اقتصاددان: بانک مرکزی اختیار مهار تورم را ندارد؛ افزایش ناگ‌هانی قیمت سوخت بسیار خطرناک است

یکی از مهم‌ترین شعار‌های انتخاباتی مسعود پزشکیان دقت به معیشت مردم بوده است، شعاری که اکنون انتظار می‌رود دولت چهاردهم نیز به آن توجه ویژه‌ای داشته باشد. مسأله تورم فزاینده و کنترل آن نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. در حال حاضر که وزیر اقتصاد مسئولیت کامل مهار تورم را بر عهده بانک مرکزی می‌گذارد، این سوال پیش می‌آید که بانک مرکزی چگونه قصد مهار تورم را دارد و نقش دولت در این زمینه چیست؟ کامران ندری، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق در گفتگو با فرارو به این پرسش‌ها پاسخ داده است.

بانک مرکزی فاقد اختیار لازم برای مهار تورم است

کامران ندری اظهار کرد در مورد سخنان آقای همتی که می‌گویند بانک مرکزی ماموریت مهار تورم را بر عهده دارد، نقدی جدی وجود دارد. من دقیقا نمی‌دانم منظور ایشان از نقل این سخن چه بوده، اما بهتر است ایشان در مورد تمام ابعاد سخنی که نقل می‌کند توضیح دهد. برای مثال بفرمایند که اگر در دولت تصمیم گرفته شود بنزین از سه هزار تومان به سی هزار تومان افزایش قیمت یابد، سپس تورم شکل بگیرد، به بانک مرکزی چه ارتباطی دارد؟ آیا بانک مرکزی مسئول شوک‌های قیمتی است که در موارد بسیاری توسط دولت‌ها ایجاد می‌شوند؟ ما تورمی داریم که تورم هسته یا پوسته سخت تورم نامیده می‌شود، که بانک مرکزی می‌تواند آن را مدیریت کند. اما پیش‌شرط ورود بانک مرکزی به مسأله تورم، استقلال عمل و استقلال در تصمیم‌گیری است.

او افزود در کشور ما اصلا چنین نیست که بتوان بانک مرکزی را مسئول اصلی کنترل تورم دانست. همانطور که اشاره کردم، بانک مرکزی در ایران کنترلی بر شوک‌های تورمی نخواهد داشت. نباید فرا‌موش کرد که مسائلی همانند تحریم‌ها نیز بر تورم تأثیرگذار هستند. بانک مرکزی چگونه می‌تواند موضوعاتی که خارج از کنترل خود هستند را مدیریت کند؟ اگر نرخ ارز بیست و هشت هزار و پانصد تومانی حذف شود، بانک مرکزی چگونه تورم را کنترل خواهد کرد؟ حتی تورم سخت نیز در بلندمدت و درازمدت به طوری قابل کنترل است که اختیارات لازم به بانک مرکزی داده شود، اختیاراتی که اکنون ندارد. عمده تصمیمات مهم از جمله نرخ منفعت با دخالت دولت‌ها گرفته می‌شود، مگر اینکه بانک مرکزی بتواند به تنه‌ایی تصمیم‌گیرنده باشد تا به تنه‌ایی مسئولیت بر عهده بگیرد؟ بانک مرکزی ایران اصلا جداگانة نیست.

افزایش ناگ‌هانی قیمت سوخت بسیار خطرناک است

این اقتصاددان در ادامه گفت یک نگرانی مهم در این روز‌ها مسأله قیمت سوخت است که به شکل مستقیم و غیر‌مستقیم بر زندگی مردم تأثیر می‌گذارد. پیش‌تر در مسأله ارز چهار هزار و دویست تومانی نیز شاهد عملکردی ناگ‌هانی مشابه بودیم که تبعاتی داشت و اساسا آشکار نشده که چه راهکاری برای جبران زیان‌هایی که به خانوار‌ها وارد می‌شد وجود داشته است. اما مسأله حامل‌های انرژی از ارز هم پیچیده‌تر و خطرناک‌تر است، چرا که ارز چهار هزار و دویست تومانی تنها شامل چهار قلم کالای اساسی می‌شد، اما قیمت حامل‌های انرژی بر قیمت تمام کالا‌ها تأثیر می‌گذارد. من نگرانم که آقای پزشکیان در وضعیتی قرار گیرد که وقتی آقای رئیسی را منصوب کرده بودند و با شعار‌هایی همانند جراحی اقتصادی، آقای پزشکیان را قانع کردند که عمل نسنجیده‌ای انجام دهد. بعید می‌دانم که دولت در این زمان کوتاه که به کار آمده، موفق شده باشد یک برنامه مطالعاتی دقیق و جامع در مورد قیمت حامل‌های انرژی تدوین کند و زیان‌های احتمالی آن را شناسایی نماید. تنها صحبت از حذف یارانه‌های نهان می‌شود، اما هیچ سخنی از اینکه مخاطرات پس از آن چگونه خنثی شوند، وجود ندارد.

او تصریح کرد ما نمی‌دانیم اثربخشی که این موضوع بر اقتصاد خانوار و بخش تولید دارد، چگونه کنترل خواهد شد. اصلا صحبتی از تبعات نمی‌شود، تنها حرف‌هایی می‌شود که بنزین برای ما شصت تومان در لیتر هزینه دارد، اما به مردم با قیمتی کمتر عرضه می‌کنیم. افکار عمومی نیز به هیچ وجه این نوع استدلال‌های سطحی را نمی‌پذیرد. من نمی‌دانم که این طرح در دولت در چه مرحلۀ‌ای قرار دارد، اما می‌دانم که بسیار خطرناک است.