هوش مصنوعی تعیینکننده قدرت آینده ایران؛ سه الزام راهبردی برای پیشرفت ملی

قدرت در نظام بینالملل از بیش از سی سال پیش تا به امروز بر پایه اقتصاد تعریف شده و نه صرفا قدرت سخت نظامی. هر کشوری اقتصاد قویتری داشته باشد و وابستگی اقتصادی دیگران به او بیشتر باشد، جایگاه بهتری در معادلات قدرت جهانی خواهد داشت. این تعریف در قرنهای هجدهم و نوزدهم میلادی معتبر نبود اما اکنون معیار اصلی قدرت محسوب میشود.

تحلیلگران معتقدند با توجه به تحولات گسترده هوش مصنوعی در زندگی بشر، این فناوری سهم بسزایی در شکلگیری معادلات قدرت آینده جهان دارد. این موضوع با توجه به تهدیدات امنیتی در حوزه فناوریهای ارتباطی و عملیات اخیر اسرائیل در لبنان با انفجار پیجرها و وسایل ارتباطی، بعد جدیتری نیز یافته است. قدرتهای غربی با نهایت محرمانگی در پیشرفت این حوزه تلاش میکنند و مقام معظم رهبری نیز بر ضرورت پیشرفت ایران در فناوریهای مدرن و هوش مصنوعی تأکید داشتهاند. در تیرماه سال جاری مرکز ملی هوش مصنوعی ایران افتتاح شد که نشاندهنده جدیت کشور در این مسیر است.

۱ جلوگیری از استعمار دادههای کشور

وقتی معادلات قدرت جهانی به سمت گسترش نفوذ هوش مصنوعی حرکت میکند، انفعال ایران در این حوزه به معنای استعمار داده و اطلاعات عمومی شهروندان توسط قدرتهای خارجی است. در حال حاضر ایران در فضای مجازی به عنوان مصرفکننده محض ظاهر شده که زمینه سوءاستفاده از اطلاعات مردم را فراهم میکند. مطالعه الگویهای اجتماعی در ایران همواره از دلایل علاقهمندان رقیب و دشمن بوده است. تقویت زیرساختهای بومی هوش مصنوعی میتواند جلوی این سوءاستفادهها را بگیرد و در عین حال نمودی عینی از قدرت ایران در صحنه بینالملل باشد. بسیاری از کشورها در حال حرکت به سمت این مسیر هستند.

۲ دچار نشدن به چالش تاخیر تاریخی در حکمرانی

الزام دوم قوی شدن ایران در هوش مصنوعی، جلوگیری از تاخیر تاریخی در حوزه حکمرانی است. ایران نباید از روند تحولات و پیشرفتهای روز دنیا عقب بماند و سپس به صورت عجولانه و آشفته سعی در تطبیق خود با واقعیتهای جدید کند. این چالش در حوزههایی نظیر آموزش و پرورش به صورت جدی وجود داشته و خساراتی را به همراه آورده است. تصمیمگیریهای سریع بدون آمادگی زیرساختهای حیاتی میتواند در آینده چالشهای امنیتی جدی برای کشور ایجاد کند.

۳ مسئله هرم جمعیتی و جمعیت جوان

آمارهای جمعیتی نشان میدهد بخش قابل توجهی از جمعیت ایران را جوانان تشکیل میدهند که قرابت نزدیکی با فناوریهای روز دارند. نظام حکمرانی ملزم است با توجه به این واقعیت جمعیتی، برنامهریزیهای آیندهنگرانه برای برآورده کردن نیازهای این قشر انجام دهد. دشمنان و رقبا این حوزه را به چشم تهدیدهای معتبر علیه ایران مینگرند و محقق شدن سناریوی مثبت یا منفی به کنشگری ایران بستگی دارد. پیشرفت در هوش مصنوعی علاوه بر رقابتهای راهبردی در آینده، برای تامین نیازهای روزافزون جمعیت جوان در چارچوبهای دلخواه دنیای فناوری نیز ضروری است. نگاه فعال و مثبت میتواند قدرتساز باشد اما انفعال، چالشزا و حتی زیانآور خواهد بود.