با دقت در جزئیات آمار منتشره، این مسئله پررنگ می‌شود که تورم نقطه‌به‌نقطۀ خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها ۱۳۰ درصد است. این تورم در روغن‌ها و چربی‌ها ۲۶۷ درصد و در گوشت قرمز و ماکیان ۱۷۶ درصد به ثبت رسیده است. اگرچه نرخ تورم سرزمین طی سال‌های تازه به‌شکل مداومی روال فزاینده‌ای داشته، اما این سوال نقل است که اساساً معنی و مفهوم این اعداد تورمی چیست و در آینده با چه سناریویی در روبه رو آن‌ها مواجهیم؟

مرتضی افقه، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، حالت حاضر و آتی را تحلیل کرده است:

تا این مدت ۸۰ درصد از تبعات سیاست‌گذاری‌های نادرست نمایان نشده

مرتضی افقه در خصوص معنی و مفهوم اعداد تورمی در اقتصاد سرزمین او گفت: «آمارهای تازه تورم سرزمین گرچه وحشتناک به نظر می‌رسد اما غیرعادی نیست. اگر قرار است تعریف شود که سروکله این اعداد از کجا در اقتصاد سرزمین ما اشکار شده، باید به این نوشته دقت کنیم که اعداد مذکور از خلال سال‌ها شرایط نابسامان اقتصادی به دست آمده است. اگر به‌طور دقیق آمار و رقم های رسمی اقتصاد سرزمین را رصد کنیم، به سال ۱۳۹۷ می‌رسیم. از این سال تا بحال، شرایط هر سال سخت‌تر و پیچیده‌تر شده است.»

او با اشاره به این که اغاز زمستان سال قبل، سیاست‌گذاری‌های نادرست اقتصادی به اوج خود رسید، افزود: «به نظر من آثار واقعی سیاست‌گذاری‌های نادرست سال قبل تا این مدت نمایان نشده و پشت تبعات جنگ ۴۰ روزه مخفی شده است. ما تا این مدت با زیاد تر از ۲۰ الی ۳۰ درصد از تبعات سیاست‌های نادرست تازه مواجه نشده‌ایم و تبعات جدی‌تر، در صورت عدم بازنگری در سیاست‌های اقتصادی، در راه است.»

وی در خصوص تأثیر جنگ، مذاکرات و تغیرات سیاست خارجی بر اقتصاد سرزمین پافشاری کرد: «اگر سایه درگیری‌ها دور نشود و گشایشی برای افت تحریم‌ها و تنش‌ها با آمریکا تشکیل نگردد، قطعاً در آینده نه‌چندان دور با تبعات تورمی جدی‌تری مواجه خواهیم شد. این نوشته به این معنی نیست که باید تسلیم شویم یا هر شرطی را بپذیریم، اما باید زمان تدوین سیاست خارجی، اهمیت توافق برای افت سختی اقتصادی بر مردم را در نظر داشته باشیم.»

سال‌ها با دوپینگ نفتی ایرادات ساختاری اقتصاد را پوشاندیم

این اقتصاددان در جواب به این سوال که آیا در صورت گشایش‌های دیپلماتیک، تورم افت چشمگیری خواهد داشت، او گفت: « این که بگوییم به‌محض از بین بردن تحریم‌ها تورم سرزمین همانند فنر به عقب بازخواهد گشت، غیرمنطقی است. از بین بردن تحریم‌ها شرط ملزوم است اما شرط کافی نیست. حالت «نه جنگ، نه صلح» یکی از بدترین آفات برای اقتصاد سرزمین است. این حالت تعلیق که از زمان‌ها پیش بر اقتصاد سایه افکنده، این روزها بیشتر از هر زمان فرد دیگر به تورم دامن می‌زند.»

افقه در ادامه گفت: «اما اگر فکر محال کنیم که این حالت به‌شدت از بین بردن شده، به ارامش پایدار برسیم، تحریم‌ها برداشته شود و تنش‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای (از جمله برخی اختلافات با کشورهای منطقه که در سایه جنگ تازه آشکارتر شده‌اند) نیز حل‌وفصل گردند، شرایط تنها تا حدودی و آن هم به‌صورت موقتی بهتر می‌شود. فکر بهبود معجزه‌آسا و فنریِ اقتصاد نادرست است.»

او گفت: «با اهمیت ترین تاثییر از بین بردن تحریم‌ها این است که در وهله اول، شرایط ما بدتر نمی‌شود. در مرحله بعدی مقداری بهتر می‌شود، اما هم چنان متغیرهای اقتصادی سرزمین متأثر از ساختارهای بی فایده داخلی است. این ساختارها ریشه در نگرش‌ها و بینش‌هایی دارد که خود را در نظام انتخاب و استخدام، بوروکراسی بی فایده، قوانین ضدونقیض و ردیف‌های هزینه زیاد زائد مشخص می کند. پایه اقتصاد سرزمین سال‌ها است دچار مشکلات بزرگ بوده و مسائلی همانند تحریم‌ها و جنگ این مشکلات را عیان‌تر کرده است؛ وگرنه ما سال‌ها است که با دوپینگ نفتی در حال پوشاندن عیوب بوده‌ایم.»

افزایش بزهکاری، محصول مستقیم تورم اقلام خوراکی است

این استاد دانشگاه با اشاره به اثرگذاری تورم نقطه‌به‌نقطه بر حالت زندگی مردم هشدار داد: «آمارهای منتشره درمورد رشد تورم اقلام خوراکی دلواپس‌کننده است. طبق معمولً مواد غذایی، آخرین کالاهایی می باشند که از سبد خرید خانوار حذف خواهد شد چرا که مستقیماً با حیات افراد سروکار دارند. هنگامی حقوق و درآمد افراد در برابر تورم کم می‌شود، به‌ناچار خرید کالاهای غیرضروری را افت خواهند داد. اما هر چه نسبت تورم به دستمزد بالاتر می‌رود، عرصه بر خانوارها تنگ‌تر می‌شود.»

افقه تصریح کرد: «با این که غذا از سبد خرید حذف کامل نمی‌شود، اما به‌مرور زمان سفره‌ها فقرزده‌تر می‌شود؛ یعنی اقلام سودمند و دارای قیمت غذایی، جای خود را به اقلام بی‌کیفیت و اصطلاحاً شکم‌پرکن خواهند داد. دهک‌های پایین جامعه که پیش از این هم کل درآمد خود را فقط صرف اقلام حیاتی می‌کردند، اکنون با تشدید تورم، سختی چندبرابری را تحمل خواهند کرد.»

وی در آخر افزود: «فراموش نکنیم که این زنجیره چطور مشکلاتساز می‌شود؛ ابتدا سیاست خارجی تأثیر خود را بر اقتصاد می‌گذارد، سپس تورمی که از مشکلات ساختاری انباشته شده می بود تشدید می‌شود و در نهایت دهک‌های پایین جامعه زیر این سختی له خواهد شد. نمود بیرونی این حالت در جامعه، افزایش بزهکاری است. سرقت‌های خرد همانند کیف‌قاپی و موبایل‌قاپی توسط سارقان موتورسوار، از رایج‌ترین مثال‌هایی می باشند که نشان خواهند داد افزایش تورم چطور بزه می‌آفریند. ماموریت دولت و تصمیم‌گیران در حالت حاضر، بازنگری هرچه سریع تر در ساختار معیوب اقتصاد سرزمین است.»