میمر ۹ متری هفتشویه در آستانه نابودی؛ ۲۸ میلیارد تومان برای نجات مسجد جامع مورد نیاز است
به گزارش آینده، در لبههای شرقی اصفهان و در دل خاکهای کشاورزی روستای هفتشویه، بنایی باستانی در حال تسلیم شدن به زمان است که روزگاری نماد قدرت و-ه یکی از پرجمعیتترین نواحی اطراف شهر بوده است. مسجد جامع این روستا با ریشههایی در قرن پنجم هجری، اکنون تنها اسکلتهای آجری و گچبریهای در حال فروپاشی را به نمایش میگذارد.
محراب گچبری ارتفاع نزدیک به نه متری، متعلق به دوره ایلخانی، در میان خرابهها همچنان قائم مانده و از ظرافت هنری هنرمندان آن دوره گواهی میدهد. این اثر با دو طاقنمای تزئینی، کتیبههای خط ثلث حاوی آیت الکرسی و آرایههای گیاهی ظریف، از بینظیرترین نمونههای میمرانی ایران محسوب میشود؛ هرچند هیچ حفاظت مؤثری بر علیه باران و رطوبت برقرار نشده است.

معمار و مرمتگر محسن افشار توضیح میدهد که کالبد کنونی مسجد حاصل لایهبندی پنج دوره تاریخی است. بنای اولیه سلجوقی با دالانهای متقارن شرقی و غربی، در طول سدهها دچار تغییرات بنیادین شده دالان شرقی به مسیر روستا تبدیل گشته، گنبدخانه افزوده شده، و مصالح نامرغوب در بازسازیهای ایلخانی به کار رفته که دوام بنا را کاهش داده است. گنبد بزرگ، مناره جنوبی غربی و حوض حیاط نیز تمام شدهاند و تنها سکوی هشتضلعی و اثرات کف آجری سلجوقی باقی ماندهاند.

مشکل بنیادین این اثر ثبتملی شده، نبود متولی مشخص است. اداره اوقاف، امور مساجد و مدیریت محلی مسئولیت مستقیم نگهداری را برعهده نگرفتهاند. معاون میراث فرهنگی استان اصفهان سید روحالله سیدالعسگری بیان میکند طرح مرمت فاز اول توسط استاد محمد پاکنژاد تدوین و در شورای فنی تصویب شده، اما اجرای کامل نیازمند حدود ۲۸ میلیارد تومان اعتبار است. در سال ۱۳۹۹ اقدامات محدود استحصابی انجام گرفت که ناکافی بودهاند.

روستای هفتشویه که حمدالله مستوفی آن را از روستاهای مهم ناحیه ۴۰ قریهای اصفهان معرفی کرده، امروز تنها نامی در اسناد باستان است. مسجد جامع به عنوان تنها شاهد عینی بافت تاریخی این منطقه، در معرض خطر محو شدن کامل قرار دارد. فرسایش و عدم مرمت مستمر، حتی بقایای موجود را نیز به مخاطره میاندازد.

برنامه جامع مرمت در سه فاز تدوین شده فاز اول اضطراری با دو میلیارد تومان برای استحکام محراب و جلوگیری از نفوذ آب، فازهای بعدی برای بازسازی دالانها، ایوانها و کفسازیها. دهیاری هفتشویه اعلام آمادگی کرده تا تولیت مدیریت را برعهده بگیرد و با نصب دوربینها و نورپردازی، امنیت فیزیکی را تضمین نماید. یگان حفاظت میراث فرهنگی نیز بازدیدهای دورهای انجام میدهد.

این بنای تاریخی تنها مجموعه آجر و گچ نیست؛ بلکه آرشیو معماری چند قرنه اصفهان است که لایههای سلجوقی، ایلخانی و دورههای بعدی را در خود دفن کرده. محراب ۹ متری، پایههای ایوان شمالی، و کفهای آجری حیاط، دادههای غیرقابل جایگزینی برای پژوهشگران تاریخ معماری اسلامی ایران محسوب میشوند. از دست دادن آن، سوراخی در حافظه جمعی شهر خواهد بود که هیچ بودجهای نمیتواند جبران کند.

نبرد برای بقای مسجد هفتشویه اکنون به مرحله عملیاتی رسیده است. تصویب طرح، برآورد اعتبار، و استقبال مدیریت محلی، پیشنیازهای ضروری هستند؛ اما کلید موفقیت، تداوم حمایت مالی و تدبیر اجرایی است. هر روز تأخیر، فرسایش را عمیقتر و مرمت را دشوارتر و پرهزینهتر میسازد. آینده این میراث، به اراده جمعی امروز بستگی دارد.

مسئولان میراث فرهنگی تأکید میکنند که نجات این اثر فراتر از یک پروژه مرمت است؛ تعهدی است به تاریخ و هویت فرهنگی جغرافیای اصفهان. با تأمین اعتبار ۲۸ میلیاردی و تعیین متولی پاسخگو، میتوان امید بست که مسجد جامع هفتشویه از یک اثر در حال مرگ، به فضای زندهای برای پژوهش، آموزش و بازدید عمومی تبدیل شود. زمان عمل، همین الان است.










