قیاس طلا و دلار در سال ۱۴۰۴_آینده

در سال‌۱۴۰۴، اقتصاد ایران ‌سالی پرتنش، پرنوسان و مملو از رویدادهای ژئوپلیتیک را توانایی کرد؛ ‌سالی که تا پیش از اسفندماه عموما روندی صعودی در بازارهای دارایی مشاهده می‌شد، اما در ماه پایانی با اوج‌‌‌‌گیری جنگ تحمیلی، مسیر حرکت بازارها به‌‌‌‌کلی تحول یافت.

بر پایه نمودار بازدهی ۱۲ ماهه منتهی به اسفند ۱۴۰۴، بازار طلا در سال‌۱۴۰۴ صدرنشین بازدهی‌‌‌‌ها می بود. هر‌گرم طلای ۱۸ عیار با رشد ۱۲۰‌درصدی در صدر قرارگرفت و بعد از آن، سکه مطرح تازه با ۹۶‌درصد بازدهی جایگاه دوم را داشت. نیم‌‌‌‌سکه و ربع‌‌‌‌سکه نیز به‌ترتیب با ۶۳‌درصد و ۵۸‌درصد رشد جستوجو شدند.

دلار آزاد با ۵۳‌درصد افزایش قیمت در جایگاه بعدی قرارگرفت، درحالی‌که صندوق‌های درآمد ثابت و نرخ سود بانکی به‌ترتیب با ۳۷.۴درصد و ۲۵‌درصد بازدهی سالانه عملکردی محافظه‌‌‌‌کارانه‌‌‌‌تر نشان‌دادند. شاخص‌کل بورس ایران نیز با رشد ۳۷‌درصدی در رتبه‌‌‌‌های پایینی جدول قرارگرفت.

این آمار مشخص می کند که تا پیش از اسفند، فضای انتظارات تورمی، ضعف‌ریال و رشد نقدینگی علتصعود قابل‌‌‌‌احتیاط‌‌‌ بازارهای دارایی شده‌می بود. اندوخته‌گذاران به‌اختصاصی در بازه‌‌‌ نیمه‌‌‌ دوم سال‌به بازار طلا و ارز پناه آوردند، چون نشانه‌هایی از افزایش تنش‌های سیاسی و گمان ابراز درگیری نظامی در منطقه مشهود می بود.

در اسفند بعد از اغاز تهاجم  ائتلاف آمریکا و اسرائیل به ایران و اوج‌‌‌‌گیری تنش‌های منطقه‌ای، همه شاخص‌های اقتصادی دچار شوک شدند. از یک‌سو بازار طلا که در طول سال‌رشد خیره‌‌‌‌کننده‌‌‌‌ای داشت، به‌علت افت شدید تقاضا، فرار نقدینگی و تعطیلی قسمت عمده‌ای از بازارها، با کم شدن ۱۰.۲‌درصدی در یک ماه مواجه شد. سکه مطرح تازه نیز بیشتر از ۵.۵‌درصد از قیمت خود را از دست داد.

در همین زمان، دلار آزاد که طبق معمول در دوره‌‌‌‌های بحرانی نقش پناهگاه امن را دارد، برخلاف انتظار با افت نزدیک به ۷.۹‌درصدی مواجه شد. علت این حرکت غیرعادی را باید در محدودیت شدید نقل‌وانتقال ارزی، بسته‌شدن صرافی‌‌‌‌ها و کنترل‌‌‌‌های سختگیرانه بانک‌مرکزی در روزهای جنگ جست‌وجو کرد.

تنها بازارهایی که در این حالت بحرانی تا حدودی ارامش نسبی نشان‌دادند، صندوق‌های درآمد ثابت با رشد ۳.۳درصدی و نرخ سود بانکی با افزایش ۲‌درصدی بودند.

با اغاز جنگ در اغاز اسفند، تعداد بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی به حالت نیمه‌‌‌‌تعطیل درآمدند و بازار اندوخته (بورس تهران) با صدور اطلاعیه رسمی، در روزهای ابتدایی درگیری تعطیل شد.

در بازار ارز و طلا نیز معامله های رسمی تقریبا متوقف شد و بازار آزاد در اکثر روزها به‌خاطر افتخریدار و فروشنده عملا بی‌‌‌‌رمق می بود. در این چنین فضایی، قیمت‌ها زیاد تر انعکاس‌‌‌‌دهنده‌‌‌ احتیاط عمومی و افت نقدشوندگی بودند تا اراعه و تقاضای واقعی.

 در اسفند‌۱۴۰۴ به‌علت قفل‌شدن معامله های فیزیکی و بسته‌شدن کانال‌های صرافی‌‌‌‌ها، بازار عملا فلج شد و قیمت‌ها سقوط کرد؛ این افت زیاد تر ناشی از نبوده است تقاضای موثر می بود تا افت قیمت ذاتی دارایی‌ها.

بورس ایران نیز در نیمه‌‌‌ اول سال‌به‌‌‌‌واسطه‌‌‌ افزایش سودآوری شرکت‌های صادرات‌‌‌‌محور روال مثبتی داشت، اما از پاییز به‌‌‌‌مرور زمان علائم ضعف و خروج پول حقیقی ظاهر شد. 

بازار اندوخته در ۱۴۰۴ یکی از ناپایدارترین دوره‌‌‌‌های خود بعد از سال‌۱۳۹۹ را توانایی کرد. رشد ۳۷‌درصدی شاخص‌کل در آخر سال، اگرچه در ظاهر مثبت به‌نظر می‌رسد، اما باید دقت داشت که این رشد عمدتا در نیمه‌‌‌ نخست سال‌محقق شد. در نیمه‌‌‌ دوم، نقدشوندگی به‌‌‌‌شدت افت‌یافت و حجم معامله های خرد به پایین‌ترین سطح چند سال‌تازه رسید.