«قرص جاودانگی»؛ آیا انسان واقعا می‌خواهد تا ابد زنده بماند؟_آینده

فکر کنید یک حاضر ماورایی یا جادوگر به شما پیشنهادی داده و قرصی در اختیار شما قرار دهد که ضمانت می‌کند هیچ زمان نخواهید مرد. تعداد بسیاری از مردم می‌گویند این چنین قرصی را نمی‌خورند چون فکر می‌کنند ناچار خواهند می بود برای همیشه در حالت پیری، ضعف، زوال عقل، دردها و مشکلات حرکتی باقی بمانند.

اما این «قرص جاودانگی» روال پیری را متوقف می‌کند و شما را در حالت جاریِ توان جسمی و ذهنی نگه داری خواهد کرد. نه دچار فرسودگی و بیماری‌های پیری می‌شوید، نه در فاجعه‌ای زیست‌محیطی یا سیاسی دچار خواهید شد و نه حتی یک سانحه رانندگی می‌تواند شما را برای همیشه ناتوان سازد. تنها شرط این است که انتخاب شما غیرقابل برگشت خواهد می بود: مرگ دیگر هیچ زمان ممکن نیست، حتی از طریق خودکشی.

درست همانند فیلم «روز موش خرما»، پریدن جلوی قطار یا اتوبوس شما را نخواهد کشت. حتی اگر نخواهید، برای همیشه زنده خواهید ماند.

جواب شگفت‌انگیز رایج و دلائل آن

دلنشین آن‌که در گفتگوها و سخنرانی‌های دانشگاهی، نزدیک به ۷۰ درصد از هزار نفری که با این سوال روبه رو شده‌اند حرف های‌اند «قرص جاودانگی» را نخواهند خورد؛ زیاد تر هم توضیح روشنی برای علت خود نداشتند. برخی از توجیه‌های رایج به همراه نقدهای نقل‌شده به شرح زیر است:

غیرقابل‌برگشت بودن

برخی توضیح خواهند داد که به علت غیرقابل برگشت بودن شرایط، قرص را نمی‌خورند. هنگامی افراد قرص را مصرف کنند، دیگر هیچ زمان نمی توانند بمیرند. راه فراری وجود ندارد. اما این علت مشکل‌ساز است، چون حالت جانشین نیزمانند مرگ غیرقابل برگشت است و از آن هم گریزی نیست.

کسالت

برنارد ویلیامز در مقاله مهم خود با گفتن «پرونده ماکروپولوس: تأملاتی درمورد ملال جاودانگی» استدلال می‌کند که جاودانگی خسته‌کننده خواهد می بود. اگر انسان در طول سال‌ها تحول اساسی نکند، دیر یا سریع دچار ملال می‌شود، چون در زندگی جاویدان هر عمل یا توانایی‌ای بی‌نهایت بار تکرار خواهد شد.

اما جان مارتین فیشر در جواب خود با گفتن «چرا جاودانگی چندان بد نیست» تردید دارد که انسان‌های جاویدان الزاماً خسته شوند. درست است، اگر فردی هر وعده همان غذا را بدون وقفه بخورد، زیاد سریع از آن خسته خواهد شد. اما اگر همان غذا را فقط هر دو هفته یک بار بخورد، می‌تواند چندین دفعه و چندین دفعه از آن لذت ببرد.

این نوشته درمورد دیگر توانایی‌ها نیز صدق می‌کند. اگر بین توانایی‌ها فاصله کافی باشد، می‌توان چندین دفعه از آن‌ها لذت برد و دچار ملال نشد. علاوه بر این، اشکار نیست که همه توانایی‌ها حتماً تکرار شوند. امکان پذیر افراد جدیدی را ملاقات کنید، کتاب‌های تازه‌ای بخوانید و چیزهای جدیدی ببینید؛ جهان و همراه با آن، توانایی‌های شما هم تحول خواهد کرد . افزون بر این، برخی از توانایی‌های قدیمی فراموش خواهد شد و مجدد همچون توانایی‌ای تازه حس خواهند شد.

مرگ عزیزان

برخی می‌گویند قرص را مصرف نمی‌کنند چون ناچار خواهند شد مرگ عزیزانشان یعنی دوستان، همسر، خواهر و برادرها، فرزندان و نوه‌ها را ببینند و این توانایی‌ای وحشتناک است. اگر دوستان و خانواده جدیدی هم اشکار کنند، باز هم ناچار خواهند شد مرگ آن‌ها را ببینند. آن‌ها ترجیح خواهند داد این توانایی دردناک را چندین دفعه و چندین دفعه تکرار نکنند.

بااین‌حال، هنگامی به این افراد نظر می‌شود که نه فقط یک قرص بلکه برای مثالً صد قرص دریافت کنند تا بتوانند آن‌ها را هم به دوستان و خانواده بدهند، تعداد بسیاری هم چنان نظرشان تحول نمی‌کند. بعد معلوم نیست واقعاً این قضیه مشکل مهم‌شان باشد.

علاوه بر این، هنگامی پرسیده می‌شود که اگر حادثه‌ای وحشتناک همه دوستان و خانواده‌شان را یک‌جا بکشد، آیا خودشان خودکشی خواهند کرد، تعداد بسیاری جواب منفی خواهند داد؛ می‌گویند این چنین اتفاقی قطعاً برایشان زیاد دشوار خواهد می بود، اما به زندگی ادامه خواهند داد و اگر بتوانند، به گمان زیادً دوستان و خانواده جدیدی اشکار می‌کنند. این نوشته با دلیلی که برای رد کردن قرص اراعه می‌کنند در تضاد است.

عدم مداخله در مسیر زندگی

برخی می‌گویند قرص را نمی‌خورند چون نمی‌خواهند در مسیر زندگی «مداخله» کنند. اما غالباً توضیح این که چرا نمی‌خواهند مداخله کنند برایشان دشوار است. چه اشکالی دارد در مسیر زندگی مداخله کرد؟

علاوه بر این، حرف های‌هایشان با کارهایی که واقعاً انجام خواهند داد در تناقض است: تعداد بسیاری از آن‌ها داروهایی مصرف می‌کنند که کلسترول یا سختی خونشان را پایین می‌آورد، سیگار نمی‌کشند، ورزش می‌کنند یا کارهای فرد دیگر می‌کنند که طول عمرشان را افزایش می‌دهد. آن‌ها عملاً در «مسیر طبیعی» طول عمرشان مداخله می‌کنند. و اگر به آن‌ها حرف های شود باید تحت عمل جراحی، حتی دردناک قرار بگیرند تا طول عمرشان افزایش یابد، تعداد بسیاری می‌پذیرند. این هم با توضیحی که برای رد قرص خواهند داد ناسازگار است.

انفجار جمعیت

برخی تصمیمشان را این چنین توضیح خواهند داد که اگر همه برای همیشه زنده بمانند، زیاد سریع جمعیت زمین منفجر خواهد شد. اما این آزمایش فکری این چنین چیزی را نظر نمی‌کند. فقط شما (یا در یکی از نسخه‌ها، شما و دوستان و خانواده نزدیکتان) قرص را دریافت می‌کنید.

سوال‌های باز

این آزمایش فکری قضیه مرگ و جاودانگی را از زاویه‌ای تازه می‌نگرد. آیا شما «قرص جاودانگی» را خواهید پذیرفت؟ اگر نه، آیا به طول عمری محدود اما زیاد طویل برای مثال ۲۰۰ سال، ۲ هزار سال یا حتی ۲۰ هزار سال رضایت می‌دهید؟ و اساساً مرز مطلوب شما بین مرگ قطعی و زندگی بی‌آخر کجا است؟

این سوال، فراتر از خیال‌پردازی، ما را به اندیشیدن درمورد معنی واقعی زندگی، قیمت توانایی‌های انسانی و حد تحمل ما در برابر گذر زمان دعوت می‌کند.