فقط یک چهارم خانوار ایرانی بالای خط فقر سفر قرار دارند
بانک مرکزی در گزارشی هزینه‌کرد خانوارها در سال ۱۴۰۲ را بررسی کرده است. این گزارش نشان می‌دهد که هر خانوار ایرانی به طور میانگین برای تفریح و سرگرمی ۱۲.۵ میلیون تومان هزینه می‌کند. اگر این رقم را در کنار تحلیل “دنیای اقتصاد” درباره هزینه ۱۶ میلیونی یک سفر متعارف به استان‌های جنوبی یا شمالی، شیراز، اصفهان و موارد مشابه با سه شب اقامت قرار دهیم، با احتساب تورم سالانه این دو عدد تقریبا هم‌ارز می‌شوند. بر این اساس بایستی خط فقر سفر در سال ۱۴۰۳ را معادل ۱۵ تا ۱۶ میلیون تومان در نظر گرفت.
نتایج نظرسنجی دنیای اقتصاد
اگر این اعداد را در کنار نظرسنجی اخیر “دنیای اقتصاد” که با مشارکت نزدیک به ۱۴۰۰ نفر انجام شده قرار دهیم، حالت بازار سفر در ایران rõتر می‌شود. به سوال «شما در سال جاری چه مقدار بودجه برای سفر و تفریح اختصاص دادید؟» ۱۳۹۹ نفر پاسخ داده‌اند. ۳۲ درصد یعنی ۴۴۷ نفر اعلام کرده‌اند هزینه سفرشان زیر ۵ میلیون تومان بوده و ۳۰ درصد یعنی ۴۱۹ نفر گزینه‌ای را انتخاب کرده‌اند که تلویحا به معنای عدم سفر است.
🔗 بیشتر بخوانید: مدنی زاده می‌تواند اقتصاد ایران را همانند آنچه در هند و ترکیه رقم خورد، نجات دهد؟_آینده
مقایسه با نظرسنجی سال قبل در دی ۱۴۰۲ نشان می‌دهد تنها ۱۵ درصد از نظردهندگان در سال گذشته بیش از دو بار سفر رفته بودند و نزدیک به نیمی (۴۴ درصد) حتی یک بار هم سفر نکرده بودند. از میان ۵۶ درصدی که سفر کرده بودند، ۱۵ درصد در چادر اقامت داشتند و ۲۲ درصد برای کاهش هزینه در خانه‌های اجاره‌ای مانده بودند.
سهم کوچک سفر در سبد مصرف خانوار
در نظرسنجی تازه ۶۲ درصد یعنی ۸۶۷ نفر دو گزینه اول و آخر یعنی «زیر ۵ میلیون تومان» و «نظری ندارم» را انتخاب کرده‌اند. گزینه آخر معمولاً توسط کسانی انتخاب می‌شود که سفر نمی‌روند و علت آن تورم و خارج شدن سفر از سبد هزینه خانوار است.
🔗 بیشتر بخوانید: خبر تازه دولت برای یارانه‌بگیران/ واریز یارانه تازه در راه است؟_آینده
این آمار با گزارشی از معاونت بازدیدهای اقتصادی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران هم‌سو است که در آن با اشاره به افزایش ۱۰ درصدی هزینه مسکن و خوراک، کاهش سهم بهداشت، تفریح، آموزش و پوشاک در سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ گزارش شده بود. بر اساس آن گزارش بیش از ۲۸.۲ درصد خانوارهای شهری و ۳۲.۵ درصد روستایی در تامین هزینه‌های زندگی با مشکل مواجه‌اند.
تفکیک هزینه‌ها نشان می‌دهد ۳۷.۸۸ درصد برای مسکن، سوخت و روشنایی، ۳۲.۴۶ درصد برای خوراکی و دخانی، ۹.۷۶ درصد متفرقه، ۸.۳۹ درصد حمل‌ونقل و ارتباطات، ۳.۹۶ درصد بهداشت و درمان، ۱.۸۴ درصد پوشاک و کفش، ۲.۴۶ درصد لوازم خانگی، ۱.۷ درصد غذاهای آماده، رستوران و هتل، ۰.۵۴ درصد تحصیل و آموزش و مابقی برای سایر موارد اختصاص دارد. در این شرایط طبیعی است گردشگری سهم بسیار ناچیزی از سبد مصرف داشته باشد. برای مثال با درآمد ۲۰ میلیون تومانی، سهم ۰.۷۲ درصدی تفریحات معادل ۱ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان و با افزودن ۱.۷ درصد غذاهای آماده و هتل، مجموع به حدود ۵.۵ میلیون تومان می‌رسد.
🔗 بیشتر بخوانید: واریز «وام ضروری» بازنشستگان کشوری
سفر با تور برای چند درصد مقدور است؟
بر اساس نظرسنجی، ۹ درصد (۱۲۵ نفر) بین ۵ تا ۹ میلیون، ۶ درصد (۸۴ نفر) بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون و ۲۳ درصد (۳۲۱ نفر) بالای ۱۵ میلیون تومان هزینه کرده‌اند. اگر این آمار را در کنار هزینه‌های واقعی سفر قرار دهیم، مشخص می‌شود چند درصد می‌توانند با تور سفر کنند.
گزارش “دنیای اقتصاد” درباره استان هرمزگان چهار روش سفر یک خانواده سه‌نفره را بررسی کرده: با ماشین شخصی حداقل ۱۶ میلیون تومان، با حمل‌ونقل عمومی ۱۹ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان (بدون گشت‌های جزیره)، به صورت گروهی حدود ۳۲ میلیون تومان و با تور هواپیما برای سه جزیره هرمز، قشم و لارک حداقل ۴۱ میلیون تومان. این در حالی است که ۳۲ درصد شرکت‌کنندگان (۴۴۷ نفر) زیر ۵ میلیون تومان هزینه کرده‌اند و با افزودن ۳۰ درصد عدم سفر، ۶۲ درصد (۸۶۷ نفر) امکان چنین سفرهایی را ندارند. دسته ۹ درصدی (۵ تا ۱۰ میلیون) نیز قادر به سفر با تور نیستند و تنها نزدیک به ۳۰ درصد می‌توانند از خدمات تور بهره‌مند شوند.
سهم بزرگ زنان در تورهای گردشگری
آیا این ۳۰ درصد خانواده‌ها هستند یا افراد؟ با توجه به کوچک شدن سهم سفر در سبد خانوار، بسیاری از خانواده‌ها امکان سفر جمعی ندارند و افراد به صورت انفرادی سراغ تور می‌روند. سید مرتضی موسوی، فعال در حوزه طبیعت‌گردی، به “دنیای اقتصاد” گفت: اکثر مخاطبان ۵۰ ساله هستند، ۳۰ درصد بالای ۶۰ سال و ۹۰ درصد آن‌ها خانم‌ها هستند. خانم‌های تنها‌سفر ترجیح می‌دهند تورهای رسمی را انتخاب کنند چون امنیت دارند و آژانس‌ها تلاش می‌کنند سلامت مسافران در خطر نیفتد. این مخاطبان شامل پزشکان، مهندسان، مدیران و موارد مشابه هستند و سفرها بستر آشنایی و دوستی شده است.
مهدی گوهری، راهنمای گردشگری، نیز میانگین سنی مسافران را ۲۸ تا ۳۰ سال اعلام کرد با طیف سنی ۱۰ تا ۵۰ ساله. در تورهای او ۷۰ درصد خانم‌ها و ۳۰ درصد آقایان حضور دارند. خانم‌ها حس امنیت بیشتری در تورها دارند و سفرهای ایمن‌تر را ترجیح می‌دهند.
سفر تبدیل به کالای لوکس شده است
مجموعه این داده‌ها نشان می‌دهد سفر در ایران با توجه به تورم و شرایط اقتصادی در حال تبدیل شدن به کالای لوکسی است که یا خانواده‌ها آن را حذف می‌کنند یا تنها بخشی از اعضا می‌توانند از آن بهره‌مند شوند. حتی وقتی خانواده تصمیم به سفر می‌گیرد، ناچار است هزینه‌های اقامت و حمل‌ونقل را به حداقل برساند که کیفیت سفر را کاهش داده و باعث نارضایتی گردشگر و جامعه میزبان می‌شود.