در حالی‌که اقتصاد ایران پیش از دعوا آمریکا و اسرائیل علیه کشورنیز با مجموعه‌ای از عدم‌اعتدال‌ها، تحریم‌های فزاینده و نااطمینانی‌های ساختاری روبه رو می بود، هم‌وقتی تنش‌های نظامی، قطعی گسترده اینترنت بین‌الملل و تشدید فشارهای خارجی، چشم‌انداز فعالیت‌های اقتصادی را بیشتر از پیش تیره کرده است.

در این چنین شرایطی، پایداری کسب‌وکارها، سطح اشتغال و روال اندوخته‌گذاری با چالش‌های جدی مواجه شده و نشانه‌هایی از اختلال در زنجیره فراهم، افزایش هزینه‌ها و افت تشکیل نمایان شده است.

در این بین، برسی کارشناسان اقتصادی از ابعاد و پیامدهای این تغیرات می‌تواند تصویری روشن‌تر از مسیر پیش‌روی اقتصاد اراعه دهد.

کامران ندری، اقتصاددان،با تمرکز بر آثار هم‌زمان جنگ، تحریم‌ها و محدودیت‌های زیرساختی، به بازدید حالت جاری اقتصاد و چشم‌انداز مختصر‌زمان آن پرداخته و بر چالش‌های فزاینده پیش‌روی کسب‌وکارها و سیاست‌گذاران پافشاری کرده است.

او در خصوص شرایط جاری سرزمین اظهار کرد: این حالت طبعاً تاثییر منفی بر اقتصاد دارد. تعداد بسیاری از کسب‌وکارها اکنون تعطیل شده‌اند و در بخشی از حقیقت‌ها، ما به گمان زیادً دچار کسری و افتهستیم. قیمت‌های مواد اولیه اکنون مقداری افزایش اشکار کرده است و تورمی را در کالاها و محصولات نهایی ناظر هستیم. 

این اقتصاددان تصریح کرد: طبیعتاً چون کسب‌وکارها تعطیل شده‌اند، به طور طبیعی اشتغال نیز در این حالت افت اشکار کرده است و نرخ بیکاری باید قاعدتاً افزایش اشکار کرده باشد. یقیناً تا این مدت آمار مربوط به این متغیرها اظهار نشده است که این نوشته نیز طبیعی است، چرا که آمار با این شدت تشکیل نمی‌شود.به طور طبیعی ما باید هم با افت اشتغال روبه رو شده باشیم و هم تورم تولیدکننده و مصرف‌کننده‌مان افزایش اشکار کرده باشد؛ این چنین رشد اقتصادی سرزمین نیز تحت تأثیر قرار گرفته و افت یافته است. 

به نظر نمی‌رسد که در حالت جاری بشود کار خاصی را برای حمایتاز تشکیل انجام داد

ندری در ادامه در رابطه با گسترش اشتغال غیررسمی، کم شدن دستمزدهای واقعی و افت امنیت شغلی خاطرنشان کرد: در حالت جاری و با دقت به شرایطی که در آن قرار گرفته‌ایم، با اهمیت ترین دغدغه دولت باید فراهم کالاهای اساسی باشد. در این شرایط امکان حمایتاز تشکیل وجود ندارد؛ لذا با اهمیت ترین کاری که دولت می‌تواند در رابطه با حمایتاز تشکیل انجام دهد، این است که سریعاً برای این قضیه جنگ راهی برای خاتمه اشکار بکند. در غیر این صورت، با شرایطی که اکنون با آن روبرو هستیم و با تهدیدهایی که از ناحیه دشمنان می‌شود، به نظر نمی‌رسد که در حالت جاری بشود کار خاصی را برای حمایتاز تشکیل انجام داد.

او این چنین پافشاری کرد: حالت اقتصادی ما پیش از وقوع جنگ نیز چندان به‌سامان نبوده است و اکنون هزینه‌ها و خسارت‌های ناشی از جنگ و هزینه‌های جنگ نیز به آن اضافه شده است. مواردی نظیر قطعی اینترنت، تعطیل شدن کسب‌وکارها و صدمه به صنایع مهم همانند صنایع فولادی را اگر در نظر بگیرید، تنها کاری که به نظر می‌رسد در شرایط جاری و در مختصر‌زمان می‌توان انجام داد، این است که فعلاً راهی برای خروج از این حالت جنگی اشکار کنیم.

امکان پذیر با موجی از افرادی روبه رو شویم که بخواهند از سرزمین خارج شوند

این کارشناس اقتصادی در خصوص تأثیر این شرایط بر اندوخته‌گذاری، کارآفرینی و مهاجرت نیروی انسانی اظهار کرد: ما پیش از این نیز با این مشکلات روبه رو بودیم و طبیعتاً جنگ هم این قضیه را تشدید می‌کند. اندوخته‌گذاری قطعاً نسبت به پیش از جنگ افت اشکار کرده و متوقف می‌شود. قضیه مهاجرت و خروج اندوخته انسانی نیز از قبل از جنگ وجود داشت و اگر این شرایط جنگی بخواهد ادامه اشکار کند، نمی‌توان انتظار داشت که این اتفاق نیفتد.

او هشدار داد که حتی اگر جنگ زیاد شدید شود، امکان پذیر با موجی از افرادی روبه رو باشیم که بخواهند از سرزمین خارج شوند.

ندری در عکس العمل به اظهارات تازه رئیس مجلس مبنی بر این که فعالان اقتصادی ستون فقرات جنگ اقتصادی می باشند و انتظار نقش‌آفرینی پررنگ‌تر آن‌ها بعد از تعطیلات، او گفت که فکر نمی‌کند این چنین انتظاراتی با حقیقت‌های محیط کسب‌وکار همخوانی داشته باشد. 

او گفت: این‌ها خواسته‌هایی است که برخی سیاستمداران نقل می‌کنند، اما مشکلی که وجود دارد خلأهای حاضر است؛ برای مثال تشکیل در مجموعه‌ای همانند فولاد مبارکه متوقف شده یا به شدت افت اشکار کرده است. 

اگر جنگ طویل‌زمان شود با کمبودهای جدی روبه رو خواهیم شد

ندری این چنین خاطرنشان کرد: برخی از پتروشیمی‌های ما صدمه دیده اند و نمی توانند همانند قبل اراعه خود را به بازار داشته باشند. قضیه واردات نیز تحت‌الشعاع این جنگ قرار دارد و این‌ها مواردی است که نمی‌توان برای آن کاری کرد، جز این که جنگ متوقف شود. یقیناً با دقت به پیش‌بینی‌هایی که از قبل شده می بود و گمان وقوع جنگ را می‌دادند، تمهیداتی از پیش از جنگ برای فراهم کالاهای اساسی و نیازهای اساسی اقتصاد در نظر گرفته شده می بود.

این اقتصاددان در آخر یادآور شد: این تمهیدات تنها تا مدتی جوابگو خواهد می بود و اگر جنگ طویل‌زمان شود، طبیعتاً با کمبودهای جدی روبه رو خواهیم شد. مخصوصاً اگر جنگ به زیرساخت‌ها کشیده شود و تهدیدهایی که آمریکا کرده عملی گردد، شرایط زیاد سختی را در اقتصاد خواهیم داشت.