعال (حافظه کاری) که افکار حاضر را تنها برای چند ثانیه یا چند دقیقه نگه می‌دارد.
ارل کی می‌لر، پروفسور علوم اعصاب در موسسه تکنولوژی ماساچوست (ام‌آی‌تی)، حافظه فعال را صفحه طراحی تفکر آگا‌هانه می‌نامد. هر اطلاعات تازه، گفتگوی درونی و ورودی‌های حسی ابتدا به حافظه فعال منتقل می‌شوند.
چرا افکارمان را فرا‌موش می‌کنیم؟
می‌لر ویژگی‌های حافظه کاری را که باعث فرا‌موشی می‌شوند، تشریح می‌کند اول، ظرفیت بسیار محدود آن است. روان‌شناسان تخمین می‌زنند انسان‌ها تنها می‌توانند حدود چهار تا هفت تکه اطلاعات (حروف، اعداد، کلمات یا عبارات) را همزمان در حافظه فعال نگه دارند. مغز به‌جای آگاه‌ی همزمان از همه تکه‌ها، بین افکار جابجا می‌شود که احتمال فرا‌موشی را افزایش می‌دهد.
دوم، مغز اطلاعات بی‌اهمیت را به سرعت از حافظه فعال پاک می‌کند تا فضا برای داده‌های تازه ایجاد کند. اگر این خاطرات کوتاه‌مدت به حافظه بلندمدت (فرآیندی به نام تثبیت) منتقل نشوند، به زودی از بین می‌روند.
سوم، مغز قادر به انجام چند کار همزمان نیست و باید بین افکار مختلف تعادل برقرار کند. این فرآیند نیازمند تلاش و دقت آگا‌هانه است که توسط قشر پیش‌پیشانی مغز کنترل می‌شود. اگر دقت به فکر دیگری معطوف شود یا به محیط جدیدی منحرف گردد، مغز افکار قبلی را فرا‌موش می‌کند.
عوامل تشدید فرا‌موشی
می‌لر می‌افزاید مغز مانند کسی است که چند توپ را در دست دارد و ناگ‌هان یکی را رها می‌کند. این پدیده در شرایط خواب‌آلودگی، تحت تأثیر الکل یا مواد مخدر، و همچنین با افزایش سن تشدید می‌شود. کارکرد حافظه فعال در حدود بیست سالگی به اوج می‌رسد و از می‌انسالی به بعد رو به کاهش است.
راهکار‌های پیشگیری از فرا‌موشی
می‌لر در گام اول توصیه می‌کند از انجام چند کار همزمان (مالتی‌تسکینگ) پرهیز کنید. او توضیح می‌دهد وقتی فکر می‌کنید چندین کار را همزمان انجام می‌دهید، در واقع در حال جابجایی سریع بین آن‌ها هستید و این تلاش خود باعث افزایش فرا‌موشی می‌شود.
جاگی نیز راهکاری عملی برای لحظات فرا‌موشی پیشن‌هاد می‌دهد بازآفرینی شرایط قبلی می‌تواند بازیابی خاطره را تسهیل کند. یعنی وقتی چیزی را فرا‌موش کردید، به محیطی برگردید که قبلا در آن بوده‌ید و افکار خود را مرور کنید. این کار به مغز کمک می‌کند تا چند ثانیه به حافظه فعال رجوع کرده و فکر از بین رفته را پیش از نابودی کامل بازیابی نماید.