به گزارش خبرفوری، بر پایه دیدگاهی که سال‌ها در علوم اعصاب ترویج داشت، بعد از آخر دوران کودکی دیگر سلول‌های عصبی تازه‌ای در مغز تشکیل نمی‌شوند و با افزایش سن، مغز به‌مرور زمان توانایی خود برای پذیرفتن محرک‌های تازه را از دست می‌دهد.

اگرچه این باور درمورد «مغز ایستا» مدتی است بین متخصصان مورد تردید قرار گرفته، اما اکنون پژوهشگران به گمان زیاد موفق شده‌اند آن را به‌طور قطعی کنار بزنند. گروهی از دانشمندان به سرپرستی یوناس فریسن، پزشک و پژوهشگر مؤسسه کارولینسکا در استکهلم، مثالهای مغزی ۱۹ فرد بین ۱۳ تا ۷۸ سال را با روشی نوین بازدید کردند و در همه آن‌ها سلول‌های پیش‌ساز عصبی را یافتند؛ سلول‌هایی که از طریق تقسیم، می‌توانند سلول‌های عصبی تازه تشکیل کنند.

زیاد تر بخوانید:

اعتیاد به رویاپردازی | در سرم یک جهان دیگر دارم

هوش مصنوعی یک قضیه ریاضی که ۸۰ سال لاینحل می بود را حل کرد

شهرهای جهان به‌جستوجو برگشت دادن شب | چرا جهان به تاریکی نیاز دارد؟

بر پایه این پژوهش که در نشریه علمی «ساینس» انتشار شده است، این منبع نوسازی سلول‌ها در هیپوکامپ قرار دارد؛ بخشی از مغز که نقشی حیاتی در ذخیره‌سازی اطلاعات تازه و شکل‌گیری حافظه دارد. به نظر می‌رسد تشکیل مداوم سلول‌های عصبی تازه در مغز بزرگسالان، که در زبان علمی «نوروزایی بزرگسالی» نامیده می‌شود، برای کارکرد طبیعی مغز الزامی است.

ماریا یورنز-مارتین، عصب‌شناس دانشگاه خودمختار مادرید، می‌گوید این مطالعه شواهد روشنی از تداوم تشکیل سلول‌های عصبی در بزرگسالی اراعه می‌دهد. گرد کمپرمان، پزشک و پژوهشگر مرکز آلمانی بیماری‌های تحلیل‌برنده عصبی در درسدن نیز معتقد است: «ما از این یافته درمی‌یابیم که این سلول‌های تازه با گمان بسیاری در عملکردهایی نقش دارند که برای انسان اساسی محسوب خواهد شد؛ از جمله یادگیری و حافظه.»

این کشف می‌تواند به بحثی نزدیک به صد سال در بین پژوهشگران مغز آخر دهد. در سال ۱۹۲۸ سانتیاگو رامون ای کاخال، پزشک اسپانیایی و برنده جایزه نوبل، نظریه‌ای نقل کرده می بود که دهه‌ها بر علوم اعصاب سایه انداخت. او حرف های می بود: «در مغز بزرگسالان، مسیرهای عصبی ثابت و تغییرناپذیر می باشند. همه چیز می‌تواند بمیرد، اما هیچ چیز نمی‌تواند مجدد ساخته شود.»

تعداد بسیاری از پژوهشگران از این دیدگاه پیروی کردند و حتی توضیحی نظری برای آن اراعه دادند: مغز بالغ برای نگه داری پایداری خود فضایی برای سلول‌های عصبی تازه ندارد. اما مطالعات حیوانی بعدها شواهدی خلاف آن به دست آوردند. برای نمونه، قناری‌های نر سلول‌های عصبی جدیدی تشکیل می‌کنند تا ملودی آوازهایشان را در آن ذخیره کنند. این چنین موش‌ها برای یادگیری بوهای ناشناخته، سلول‌های عصبی تازه‌ای تشکیل می‌کنند.

در مطالعات حیوانی، اثبات نوروزایی نسبتا ساده‌تر است، چون می‌توان از نشانگرهای خاص و حتی مواد رادیواکتیو منفعت گیری کرد، اما این روش در انسان از نظر اخلاقی مقدور نیست. به همین علت، پژوهشگران تا بحال ناچار بودند به راه حلهای غیرمستقیم متکی باشند؛ راه حلهایی که گاه نتایج متناقضی تشکیل می‌کردند.

اما گروه فریسن رویکرد متغیری در پیش گرفت. آن‌ها فعالیت ژن‌های حاضر در هسته سلول‌های عصبی را بازدید کردند. این کار با توالی‌یابی RNA مطلب‌رسان انجام شد. مزیت این روش دقت بالاتر آن است. نتایج نشان داد حتی در مغز افراد سالمند نیز ژن‌های مرتبط با تکثیر سلول‌های عصبی تا زمان مرگ فعال باقی می‌همانند.

برآورد می‌شود روزانه نزدیک به ۷۰۰ سلول عصبی تازه در هیپوکامپ ساخته شود. هرچند این عدد در قیاس با میلیون‌ها سلول حاضر در این قسمت از مغز اندک به نظر می‌رسد، اما همین تعداد محدود نیز می‌تواند انعطاف‌پذیری مغز را در دوران سالمندی نگه داری کند. پژوهش‌ها این چنین مشخص می کند فعالیت بدنی منظم این روال را تحکیم می‌کند. آزمایش‌ها روی موش‌ها چندین دفعه نشان داده‌اند حیواناتی که تحرک بیشتری دارند، سلول‌های عصبی بیشتری تشکیل می‌کنند. به باور پژوهشگران، این ربط بین عضلات و مغز در انسان نیز وجود دارد و فعالیت بدنی می‌تواند به نوسازی مداوم «سخت‌افزار» مغز پشتیبانی کند.