نیلی: اصلاحات اقتصادی بی‌معناست مگر با آتش‌بس در جنگ اقتصادی
مسعود نیلی، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در نخستین نشست از سری هم‌اندیشی برای اقتصاد ایران، ریشه‌های ناترازی‌های ساختاری اقتصاد کشور را تشریح کرد و بر ضرورت اصلاحات جامع با پیش‌شرط بهبود روابط خارجی تأکید نمود.
سه چالش استراتژیک پیش رو
نیلی سه مسأله حیاتی را برای بقای و پایداری کشور شمارش کرد ناترازی‌های مالی و زیست‌محیطی، بحران روابط خارجی، و شکاف‌های عمیق اجتماعی و فرهنگی بین‌نسلی و درون‌نسلی. او گفت این مسائل نیازمند اصلاحات راهبردی‌اند، نه تدابیر موقتی.
به اعتقاد این اقتصاددان، تمام شاخص‌های اقتصاد ایران با ناترازی عجیبی در ابعاد تعداد، تنوع، جامعیت و تداوم روبروست، اما ریشه همه این ناترازی‌ها در نظام تصمیم‌گیری ناترازی‌محور سیاست‌گذاران نهفته است. نیلی مثال زد دولت برای کنترل قیمت‌ها، انرژی و ارز ارزان به بخش‌ها اختصاص می‌دهد، ممنوعیت واردات انحصار می‌سازد، وام‌های ارزان‌بانکی می‌دهد، آب و برق ارزان به کشاورزی می‌رساند، اما تورم همچنان بالا است و ناترازی‌های بانکی و آب‌محیطی جدید شکل می‌گیرد.
پارادوکس حکمرانی و اعتدال‌هراس
نیلی بیان کرد که در نظام حکمرانی ایران، واژه اصلاحات اقتصادی مهجور است و حاکمیت توأم با ناترازی عمل می‌کند. او این پدیده را اعتدال‌هراس نامید تصمیم‌گیرنده وقتی جای پای خود را محکم نیابد، به بی‌عملی روی می‌آورد و حداکثر یک ناترازی را در یک یا دو دوره ریاست‌جمهوری به صورت موقت تعدیل می‌کند. بنگاه‌ها، خانوار‌ها و دولت، هر سه در شرایط اقتصادی نامطلوب و اعتدال‌هراس دچار شده‌اند.
در شرایطی که کسری بودجه پایدار و ناترازی سیستماتیک نظام بانکی وجود دارد، به نظر نمی‌رسد که نرخ رشد نقدینگی کمتر از ۳۰درصد یک مقصد واقع‌بینانه باشد.
دو بال اصلاحات ارامش‌ساز و بازاری
نیلی اصلاحات جامع را به دو لایه تفکیک کرد اصلاحات ارامش‌ساز برای کاهش تورم، و اصلاحات بازار برای اصلاح نسبت‌های قیمتی. او تأکید کرد که این دو باید همزمان اجرا شوند؛ در غیر این صورت اصلاحات موقتی و بی‌نتیجه خواهند ماند، همانند تجربه‌های مکرر افزایش مقطعی قیمت بنزین که مخرج کسر (سطح عمومی قیمت‌ها) با تورم بزرگ‌تر شده و اثر آن از بین رفته است.
شلیک به مقصد متحرک تحریم‌ها و حملات تحریمی
این اقتصاددان با اشاره به تداوم تحریم‌ها از سال ۱۳۹۱ و جهش‌های ارزی ناشی از حملات تحریمی پشت‌سرهم، اصلاحات در زمان تحریم را شلیک به مقصد متحرک تشبیه کرد. او گفت بدون اصلاح روابط خارجی، اصلاحات اقتصادی تنها یک فرآیند پرهزینه و مستهلک‌کننده اجتماعی و سیاسی است. عقل و درایتی که لزوم اصلاحات اقتصادی را می‌فهمد، باید پیش از آن لزوم اصلاح روابط خارجی را درک کند.
نیلی هشدار داد که با تداوم حملات تحریمی، جهش‌های نرخ ارز ادامه خواهد داشت و نرخ ارز متغیر پیشتاز اقتصاد کلان باقی می‌ماند. در این صورت، اصلاحات بازار انرژی و بانکداری از نوع از بین بردن موقت ناترازی خواهند بود که برای جامعه ناامیدکننده است.
حداقل تقاضا آتش‌بس در جنگ اقتصادی
در پایان نیلی تأکید کرد حداقل نیاز اصلاحات پایدار اما تدریجی اقتصادی از سمت دیپلماسی، دستیابی به توافق در نزدیک به یک سال است؛ اگر توافق ممکن نیست، حداقل باید به گزینه آتش‌بس دست یابیم. آتش‌بس تحریم را از بین نمی‌برد، اما حملات تحریمی را متوقف می‌کند، اثر تحریم را در سطح فعلی ثابت نگه می‌دارد و دینامیک مخرب آن را قطع می‌نماید.