گیاهان دارویی را می توان بنا به نوع گیاه، نوع ماده موثره، مقاومت مواد در برابر حرارت و … به اشکال گوناگون مصرف نمود. برای مثال جهت منفعت مندی از تاثییر مطلوب از یک گیاه، باید از دم کرده آن منفعت گیری کرد، در حالی که برای اثری متفاوت از همان گیاه، امکان پذیر جوشانده آن گیاه مورد نیاز باشد. بر خلاف باورعامه، دمنوش با جوشانده متفاوت می باشد.

 هنگامی که به جستوجو کسب اطلاعاتی درمورد‌ی خواص گیاهان دارویی هستید، بی‌شک این سوال برایتان پیش می‌آید که این فرآورده‌ها چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. برای مثال امکان پذیر این فکر پیش آید که اگر دو محصول از یک گیاه گرفته خواهد شد، باید خواص یکسانی نیز داشته باشند. اما حقیقت این است که راه حلهای گوناگون تهیه و فرآوری، تأثیر چشم‌گیری بر نوع مواد استخراج‌شده از گیاه و در نتیجه، کارایی درمانی آن دارند.

گیاهان دارویی را می توان بنا به نوع گیاه، نوع ماده موثره، مقاومت مواد در برابر حرارت و … به اشکال گوناگون مصرف نمود. برای مثال جهت منفعت مندی از تاثییر مطلوب از یک گیاه، باید از دم کرده آن منفعت گیری کرد، در حالی که برای اثری متفاوت از همان گیاه، امکان پذیر جوشانده آن گیاه مورد نیاز باشد. بر خلاف باورعامه، دمنوش با جوشانده متفاوت می باشد.

دمنوش

دمنوش با افزودن مقداری از گیاه مورد نظر به آب جوش تهیه می‌شود.

دمنوش گیاهی یا همان چای گیاهی، نوعی نوشیدنی گرم است که از خیساندن اجزای گوناگون گیاهان دارویی همانند گل، برگ، ساقه، ریشه، دانه یا پوست میوه در آب داغ به دست می‌آید. این اجزا می‌توانند به طور خشک یا تازه مورد منفعت گیری قرار گیرند. برای تهیه دمنوش، نخست قسمت مورد نظر از گیاه را به قطعات کوچکتر خرد کرده و درون آب جوش می‌ریزند. سپس به زمان ۳ تا ۵ دقیقه آن را در ظرفی شیشه‌ای یا چینی که درپوش دارد قرار خواهند داد تا به‌آرامی عصاره‌ی مواد گیاهی داخل آب شود. بعد از دم کشیدن، دمنوش از صافی عبور داده شده و آماده مصرف است.

جوشانده

اما این در حالی است که در روش جوشانده ملزوم است گیاه مقداری در آب بماند و بر روی حرارت مستقیم قرار گیرید تا بجوشد. جوشانده گیاهان خواص و عطر بوی بیشتری نسبت به انواع دمنوش و عرقیات دارد.

جوشانده نوعی نوشیدنی دارویی است که از حرارت دادن مستقیم گیاه دارویی همراه با آب در زمان‌زمان معین تهیه می‌شود. در این روش، گیاه طبق معمولً به زمان ۱۰ تا ۱۵ دقیقه با آب سرد یا گرم روی حرارت ملایم جوشانده می‌شود. این فرایند علتآزاد شدن ترکیبات مؤثر گیاه در آب می‌گردد و طبق معمولً نسبت به دمنوش، ماده مؤثره بیشتری از گیاه خارج می‌شود.

با این حال، جوشانده برای همه‌ی گیاهان مناسب نیست. برخی از ترکیبات گیاهی در تاثییر حرارت زیاد امکان پذیر تجزیه شده یا به مواد زیان اور تبدیل شوند. به این علت، شناخت درست از خواص گیاهان و نحوه‌ی منفعت گیری‌ی صحیح از آن‌ها اهمیت اختصاصی‌ای دارد. به‌اختصاصی برای گیاهان فله‌ای که ترکیب آن‌ها اشکار نیست، پیشنهاد می‌شود از جوشاندن خودسرانه خودداری شود.

دمنوش بهتر است یا جوشانده؟

تحقیقات نشان داده است‌ جوشانده برخی گیاهان به علت تاثییر قوی و سریع بر برخی ارگان‌های گوناگون بدن، امکان پذیر عوارض ناگواری به جستوجو داشته باشد، در نتیجه پیشنهاد می‌شود، برای مصارف روزانه به مقدار متعادل از دمنوش منفعت گیری و مصرف جوشانده به خصوص جوشانده گیاهان ناشناخته بدون نظر و تجویز متخصصان این حرفه اجتناب شود.

عرقیات گیاهی

عرقیات گیاهی یکی از رایج‌ترین فرآورده‌های گیاه‌درمانی در طب سنتی ایران به‌شمار می‌آیند. این عرقیات از طریق تقطیر قسمت‌های گوناگون گیاه نظیر گل، برگ، ریشه یا ساقه به‌دست می‌آیند. طی این فرآیند، گیاه همراه با آب در دیگ‌های مخصوص حرارت داده شده و بخار حاصل از آن متراکم شده و به‌صورت مایع جمع‌آوری می‌شود. این مایع که همان عرق گیاهی است، حاوی مقدار مقداری اسانس و رایحه‌ی طبیعی گیاه می‌باشد.

عرقیات گیاهی زیاد تر برای بهبود کارکرد دستگاه گوارش، تحکیم اعصاب، پشتیبانی به خواب، کنترل قند خون و افت التهاب مورد منفعت گیری قرار می‌گیرند. از جمله پرمصرف‌ترین آن‌ها می‌توان به گلاب، عرق نعنا، عرق بیدمشک و عرق بهارنارنج اشاره کرد. تاثییر این عرقیات عمدتاً به‌واسطه‌ی تحریک گیرنده‌های بویایی و تأثیر آن بر سیستم عصبی مرکزی است.