فهرست ۱۰ فرد منتخب نیچر (Nature’s 10) روندها و کشفیات مهم علمی در طول یک سال را گفتن می‌کند و داستان افرادی را روایت می‌کند که در آن‌ها نقش داشته‌اند. این فهرست توسط سردبیران نیچر گردآوری می‌شود تا برخی از تاثیرگذارترین پژوهش‌ها و با اهمیت ترین تحولاتی را معارفه کند که جهان ما را شکل خواهند داد. برگزیدگان امسال دانشمندانی می باشند که به دورترین نقاط کیهان و عمیق‌ترین قسمت‌های اقیانوس‌ها می‌نگرند، و این چنین یک کارمند دولتی که در میانه‌ی یک آشفتگی عظیم در ایالات متحده، از سیاست سلامت عمومی مبتنی بر شواهد دفاع کرد. در ادامه با این ۱۰ نفر آشنا می‌شویم.

سارا تبریزی؛ دانشمندی که پشت نخستین ژن‌درمانی بیماری هانتیگنتون است

در یک تماس ویدئویی در اغاز سپتامبر، سارا تبریزی برای نخستین بار داده‌هایی را دید که او و دیگر پژوهشگران مطالعه‌کننده‌ی بیماری هانتینگتون دهه‌ها به جستوجو آن بودند: شواهدی قانع‌کننده مبنی بر این که یک درمان مقصد‌گیری‌کننده‌ی ژن، می‌تواند شدت پیشرفت بی‌امان این اختلال زوال عصبی مغزی را افت دهد.

پیش از این نتایج، تبریزی، عصب‌شناسی که مرکز بیماری هانتینگتون در کالج دانشگاهی لندن را هدایت می‌کند می‌گوید: داشتم مقداری دلواپس می‌شدم که احتمالا وقتی که افراد علائم را ابراز خواهند داد، دیگر برای درمان زیاد دیر شده باشد. اما اینجا، یک تایید قوی وجود داشت که نشان می‌داد پنجره‌ی درمان برای این حالت نادر و ارثی تا این مدت باز است و فرصتی برای مداخلات معنادار و تغییردهنده‌ی بیماری باقی‌مانده است. این یک قدم عظیم رو به جلو است.

این ژن‌درمانی که در نوع خود اولین می بود، AMT-130 نام دارد و توسط شرکت زیست‌فناوری uniQure در آمستردام گسترش یافته و از یک ویروس بی‌خطر برای رساندن رشته‌هایی از ماده‌ی ژنتیکی به نواحی صدمه‌دیده‌ی مغز منفعت گیری می‌کند. هنگامی که به آنجا می‌رسد، این درمان تشکیل پروتئین معیوبِ جهش‌یافتهٔ هانتینگتون را که به‌آهستگی سلول‌های مغزی را نابود می‌کند، خاموش می‌سازد.

مجموعه‌ی داده‌های کارآزمایی کوچک می بود و تنها شامل ۱۲ فرد که دوز بالای درمان را دریافت کردند، می‌شد. درمان تهاجمی است و نیاز به جراحی طویل مغز دارد. اما نتایج دیدنی بودند. روی یک مقیاس استاندارد که برای برسی عملکردهای حرکتی و شناختی و دیگر معیارهای زندگی روزمره منفعت گیری می‌شود، امتیازهای شرکت‌کنندگان دریافت‌کنندهٔ دوز بالا در طول سه سال تنها ۰٫۳۸ واحد افت یافت. این در قیاس با ۱٫۵۲ واحد افت در گروه کنترل است یعنی درمان، شدت کم شدن کارکرد را ۷۵ درصد افت داده می بود.

سطح مایع نخاعی یک پروتئین مرتبط با مرگ سلول‌های مغزی در دریافت‌کنندگان درمان افت یافته می بود که درست برخلاف حالتی است که طبق معمول با پیشرفت بیماری رخ می‌دهد.

قدم بعدی برای تبریزی، ایفای نقش‌های رهبری در برسی پنج درمان دیگرِ افت‌دهنده‌ی هانتینگتون است که در مرحله‌ی گسترش‌ بالینی‌اند؛ به‌علاوه‌ی چندین درمان دیگر که به‌زودی داخل کارآزمایی‌های انسانی خواهد شد.

تبریزی این چنین هدایت مطالعات آزمایشگاهی درمورد‌ی مکانیسم‌های زوال عصبی را بر مسئولیت دارد که می‌تواند تعداد بسیاری گزینه‌ی دارویی دیگر در آینده به‌ثمر رساند.

نقش‌داشتن در تقریبا همه‌ی پیشرفت‌های مهم بالینی یعنی او این چنین زخم‌های دردناک‌ترین ناکامی‌های این حوزه را نیز با خود حمل می‌کند. تنها چهار سال پیش، یک درمان امیدوارکننده‌ی دیگرِ به‌نام تومینرسن در کارآزمایی‌های مرحله‌ی نهایی ناکام شد. در کل، این دارو موفق نشد نتایج افراد را نسبت‌به گروه کنترل بهبود دهد و در دوزهای بالاتر با عوارض جانبی خطرناک همراه می بود.

به‌گفتن پژوهشگر مهم این کارآزماییِ نزدیک به ۸۰۰ نفره، ماموریت‌ی ناخوشایند توضیح نتایج برای خانواده‌های شرکت‌کننده بر دوش تبریزی می بود. او پیامش به جامعه‌ی اندوهگین را به یاد می‌آورد: از ناکامی هرچقدر هم دردناک باشد، درس خواهی گرفت.

درس‌هایی که در این مسیر آموخته شد، در گسترش‌ی AMT-130 نقش داشت. دارویی که اکنون توسط تعداد بسیاری به‌گفتن امیدبخش‌ترین پیشرفت در درمان هانتینگتون تا امروز توصیف می‌شود. اما تبریزی تنها بر درمان هانتینگتون تمرکز ندارد: او در تلاش برای پیشگیری از آن است. در هشت سال قبل، او هدایت یکی از بزرگ‌ترین مطالعات سلامت مغز در بزرگسالان جوانی را بر مسئولیت داشته که جهشِ عاملِ بیماری را دارند اما تا این مدت ده‌ها سال با ابراز علائم فاصله دارند.

سوزان مونارز؛ مدیر برتر سلامت آمریکا که از علم دفاع کرد و اخراج شد

وقتی که سوزان مونارز سوگند یاد کرد تا رهبری «مراکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC)که معتبرترین نهاد سلامت عمومی سرزمین به حساب می‌رود را برعهده بگیرد، تعداد بسیاری از پژوهشگران سراسر سرزمین نفس راحتی کشیدند.

مونارز که در رشته‌ی میکروبیولوژی و ایمونولوژی آموزش دیده است، نزدیک به ۲۰ سال یک دانشمند دولتی غیرحزبی می بود. او انتخابی زیاد غیر او گفت و گو‌برانگیز از سوی رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ می بود؛ فردی که پیش‌تر «دیو وِلدون»، پزشک و ناموافق واکسن که بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۹ عضو جمهوری‌خواه کنگره می بود را معارفه کرده می بود اما بعدا نامزدی او را بعد گرفت.

اما در ماه اوت، کمتر از یک ماه بعد از به‌مسئولیت‌گرفتن سمت مدیر، مونارز برکنار شد. او در یک جلسه‌ی پرتنش در کنگره در ماه سپتامبر شهادت داد: من به‌خاطر پایبندی به یکپارچگی علمی اخراج شدم.

به حرف های‌ او، وی از اجرای دستور «رابرت اف. کندی جونیور»، وزیر سلامت آمریکا برای اخراج دانشمندان برجسته‌ مرکز کنترل وپیشگیری بیماری و تایید قبلی پیشنهاد‌های واکسن بدون بازدید داده‌های علمی وابسته امتناع کرده می بود.

کندی این روایت را رد می‌کند و در شهادت خود می‌گوید که مونارز به او حرف های که قابل مطمعن نیست، به این علت او را کنار گذاشته است.

مونارز یکی از برجسته‌ترین دانشمندان دولت است که درمورد‌ی تغییرات سیاستی دولت ترامپ که سلامت عمومی را تهدید می‌کند هشدار داده است. این عمل های بخشی از مجموعه‌ای گسترده از تصمیمات‌ می باشند که جامعه‌ی علمی آمریکا را در طول سال دچار اختلال کرده‌اند. دولت آمریکا هزاران پشتیبانی هزینه مالی را لغو کرده، صدها پژوهشگر دولتی را اخراج کرده، فراهم مالی دانشگاه‌ها را مسدود کرده و افت‌های بی‌سابقه‌ای در بودجه‌ی پژوهش نظر داده است. دولت ادعا می‌کند که این عمل های برای بهبود علم و نوآوری و برگشت دادن مطمعن عمومی به نهادهای علمی و سلامت اتخاذ شده‌اند.

آینده‌ی مرکز کنترل و پیشگیری بیماری و رهبری آن نامشخص است. اکنون، جیم اُنیل یک اندوخته‌گذار حوزه‌ی زیست‌فناوری و معاون کندی مدیر موقت آن است.

با وجود همه‌ی اتفاقات، مونارز می‌گوید برای مدیر بعدی بهترین آرزوها را دارد. او در مصاحبه‌ای با نیچر در ماه اکتبر او گفت: این نقش ذاتا سیاسی است، اما این به آن معنی نیست که باید از نظر سیاسی آلوده شود. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری زیاد مهم‌تر از آن است که به حال خود رها شود.

آچال آگراوال؛ این کارآگاه علمی بحران ابطال مقالات در دانشگاه‌های هند را آشکار کرد

آچال آگراوال لحظاتی قبل یک سخنرانی را همه کرده می بود که یک دانشجوی کارشناسی مشتاق، با ایده‌ای برای یک پروژه پژوهشی به او نزدیک شد. آگراوال خوشحال شد یقیناً این خوشحالی تا وقتی ادامه داشت که دانشجو گفت که چطور قبلا از یک نرم‌افزار برای «بازنویسی» کارهای منتشرشده منفعت گیری کرده است.

آگراوال گفت که این کار سرقت ادبی محسوب می‌شود و نقض جدی اصول اخلاق پژوهش است اما دانشجو اصرار داشت که این‌طور نیست، چون کار او از آزمون‌های تشخیص سرقت ادبی دانشگاه عبور کرده است. آگراوال می‌گوید: من شوکه شدم.

این برخورد در اواخر سال ۲۰۲۲ به او نشان داد که این چنین سوءرفتارهایی چه مقدار گسترده شده‌اند و او را مصمم کرد که کاری در این‌باره انجام دهد. او یک ماه سپس از شغل دانشگاهی‌اش استعفا داد و از آن زمان همه زمان خود را صرف افزایش آگاهی درمورد‌ی تخلفات پژوهشی در هند کرده است. این کار داوطلبانه، او را در مرکز او گفت و گو ملی درمورد‌ی نظام پاداش‌دهی علمی قرار داده است.

کوششهای او و دیگران امسال به یک تحول سیاست تاریخی در روشی رتبه‌بندی دانشگاه‌های هند منجر شد. در ماه اوت، دولت هند خبرداد که «چارچوب رتبه‌بندی ملی موسسات» (NIRF)  که هر سال دانشگاه‌ها را برسی می‌کند و بر دسترسی آن‌ها به برخی پشتیبانی هزینه‌های مالی تاثییر می‌گذارد از این بعد دانشگاه‌هایی را که تعداد قابل توجهی مقاله‌ی ابطال‌شده دارند، مورد تنبیه قرار خواهد داد. این نخستین‌بار است که این چنین معیاری در یک نظام رتبه‌بندی اعمال می‌شود. برخی موسسات از سال جاری امتیازشان کم شده و انتظار می‌رود سال آینده جریمه‌ها شدیدتر شوند. آگراوال می‌گوید: آن روز واقعا خوشحال بودم.

رتبه‌بندی‌های قبل تنها به تعداد زیاد مقاله پاداش می‌دادند بدون دقت به کیفیت آنها و او در تلاش است نشان دهد که معیارهای نادرست مقصد قرار گرفته‌اند.

آگراوال دکترای خود را در ۲۰۱۶ از دانشگاه پاریس-سَکلی گرفت. در ۲۰۱۸ به هند برگشت و در دانشگاه‌های گوناگون کار کرد. در آنجا دید که چطور مقصد‌گذاری‌های اجباری انتشار کردن مقاله، اخلاق پژوهش و آموزش را مختل کرده‌اند. او به یاد می‌آورد که همکارانش از ماموریت های آموزشی خود می‌زدند تا مقاله بیشتری انتشار کنند.

او ماه‌ها حس می‌کرد که انگار در خلاء فریاد می‌زند. اما به مرور، نوشته‌هایش دیده شد و حساب لینکدین او اکنون بیشتر از ۷۷ هزار جستوجو‌کننده دارد. این پلتفرم حتی یک قسمت مخصوص گزارش‌دهی محرمانه تخلفات پژوهشی دارد. اکنون آگراوال روزانه نزدیک به ۱۰ گزارش دریافت می‌کند.

تأثیر کارهای آگراوال حتی فراتر از هند نیز رفته است. هنگامی آگراوال موارد مشکوک را نشانه گذاری می‌کند، تعداد بسیاری از پژوهشگران حوزه‌ی اخلاق علمی در کشورهای دیگر نیز موارد شبیه اشکار می‌کنند.

اما این پیشرفت‌ها بهایی سنگین برای آگراوال داشته‌اند. او نتوانسته شغل اشکار کند و اکنون با شکایت قضایی یک دانشگاه خصوصی علیه هفت عضو گروهش روبه‌روست. او می‌گوید: برخی روزها فشارها واقعا خسته‌کننده می‌شود. بعضی اوقات فکر می‌کنم احتمالا باید دست بکشم.

تونی تایسون؛ فیزیک‌دان پیشرو که راهی تازه برای دیدن کیهان به ما اراعه داد

اغاز سال، تونی تایسون پیش‌نمایشی از نخستین تصاویر «رصدخانه ورا روبین» در شیلی که پروژه‌ای است که ۳۰ سال پیش رویای آن را داشت، مشاهده کرد. بعد از ماه‌ها از بین بردن مشکلات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، هزاران کهکشان به‌طور کامل در فوکوس قرار گرفتند. تایسون می‌گوید: این‌که بدانی همه چیز کار می‌کند یک چیز است، اما دیدنش با چشمان خودت چیز فرد دیگر است.

این رصدخانه که بر قله‌ی «سرو پاچون» در کوه‌های آند قرار دارد، به‌زودی با بزرگ‌ترین دوربین دیجیتال جهان اغاز به ثبت یک ویدیوی مدام از آسمان نیم‌کره جنوبی خواهد کرد. این تلسکوپ با وجود وزن ۳۵۰ تُن، طراحی فشرده‌ای دارد که اجازه می‌دهد زیاد سریع حرکت کند و هر ۴۰ ثانیه یک عکس بگیرد. این رصدخانه ماده‌ی تاریک را در سه بُعد نقشه‌برداری می‌کند، میلیون‌ها ستاره‌ی متغیر یا منفجرشونده را شناسایی می‌کند و سیارک‌هایی را که امکان پذیر برای زمین تهدید باشند، ردیابی خواهد کرد.

این طراحی بی‌سابقه و هزینه‌ی ۸۱۰ میلیون دلاری روبین، آن را به پروژه‌ای پرخطر اما پربازده تبدیل کرده می بود. تایسون می‌گوید: ریسک بالا می بود، اما ارزشش را داشت. ما آن ریسک را پذیرفتیم. او نه تنها این پروژه را طراحی کرد، بلکه به‌رغم تردیدهای اولیه آن را به‌پیش برد.

تبریزی این چنین هدایت مطالعات آزمایشگاهی درمورد‌ی مکانیسم‌های زوال عصبی را بر مسئولیت دارد که می‌تواند تعداد بسیاری گزینه‌ی دارویی دیگر در آینده به‌ثمر رساند

علاقهٔ تایسون به علم از کودکی اغاز شد. هنگامی پنج‌ساله می بود، به علت بیماری ریوی و روماتیسم ناچار می بود ساعت‌ها در یک چادر بخار بنشیند و رادیوی موج‌مختصر گوش کند. او می‌گوید همین توانایی علاقهٔ مادام‌العمرش به استخراج اطلاعات از سیگنال‌های پرسروصدا را تشکیل کرد. او این چنین زیاد سریع به علم گرانش علاقه‌مند شد.

بعد از گرفتن دکترای فیزیک، در سال ۱۹۶۹ به آزمایشگاه بل AT&T پیوست. او روی یک آشکارساز اولیهٔ امواج گرانشی کار کرد، و سپس به «حسگرهای CCD» علاقه‌مند شد که تازه «در اتاق کناری» اختراع شده بودند. او فهمید شد که توانایی این حسگرها در ثبت کوچک‌ترین مقدار نور، می‌تواند نجوم را منقلب کند. به این علت تلاش کرد از آن‌ها برای آشکار کردن دورترین کهکشان‌ها منفعت گیری کند.

مقصد نهایی او عکس برداری از قسمت‌های گسترده آسمان و اندازه‌گیری تحول شکل ظاهری کهکشان‌ها می بود، تغییری که زمان عبور نور آن‌ها از بین توده‌های عظیم ماده تاریک رخ می‌دهد. او از ۱۹۷۳ برای گرفتن زمان تلسکوپ خواست می‌داد اما چندین دفعه رد شد. اما در سال ۲۰۰۰، تایسون یکی از نخستین دانشمندانی می بود که با منفعت گیری از روش «همگرایی گرانشی ضعیف»، وجود ماده تاریک را آشکار کرد.

او در دهه‌های سپس دوربین‌های دیجیتال بزرگ‌تر و گسترش یافتهتری ساخت. یکی از دوربین‌هایی که او و گَری برنستاین در اغاز دهه‌ی ۹۰ ساختند، روی یک تلسکوپ در شیلی نصب شد و در کشف انرژی تاریک در ۱۹۹۸ نقش داشت.

رصدخانه‌ی روبین اکنون بزرگ‌ترین دوربین دیجیتال جهان را با قوت ثبت ۳۲۰۰ مگاپیکسل در هر عکس دارد.

تایسون که اکنون ۸۵ ساله است تصمیم ندارد سرعتش را کم کند. او انتظار دارد تلسکوپی که سال‌ها برای ساخت آن جنگید، بزرگ‌ترین نقشه‌برداری ماده‌ی تاریک در تاریخ را انجام دهد. او این چنین انتظار دارد این پروژه چیزهای کاملا غافلگیرکننده‌ای آشکار کند.

پِرِشِس ماتسوسو؛ اولین معاهده‌ی همه‌گیر جهانی و زنی که آن را ممکن کرد

در سال ۲۰۲۵، زیاد تر حس می‌شد که جهان دارد از هم فرو می‌پاشد. سپس، در روز ۱۶ آوریل نزدیک به ساعت دو بامداد به زمان محلی ژنو، سوئیس، روزنه‌ای از اتحاد به چشم آمد.

نزدیک به ۱۹۰ کشوری که عضو سازمان جهانی بهداشت (WHO) می باشند، بر سر متن پیش‌نویس اولین معاهده جهانی همه‌گیری به توافق رسیده بودند. این سند، که نتیجهٔ بیشتر از سه سال مذاکره‌ی طاقت‌فرساست، اصول راهنما را اشکار می‌کند برای این که جهان چطور باید برای پیشگیری، آماده‌سازی و جواب به همه‌گیری بعدی با هم همکاری کند.

ماتسوسو، که ریاست مشترک گروه هدایت‌کننده‌ی مذاکرات در سازمان بهداشت جهانی را بر مسئولیت داشت، آن صبح او گفت: من غرق احساساتم، سرشار از نشاط هستم.

یکی از منبع های بزرگ اصطکاک در طول مذاکرات، این می بود که چطور می‌توان برنامه‌ای نوشت که عادلانه‌تر از جواب به همه‌گیری کووید-۱۹ باشد.

اشتراک آزاد مثالها و داده‌ها درمورد‌ی گسترش و تکامل ویروس سارس-کوو-۲ علتشد درمان‌ها و واکسن‌های نجات‌قسمت گسترش اشکار کنند. اما این مزایا به‌طور برابر بین کشورها تقسیم نشد. کشورهای کم‌درآمد ناچار بودند برای داروهای نجات‌قسمت صبر کنند و کشورهای ثروتمند متهم به احتکار آن‌ها شدند. ماتسوسو، که چهره‌ای باتجربه در سلامت جهانی است، جایگاه مناسبی برای هدایت این مذاکرات گاه‌به‌گاه پرتنش داشت. او در چند مقطع از دوران کاری‌اش، به گسترش دسترسی به داروهای HIV پشتیبانی کرد.

ماتسوسو از تاکتیک‌های مختلفی برای تشویق به مصالحه منفعت گیری می‌کرد. بعضی اوقات ملزوم می بود در برابر او گفت و گو‌های تند و تیز، قاطع باشد. اما او این چنین گرما و اصالتی به فرآیند داخل می‌کرد که مورد تحسین است. با این که هیچ‌کس خواهان همه‌گیری فرد دیگر نیست، هنگامی زمان عمل فرا برسد، ماتسوسو خوش‌بین است که جهان آماده‌تر از قبل خواهد می بود. او می‌گوید: امیدوارم چند دهه سپس، هنگامی مردم به قبل نگاه می‌کنند، بگویند: می‌دانی، ارزشش را داشت.

منگران دو؛ این پژوهشگر عمیق‌ترین زیست‌بوم‌های جانوری روی زمین را اشکار کرد

نگاه‌کردن از درون زیردریایی Fendouzhe، در عمقی بیشتر از ۹ کیلومتر زیر سطح اقیانوس، برای منگران دو لحظه‌ای می بود که می‌دانست دارد چیزی کاملا تازه برای علم می‌بیند. نورهای این وسیله‌ی زیرآبی، یک زیست‌بوم شکوفا را روشن می‌کرد که در آن، کِرم‌های شبح‌گونه بین میدان‌هایی از کِرم‌های لوله‌ایِ سرخِ خون‌آلود شنا می‌کردند. دو و همکارانش در حال بازدید پایین‌ترین لایه‌ی اقیانوس که در اعماق بیشتر از ۶ کیلومتر یافت می‌شود، بودند.

دو، زمین‌شناسِ آکادمی علوم چین در موسسه علم و مهندسی اعماق دریا در سانیا، می‌گوید: به‌گفتن یک دانشمند غواص، همیشه کنجکاوی دارم که ناشناخته‌های گودال‌های هدال را بشناسم. بهترین راه شناخت ناشناخته این است که به آنجا بروی و آن را با قلب، توانایی و چشمان غیر مسلح و بی‌واسطه خودت حس و مشاهده کنی. زیست‌بومی که خدمه‌ی Fendouzhe کشف کردند، بر منبع انرژی غیرمعمولی تکیه دارد.

برخلاف زیاد تر شکل‌های حیات در نزدیکی سطح که به نور خورشید وابسته‌اند، این زیست‌بوم انرژی خود را از متان، سولفید هیدروژن و دیگر ترکیباتی می‌گیرد که در مایعات نشات ‌گرفته از بستر اقیانوس حل شده‌اند.

دو می‌گوید او نخستین فردی می بود که چندین گونه‌ی گاستروپود، کِرم لوله‌ای، صدف و دیگر موجودات ساکن این «چشمه‌های سرد» را مشاهده کرد. چند گونه که به گمان زیاد برای علم کاملا تازه می باشند.

دو که افسر ارشد علمی این مأموریت می بود و همکارانش ۲۴ غواصی در زیردریایی انجام دادند که هرکدام به‌طور متوسط نزدیک به ۶ ساعت طول می‌کشید. این زیردریایی که از تیتانیوم ساخته شده تا سختی خردکننده ۹۸ مگاپاسکال یعنی نزدیک به هزار برابر سختی هوا در سطح دریا را تحمل می‌کند و بخشی برای خدمه دارد که فقط ۱٫۸ متر است و سه نفر را در خود جای می‌دهد. دو مشتاق است بار دیگر به این دنیای تاریک برود و رازهایش را کشف کند. او می‌گوید در حالی که امکان پذیر دیگران فضای کوچک زیردریایی را خفه کننده بدانند، خودش همیشه برای سوارشدن شوق دارد و آن را به ماشین زمان تشبیه می‌کند که می‌تواند تو را به درهایی گوناگون ببرد که هرکدام تو را به دنیایی کاملا تازه هدایت می‌کنند.

لوسیانو مورِیرا؛ این دانشمند در حال پرورش میلیاردها پشه برای مبارزه با بیماری در برزیل است 

درون یک کارخانه‌ی عظیم در منطقه‌ی صنعتیِ کوریتیبا در برزیل، میلیون‌ها پشه آئدس (Aedes aegypti) در اتاقی با کنترل دما که پر از قفس‌های توری است، در حال تولیدمثل می باشند. این مرکز هر هفته بیشتر از ۸۰ میلیون تخم پشه تشکیل می‌کند.

در قلب این تلاش، لوسیانو مورِیرا قرار دارد؛ مهندس کشاورزی و حشره‌شناس که کارخانه را در ماه ژوئیه افتتاح کرد. کارخانه‌ای که بخشی از کوششهایش برای مبارزه با بیماری‌های منتقل‌شده توسط پشه در این سرزمین است.

در مرکز کوریتیبا، پشه‌ها با یک باکتری به نام ولباخیا (Wolbachia) آلوده خواهد شد؛ باکتری‌ای که انتقال عوامل بیماری‌زای زیان اور انسانی را افت می‌دهد. نوزادان این پشه‌ها در شهرهای برزیل رها خواهد شد تا به کنترل دِنگی پشتیبانی کنند.

علاقه‌ی مورِیرا به پشه‌ها در اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰ اغاز شد؛ وقتی که او پژوهشگر پسادکتری در آزمایشگاه حشره‌شناس مولکولی مارسِلو جِیکوبز-لورِنا در دانشگاه کیس وِسترن رزرو در کلیولند، اوهایو می بود. در آنجا مورِیرا به گسترش‌ی اولین پشهٔ مهندسی‌شده‌ی ژنتیکی برای جلوگیری از انتقال مالاریا پشتیبانی کرد.

چند سال سپس، او به‌گفتن پژوهشگر مهمان به آزمایشگاه حشره‌شناس اسکات اُنیل در دانشگاه موناشِ ملبورن، استرالیا پیوست.  مورِیرا تصمیم گرفت بازدید کند که آیا ولباخیا توانایی پشه‌ها برای انتقال عوامل بیماری‌زای انسانی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد یا نه و جواب بله می بود.

این نتایج مثبت، علاقهٔ گسترده‌تری را برانگیخت و مورِیرا و همکارانش تصمیم گرفتند عملیات را گسترش دهند.

او به راه‌اندازی یک همکاری بین برنامه‌ی جهانی پشه (World Mosquito Program) و موسسه زیست‌مولکولی پارانای وابسته به فیوکروز، پشتیبانی کرد. این همکاری به تولد شرکتی منجر شد که کارخانه‌ی تشکیل پشه‌های آلوده به ولباخیا موسوم به «وُلبیتو» را اداره می‌کند. مورِیرا مدیرعامل این شرکت است.

او خواست کشورهای دیگر را رد کرده تا تمرکزش را روی تامین نیاز شهرهای برزیل نگه دارد؛ جایی که دنگی سال قبل بیشتر از ۶۳۰۰ نفر را کشت. این شرکت اکنون ۷۵ کارمند دارد.

لیانگ ون‌فِنگ؛ دانشمند چینیِ نابغه‌ی مالی که مدل هوش مصنوعی دیپ‌سیک او جهان را شوکه کرد

در ماه ژانویه‌ی سال جاری، یک اعلامیه از چین دنیای هوش مصنوعی را تکان داد. شرکت دیپ سیک (DeepSeek) مدل قوی اما ارزان R۱ را یک دفعه و بدون مقدمه انتشار کرد و فورا نشان داد که ایالات متحده آن‌قدرها هم که تعداد بسیاری از کارشناسان فکر می‌کردند در هوش مصنوعی جلوتر نیست.

پشت این اعلامیه‌ی ناگهانی، لیانگ ون‌فنگ قرار دارد؛ تحلیلگر مالی ۴۰ ساله اسبق که فکر می‌شود میلیون‌ها دلار با به‌کارگیری الگوریتم‌های هوش مصنوعی در بازار بورس پیدا کرده، پیش از آنکه از این پول در سال ۲۰۲۳ برای تأسیس دیپ سیک در هانگژو منفعت گیری کند.

مدل‌های لیانگ به‌اندازه‌ی خودش که نهان‌کار است، باز و آزاد می باشند. R۱  یک مدل زبان بزرگ «دلایلگر» است که در حل ماموریت های پیچیده همانند ریاضی و کدنویسی با شکستن آن‌ها به مرحله های کوچک، عملکردی عالی دارد. این مدل اولین مثالای می بود که متن باز انتشار شد؛ یعنی مدل را می‌توان آزادانه دانلود کرد و بر پایه‌ی آن گسترش انجام داد. به این علت نعمتی برای پژوهشگرانی شد که می‌خواهند الگوریتم‌ها را برای حوزه‌ی خودشان تطبیق دهند. پیروزی دیپ سیک علتشده شرکت‌های فرد دیگر در چین و ایالات متحده نیز مدل‌های آزاد خود را انتشار کنند.

با وجود این که R۱ تعداد بسیاری از توانمندیهای شبیه بهترین مدل‌های آمریکایی از جمله مدل‌های پشتیبان چت جی‌پی‌تی را دارد، هزینهٔ آموزش آن زیاد کمتر از رقیب ها بوده است.

اوج‌گیری هوش مصنوعی فاصلهٔ بسیاری دارد با روستایی در استان گوانگ‌دونگ که لیانگ در آنجا به‌گفتن فرزند دو معلم دبستان بزرگ شد. تحصیلات عالی او را به دانشگاه معتبر ژجیانگ در هانگژو برد؛ جایی که در سال ۲۰۱۰ با مدرک کارشناسی‌ارشد مهندسی فارغ‌التحصیل شد. آخر‌نامهٔ او شامل طراحی الگوریتم‌هایی برای ردیابی اشیا در ویدئوها می بود. او زیاد سریع عشقش به هوش مصنوعی را به بازارهای مالی برد و در سال ۲۰۱۵ صندوق پوشش ریسک High-Flyer را بنیان‌گذاری کرد و دیپ سیک را در سال ۲۰۲۳ از آن منشعب نمود.

در آن زمان، چین با مانعی در گسترش مدل‌های زبانی بزرگ مواجه می بود. کنترل‌های صادراتی آمریکا شرکت‌های چینی را از خرید تراشه‌های قوی خاص ساخت شرکت انویدیا که برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ مناسب‌اند، منع می‌کرد. اما لیانگ از قبل آمادگی داشت. او در دهه‌ی قبل ۱۰ هزار تراشه انویدیا خریده می بود، از روی کنجکاوی درمورد‌ی این که چه پژوهش‌هایی می‌تواند با آن‌ها انجام شود. همانند تعداد بسیاری از کارآفرینان غربیِ هوش مصنوعی، لیانگ مقصد رسیدن به هوش مصنوعی عمومی را جستوجو می‌کند.

اکنون جهان مشتاقانه چشم به راه مدل دلایلگر بعدی شرکت، یعنی  R۲، است که حرف های می‌شود به علت مشکلات سخت‌افزاری و داده‌های آموزشی به تعویق افتاده است. یک گمان خوب این است که شرکت لیانگ تصمیم دارد R۲ را نیز به‌طور رایگان در اختیار جهان قرار دهد.

ییفات مربل؛ این دانشمند با جست‌وجو در زباله‌های سلولی، ترفند جدیدی از سیستم ایمنی کشف کرد

کارآگاه‌ها زیاد تر با جست‌وجو در زباله‌ها سرنخ‌های مهمی اشکار می‌کنند. این روش برای زیست‌شناس سامانه‌ای یفات مربل زیاد پربار می بود. هنگامی که او و گروهش مراکز بازیافت سلولی معروف به پروتئازوم‌ها را بازدید کردند، قسمت کاملا جدیدی از سیستم ایمنی را کشف کردند.

مربل و گروهش از طیف‌سنجی جرمی برای شناسایی پپتیدهای تشکیل شده توسط پروتئازوم‌ها در انواع سلول‌ها منفعت گیری کردند. سپس توالی این پپتیدها را با پپتیدهای دارای کارکرد شناخته‌شده در پایگاه‌های داده‌ی عمومی قیاس کردند. تعداد بسیاری از آن‌ها با پپتیدهایی که باکتری‌ها را نابود می‌کنند، همانند سوراخ‌کردن غشاهایشان، مطابقت داشتند. این گروه پپتیدهای فرد دیگر که در کل نزدیک به ۱,۰۰۰ مورد بودند را شناسایی کردند که مطابق یک الگوریتم، به گمان زیاد خاصیت ضد میکروبی دارند.

هنگامی که مربل و همکارانش با مدل‌های رایانه‌ای همه پروتئین‌های انسانی را به همه قطعات پپتیدی ممکن تقسیم کردند، دریافتند بیشتر از ۲۷۰ هزار پپتید بالقوهٔ ضد میکروبی وجود دارد. گروه به چیزی دست یافته می بود که به نظر می‌رسید یک مکانیزم تازه دفاعی ایمنی باشد.

کی‌جی مالدون؛ نوزادی که زندگی‌اش با اولین درمان شخصی‌سازی‌شده ویرایش ژن کریسپر نجات یافت

نام کی‌جی و لبخند پرانرژی و گونه‌چاقش در روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های سراسر جهان انتشار شد، چرا که او نخستین فرد شناخته‌شده‌ای می بود که درمان ژنومی شخصی‌سازی‌شده مبتنی بر کریسپر دریافت کرد.

زمان بسیاری از تولد کی‌جی نگذشته می بود که والدینش فهمید شدند که او بیشتر از حد می‌خوابد و کم غذا می‌خورد. بعد از انجام چندین آزمایش، اشکار شد که کی‌جی یک بیماری ژنتیکی زیاد نادر به نام افتکاربامویل-فسفات سنتتاز ۱ (CPS۱) دارد که توانایی بدن برای پردازش پروتئین را مختل می‌کند.

هنگامی بدن پروتئین‌ها را تجزیه می‌کند، آمونیاک تشکیل می‌شو. ماده‌ای سمی که طبق معمول توسط آنزیم‌های کبد پردازش و از طریق ادرار دفع می‌شود. افتCPS۱ یکی از این آنزیم‌ها را مختل می‌کند و علتتجمع آمونیاک در خون می‌شود، که می‌تواند در نهایت به مغز صدمه رساند. این بیماری را می‌توان با پیوند کبد درمان کرد، اما نزدیک به نیمی از نوزادان مبتلا به CPS۱  در اغاز نوزادی جان خود را از دست خواهند داد.

یکی از پزشکان کی‌جی، پزشک کودکان ربکا آهرنس-نیکلَس در بیمارستان کودکان فیلادلفیا در پنسیلوانیا، سوال کرد آیا راه حل فرد دیگر برای اصلاح آنزیم معیوب در کبد به جای دریافت عضو وجود دارد یا خیر. او و همکارش برنامه‌ای جسورانه داشتند برای درمان کودکان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی نادر با منفعت گیری از درمان‌های ویرایش ژن که برای توالی دی‌ان‌ای منحصر به فرد هر فرد طراحی شده است. کی‌جی می‌توانست نخستین داوطلب آن‌ها باشد.

درمان‌های قبلی ویرایش ژن برای درمان تعداد بسیاری از افراد طراحی شده بودند. اولین درمان کریسپر تایید شده، به نام Casgevy، می‌توانست به ده‌ها هزار نفر با یکی از دو اختلال خونی پشتیبانی کند. در روبه رو، درمان کی‌جی فقط برای خود او کار می‌کرد.

این چنین درمان بسیار شخصی‌سازی‌شده‌ای هیچ زمان تا این حد سریع ساخته نشده می بود؛ کی‌جی احتمالا تنها چند ماه زمان داشت قبل از این که آمونیاک بدن کوچک او را تهدید کند.

در نهایت، برای تحقق این کار، گروه بزرگی از پژوهشگران در دانشگاه و صنعت ملزوم می بود. در حالی که کی‌جی همه را در بیمارستان شیفته خود می‌کرد، موسونورو و اعضای آزمایشگاهش خود را از دانستن جزئیات شخصی او، حتی نامش، محفوظ نگه داشتند. موسونورو می‌گوید: نقاط تصمیم‌گیری مشخصی وجود داشت که باید تصمیمات کلیدی گرفته می‌شد. ما باید نسبت به داده‌ها بی‌طرف می‌بودیم.

شرکت‌های تولیدی شبانه‌روز کار کردند تا اجزای ویرایش ژن مورد نیاز برای درمان کی‌جی ساخته شود. سندی اوتنسمن، می‌گوید: ما برآورد کرده بودیم که ۱۸ ماه طول می‌کشد. ما آن را در ۶ ماه انجام دادیم.

در ۲۵ فوریه، کی‌جی اولین دوز از سه تزریق را دریافت کرد. تحمل او برای پروتئین در رژیم غذایی افزایش یافته است، اما تا این مدت به دارو و نظارت منظم نیاز دارد تا سطح آمونیاک او کنترل شود.

بعد از گذراندن نخستین ۳۰۷ روز زندگی خود در بیمارستان، کی‌جی در ژوئن به خانه رفت. زمان خروج، کارکنان بیمارستان در راهروها و خیابان بیرون ایستادند و دست زدند. در خانه، کی‌جی به پیشرفت‌های رشدی خود در ادامه گفت: خوردن غذاهای جامد و تلاش برای برداشتن نخستین قدم‌ها. مادرش، نیکول آرون، می‌گوید: او همیشه لبخند می‌زند.

سوال اکنون این است که چطور می‌توان مطمعن حاصل کرد که دیگر کودکان هم همین زمان را داشته باشند. درمان یک نفر با Casgevy میلیون‌ها دلار هزینه دارد و اندوخته‌گذاران از شرکت‌های ویرایش ژن فاصله گرفته‌اند. چندین شرکت کارکنان خود را اخراج کرده و برنامه‌ها را متوقف کرده‌اند. جوزف هاشیا، ژنتیک‌دان پزشکی در دانشکده پزشکی کک دانشگاه کالیفرنیا جنوبی در لس آنجلس، می‌گوید: اکنون به نظر می‌رسد زیاد اوقات همه چیز به پول مربوط است. اما امید تازه‌ای وجود دارد؛ دو برنامه اظهار شده توسط آژانس پروژه‌های پیشرفته تحقیقات سلامت آمریکا (ARPA-H) مقصد دارند که «داروهای ژنتیکی دقیق» را برای افراد مبتلا به بیماری‌های نادر فراهم کنند.

همه امکان پذیر بودنش را دیده‌اند و فکر کردند، چرا این برای فرزند من در دسترس نیست؟

اکنون که به آخر فهرست ۱۰ نفر برتر جهان علم در سال ۲۰۲۵ به انتخاب مجله نیچر رسیده‌ایم، نگاهی خواهیم داشت به افرادی که  که باید در سال ۲۰۲۶ زیر نظر داشته باشیم. افرادی که احتمالا در فهرست ۱۰ نفر بعدی سال ۲۰۲۶ نیچر قرار بگیرند.

رید وایزمن: فرمانده ماموریت آرتمیس ۲، ناسا

اعضای خدمه آرتمیس ۲ یک سفر به دور ماه خواهند داشت تا فضاپیمای اوریون را آزمایش کنند و مسیر را برای ماموریت‌های آینده به سطح ماه هموار کنند.

جورجینا لانگ: متخصص انکولوژی پزشکی

او به گسترش یک درمان ایمنی برای نوعی تومور مغزی تهاجمی و دشوار در درمان پشتیبانی کرده است. این درمان اکنون داخل آزمایش‌های بالینی می‌شود.

عماد اوسال: ویروس‌شناس

مجتمع تشکیل واکسن در آفریقا برای واکسیناسیون و تشکیل خودمختاری که او در ساختش نقش داشته، به گمان زیاد تشکیل واکسن‌های باکیفیت برای بیماری‌هایی همانند ابولا و سرخک را اغاز کند.

آلیس شیانگ: رئیس جهانی حاکمیت هوش مصنوعی

شیانگ نشان داده است که می‌توان مدل‌های هوش مصنوعی را روی مجموعه‌ای از تصاویر آموزش داد که به طور اخلاقی گردآوری شده‌اند و تعصبات را افت خواهند داد. آیا دیگران نیز از این روش پیروی خواهند کرد؟

کولت دلاوالا: مدیرعامل و بنیان‌گذار

او تمرکز خود را بر ساخت مقاومت در برابر مقصد‌گیری‌های دولت آمریکا نسبت به جامعه علمی سرزمین پیش از انتخابات بین‌دوره‌ای سال ۲۰۲۶ گذاشته است.