هوش مصنوعی و مکانیسم ارسال پیامک‌های تذکر حجاب به عابران پیاده در اصفهان
متخصصان فناوری و اطلاعات با اطمینان پافشاری می‌کنند که هدف‌گیری دقیق برای فرستادن پیامک‌های تذکر حجاب به پیاده‌روها در اصفهان بدون بهره‌گیری از هوش مصنوعی عملاً محال است. ترکیبی از نیروی انسانی، پردازش تصاویر دوربین‌های مداربسته، تحلیل هوش مصنوعی، ردیابی سیگنال‌های سیم‌کارت، اطلاعات بانکی و سوابق تردد در نقاط مختلف شهر، در طول یک سال منجر به ارسال تعداد زیادی پیامک به زنان شده است – بدون نیاز به ثبت پلاک خودرو. در این گزارش، با هفت نفر از این زنان گفت‌و‌گو کرده‌ایم و نظرات دو کارشناس فناوری را در میان آورده‌ایم تا راز تکنولوژی پشت این نظارت آشکار شود: سیستم پیامک حجاب به عابران پیاده چگونه کار می‌کند؟
فرضیه اول: شناسایی با پشتیبانی دوربین‌ها
تمام زنان مورد مصاحبه موافق‌اند که پیامک‌ها از مکان‌هایی ارسال شده‌اند که دارای دوربین مداربسته بوده‌اند. زانی که پس از دریافت سه پیامک به دادگاه احضار شدند، تصاویر با کیفیت بالا از خودشان را روی میز قاضی دیده‌اند. در حالی که پیش از این، گیرندگان پیامک‌های تذکر حجاب رانندگان در شهرهای دیگر از کیفیت پایین تصاویر دوربین‌ها شکایت داشتند که گاهی منجر به اشتباه شده بود. دوربین‌ها قابلیت تشخیص هویت عابران پیاده را ندارند؛ تنها ثبت و ضبط می‌کنند. پس در اصفهان این تصاویر کجا و چگونه تحلیل می‌شوند؟
🔗 بیشتر بخوانید: ویتامینی که با افتآن مغز انسان کوچک می‌شود_آینده
بررسی فرضیه: یک فعال بازار سیستم‌های نظارت تصویری و پردازش داده‌های واسع می‌گوید که سال گذشته در نمایشگاه «ایپاس» شركات بسیاری در حال تدوین دستگاه‌های نظارتی بودند. نیروی انتظامی این نمایشگاه بین‌المللی را هر ساله برگزار می‌کند تا جدیدترین تکنولوژی‌ها و تجهیزات نظارتی و پلیسی را به نمایش بگذارد. این کارشناس بیان می‌کند: «چندین شرکت معروف نرم‌افزاری و سخت‌افزاری تشخیص چهره در کشور وجود دارد که امکانات خود را با هوش مصنوعی بهینه کرده‌اند. سال گذشته حداقل هفت یا هشت شرکت فعال در حوزه نظارت تصویری، تشخیص چهره و شناسایی پلاک در نمایشگاه حضور داشتند که برخی هوش مصنوعی را به سیستم‌های پردازش تصویر اضافه کرده و در مناقصه‌ها با شفافیت کامل با نهادهای دولتی همکاری می‌کردند. یکی از این شرکت‌ها که در نمایشگاه حضور داشت، مجری پروژه فیلترینگ نیز است و تا کنون از حمایت مسئولان برخوردار بوده.»
پروفایل تصویری شما در حال تکمیل است
حتی اگر دوربین‌ها بتوانند این تصاویر را در کنار هم قرار دهند، اما دیتاسنترهای دولتی چه مقدار عکس یادگاری از ما دارند؟
🔗 بیشتر بخوانید: راهکار دانشمندان برای جلوگیری از دوشاخه شدن مو_آینده
تصاویر سه در چهار گواهینامه و پاسپورت ما که بیش از هر چیز شبیه به مجرمان در حال تعقیب ثبت شده‌اند، نسبتی با تصاویر واقعی ما ندارند. پس دوربین‌ها چگونه هویت ما را با آن‌ها تطبیق می‌دهند؟ کارشناسان می‌گویند که از راه‌حل‌های دیگر برای گردآوری اطلاعات پشتیبانی شده است. یک پازل کلی باید در نظر گرفت که روزانه قطعات تازه‌ای به آن افزوده می‌شود تا عکس کامل ما شکل بگیرد. سعید سوزنگر، کارشناس امنیت سایبری، گمان می‌کند که ارسال پیامک تذکر حجاب به زنان بدون خودرو با ترکیبی از چند روش به نتیجه امروز رسیده است. چه راه‌حل‌هایی؟ ترکیب تصاویر دوربین به همراه سیگنال‌های سیم‌کارت، تراکنش‌های بانکی، ترددهای مکرر افراد بدون روسری، اطلاعات آمران به معروف و نهی از منکر و غیره.
فرضیه دوم: مکان‌یابی از روی سیم‌کارت
یکی دیگر از فرضیه‌ها این است که دوربین‌ها تصاویر افراد را دریافت می‌کنند و هویت آن‌ها توسط سیم‌کارت‌ها فاش می‌شود. هر شماره همراه به یک هویت آشکار در پایگاه داده‌های اپراتورهای مخابراتی متصل است و اگر دستگاه روشن و به شبکه متصل باشد، هویت مالک آن از طریق شماره سریال گوشی (IMEI) و سیم‌کارت قابل شناسایی است. درنتیجه، عکس بی‌حجاب هر فرد که شناسایی شود، با ردیابی سیگنال سیم‌کارت او می‌توان به اطلاعات هویتی او رسید.
🔗 بیشتر بخوانید: سلاح مرموز روسیه در دریای سیاه آزمایش شد_آینده
بررسی فرضیه: سعید سوزنگر معتقد است که ردیابی افراد با سیم‌کارت ممکن است، اما دقت بالایی ندارد. به گفته او، از یک مثلث بین سه دکل مخابراتی می‌توان تشخیص داد که فرد با این سیم‌کارت کجا قرار دارد، اما برای ارسال پیامک و تشخیص هویت افراد باید محدوده قلمروها را کوچک و کوچک‌تر کرد تا احتمال اشتباه کاهش یابد. به همین دلیل بهره‌گیری از این روش دقت کامل ندارد. امکان‌پذیر است از مکان‌یابی سیم‌کارت‌ها بهره گرفته شود، اما این آخرین راه‌حل نیست.
فرضیه سوم: آشکار کردن افراد از روی کارت بانکی
یکی از کاربران ایکس (توییتر سابق) ایده جدیدتری دارد. او نوشته اولین پیامک حجاب را تقریباً هم‌زمان با استفاده از کارت بانکی خود دریافت کرده است. تجربه او قابل تعمیم نیست و مثال‌های نقض بسیاری دارد. برای مثال سه زنی که با آن‌ها گفت‌و‌گو داشته‌ایم، روز دریافت پیامک در خیابان هیچ خریدی نداشتند. آیا اتصال داده‌های تصویری دوربین‌ها با اطلاعات بانکی ممکن است؟
در منطقه کوچکی ابزار را در اختیار تعداد زیادی از منابع انسانی قرار دادند و کار را چنین آغاز کردند: سیگنال موبایل افراد حاضر در منطقه را گردآوری کردند. فهرست افرادی که در این محدوده و در این ساعات خرید کرده‌اند را آماده دارند.
بررسی فرضیه: یک کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌گوید: «دوربین‌های بانک‌ها برای امنیت شما و خودشان هر بار که روبروی دستگاه‌های خودپرداز می‌گذرید، عکس و فیلم می‌گیرند. اگر روبروی آن‌ها بی‌حجاب باشید پرونده شما را تکمیل می‌کنند. اما حتی اگر با حجاب هم باشید، احتمال وجود دارد که کل ATMها در حال ذخیره تصاویر باشند تا در دوربین‌های شهری بتوانند تصاویر افراد را راحت‌تر تشخیص دهند.» علاوه بر دوربین‌های خودپرداز، هر تراکنش بانکی در این محدوده می‌تواند به مجموعه اطلاعات گردآوری شده و تطبیق آن با تصاویر زنان بی‌روسری کمک کند.
«می‌توانند از ساعت تراکنش‌های بانکی برای صحت‌سنجی بهره‌گیری کنند تا هویت فرد آشکار شود و عکس با اطلاعات هویتی او در ثبت احوال تطبیق یابد.»
– سعید سوزنگر، امنیت سایبری
نتیجه نهایی: مکانیسم ترکیبی ردیابی
از گفت‌و‌گوها مشخص می‌شود که ایستگاه متروی اصفهان، پاساژ سیتی‌سنتر، حوالی چهارباغ پایین نزدیک خیابان آمادگاه، محله جلفا در نزدیکی کلیسای وانک، خیابان نیکبخت، خیابان نظر، محدوده میدان نقش‌جهان و چهارباغ بالا از پرتکرارترین نقاطی هستند که زنان پیامک‌های تذکر حجاب را دریافت کرده‌اند. قطعاً این سیستم بدون اشتباه هم نبوده است. مثلاً یکی از زنان روایت می‌کند که پیامک تذکر حجاب به نام او اما به سیم‌کارت متعلق به فرزندش فرستاده شده. دختر نوجوانی می‌گوید کل تعطیلات عید در مشهد بوده اما اخیراً پیامک تذکر حجاب را در اصفهان دریافت کرده است.
تحلیل کلی سوزنگر درباره نحوه کارکرد مکانیسم ارسال این پیامک‌ها این است: «به نظر من در منطقه کوچکی ابزار را در اختیار تعداد زیادی از منابع انسانی قرار دادند و کار را چنین آغاز کردند: سیگنال موبایل افراد حاضر در منطقه را تهیه کردند. فهرست افرادی که در این محدوده و در این ساعات خرید کرده‌اند را دارند. فهرست افرادی که در این منطقه حضور داشته و مجدداً تصویرشان به عنوان بی‌حجاب تشخیص داده شده نیز در دست دارند. با کنار هم قرار دادن این فهرست‌ها به خروجی افراد جدیدی می‌رسند که روسری نداشتند و برایشان پیامک می‌فرستند.» ضمن اینکه به نظر او بخشی دیگر از پیامک‌ها نیز از سوی آمران به معروف و نهی از منکر ارسال می‌شود که این پیچیدگی‌ها را ندارد.
یک بار شناسایی، همیشه زیر ذره‌بین
برخی از زنان مصاحبه‌شده چند نمونه از این فرضیات را قبلاً تست کرده‌اند. «ب» چند روز پس از دریافت اولین پیامک در محدوده پاساژ «سیتی سنتر» اصفهان مجدداً با گوشی خاموش وارد پاساژ می‌شود و یک روز بعد باز هم پیامک تذکر حجاب دریافت می‌کند. زنی دیگر می‌گوید اولین بار در «سیتی سنتر» پیامک جریمه حجاب دریافت کرد و همان ابتدا برای او در سامانه ثنا پرونده باز شد. پیامک دوم را در میدان نقش جهان در حالی که عینک آفتابی داشته و شال تنها گاهی از سرش لغزیده، دریافت کرده. نفر سوم می‌گوید پس از دریافت پیامک دوم همیشه نگران بوده که روسری از سرش نریزد، با این حال یک بار در محدوده چهارباغ روسری از سرش لیز خورد. دو روز بعد بابت همین چند ثانیه پیامک آخر برای او ارسال شد. سعید سوزنگر در مورد تشخیص این افراد می‌گوید: «زنان هنگامی که یک بار شناسایی شدند، دفعه دوم راحت‌تر تشخیص داده می‌شوند.» یعنی حساسیت دوربین‌ها بر رفت‌وآمد آن‌ها بیشتر می‌شود.
دوربین‌ها افتادن روسری را تشخیص خواهند داد؟
فعالان بازار دوربین‌های مداربسته می‌گویند اینکه دوربین بتواند فردی را جستجو کند، قبلاً فقط در فیلم‌های جاسوسی دیده می‌شد؛ اما اکنون بسیار رایج شده که یک عکس به سیستم داده شود، آن فرد تگ شود و در کل دوربین‌های کشور جستجو گردد. همان‌طور که توضیح می‌دهند، نرم‌افزارهای تشخیص چهره بیش از حد پیچیده نیستند.
این دستگاه‌ها همان نرم‌افزارهای ثبت ورود و خروج کارمندان در شرکت‌ها هستند. این دستگاه‌ها چگونه با حجاب را از بی‌حجاب تفکیک می‌کنند؟ سوزنگر می‌گوید: «برای سیستم پردازش عکس برخی دوربین‌ها می‌توان تعریف کرد که مثلاً اگر شخص الف با کیف داخل ساختمان شد و بدون کیف خارج شد، خبر دهد. این دوربین‌ها هم به همین صورت کار می‌کنند. آن‌ها تمام موارد بی‌حجابی را بازبینی نمی‌کنند؛ بلکه برایشان مجموعه‌ای از حساسیت‌ها (یا تریگر) تعریف شده است. اگر در ناحیه سر پوشش مشاهده نشود، سیستم برچسب می‌زند که این فرد باید بازبینی شود در چه ساعتی، در کجا و در کدام فروشگاه‌ها حضور داشته و سپس این اطلاعات در کنار هم قرار می‌گیرند.» همه این‌ها در یک پایگاه پردازش عکس اتفاق می‌افتد که از هوش مصنوعی هم بهره می‌برد.
مجازات تبلیغ علیه حجاب در فضای مجازی؛ از حذف صفحه تا معارفه به مراجع قضایی
یک چراغ در بازار دوربین‌های مداربسته مشخص می‌کند که ساده‌ترین آن‌ها هم قابلیت تشخیص چهره دارند. برخی نرم‌افزارها روی دوربین نصب می‌شوند و تنها می‌توانند شماره پلاک را تشخیص دهند، اما برخی دیگر نه روی دوربین بلکه روی سرورها نصب می‌شوند.
همان‌طور که یک کارشناس حوزه فناوری اطلاعات می‌گوید: «از سال ۱۴۰۱ تا امروز کمتر سیستم نظارت تصویری بوده که به سیستم‌های تشخیص هویت اطلاعاتی و انتظامی وصل نشده باشد. این روزها استقبال بسیاری از سمت ارگان‌ها برای خرید دستگاه‌های پردازش تصویری دیده می‌شود که کاربردهای ضدتروریستی هم دارد، اما امکان‌پذیر است بخشی از این استقبال به نیت تکمیل کیفیت عکس افراد در دیتابیس‌ها صورت گرفته باشد.
برداشت من این است که در سه سال گذشته سیستم‌های نظارت تصویری همه نهادهای دولتی به یک دیتابیس متصل شده‌اند که بتوانند از آن چهره افراد را استخراج کنند.» اکنون به نظر می‌رسد اصفهان سریع‌تر از هر استان دیگری در حال پیش‌دستی از این قابلیت باشد.
روز چهارشنبه بیستم فروردین ماه مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک شهرداری از اضافه شدن ۱۵ هزار دوربین نظارت تصویری تا پایان سال به تهران خبر داد. دوربینی که در کنار مأموریت‌های مهم خود می‌توانند پروفایل تصویری ما را کامل کنند.
پیامک‌ها قانونی هستند؟
سیر ارسال پیامک‌ها به این صورت است:
۱. ابتدا ستاد امر به معروف و نهی از منکر پیامک اول را می‌فرستد که در متن آن از زنان خواسته شده حجابشان را مراعات کنند.
۲. در پیامک دوم که معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان اصفهان ارسال می‌کند، تهدید شده که فرد در صورت تکرار مجدد «تحت پیگرد قضایی» قرار می‌گیرد.
۳. بار سوم فرماندهی انتظامی استان اصفهان پیامک می‌فرستد. این بار لحن تندتر است و بر پایه قانون مجازات اسلامی، ترک حجاب زنان را «جریحه‌دار کردن عفت عمومی» عنوان می‌کند.
محسن برهانی، حقوقدان، دو عیب به این پیامک آخر می‌گیرد و می‌نویسد: «این گزینه حتی در قانون حجاب قفل نیست.» به گفته او، اولاً مراعات نکردن حجاب زیرمجموعه قانون تعزیرات قرار گرفته و ارتباطی با «جریحه‌دار شدن عفت عمومی» ندارد و دوماً متن پیامک‌ها تهدیدآمیز است و تهدید شهروندان وجاهت قانونی ندارد.