همزمان با افزایش بارش‌ها در برخی مناطق سرزمین، ادعاهایی در فضای مجازی نقل شده که تخریب یا اختلال در سامانه‌های راداری را عامل این تغییرات می‌داند؛ ادعاهایی که گاه با این گزاره همراه می‌شود که «با از کار افتادن رادارها، مسیر بارش‌ها باز شده است».

این در حالی است که بر پایه دانش هواشناسی، سامانه‌های راداری اساساً نقش «پایش و اندازه‌گیری» اتفاق‌های جوی را بر مسئولیت دارند و نه تشکیل یا جلوگیری از بارش. به عبارت دیگر، رادارها ابزار مشاهده‌اند، نه عامل شکل‌دهنده به ابرها یا بارندگی.

از نظر دیگر، اگرچه فناوری‌هایی همانند بارورسازی ابرها در برخی کشورها مورد منفعت گیری قرار می‌گیرد، اما اثرگذاری آن‌ها محدود، وابسته به شرایط خاص جوی و فاقد توان تحول گسترده در الگوهای بارشی در مقیاس منطقه‌ای است.

در روبه رو، تعداد بسیاری از متخصصان، تغییرات تازه در الگوی بارش را در چارچوب اتفاق‌های کلان‌تری همانند تحول اقلیم و جابه‌جایی رژیم‌های بارشی تحلیل می‌کنند؛ روندی که در سال‌های تازه در نقاط گوناگون جهان نیز مشاهده شده است.

با این حال، نبوده است داده‌های شفاف و قابل دسترس در برخی حوزه‌ها، عرصه شکل‌گیری و گسترش این چنین گمانه‌زنی‌هایی را فراهم کرده است؛ گمانه‌زنی‌هایی که بدون پشتوانه علمی، بیشتر از آنکه به روشن شدن حقیقت پشتیبانی کنند، بر ابهام‌ها می‌افزایند.

حمیدرضا وهم‌چشم، دانش‌آموخته دکتری و محقق پسادکتری دانشگاه شیراز در او مباحثه با ایسنا ، درمورد تغییرات بارشی سرزمین اظهار کرد: امسال خوشبختانه مقدار بارندگی‌ها قابل دقت بوده، اما در تحلیل این داده‌ها محدودیت‌هایی وجود دارد، چرا که دسترسی کامل به اطلاعات دقیق برای همه کشورها فراهم نیست.

او گفت: در سال‌های تازه تغییراتی در الگوی بارش مشاهده می‌شود؛ به‌طوری که بارندگی‌ها در برخی فصول به‌صورت مقطعی و با شدت بالا رخ می‌دهد و در مواردی تبدیل سیلاب شده که امسال این حالت تشدید شده است.

این پژوهشگر در ادامه گفت: با اهمیت ترین عامل این تغییرات، اتفاق تحول اقلیم در مقیاس جهانی است و این نوشته اختصاصی ایران نیست. در واقع، رژیم بارشی تحول کرده و سهم نزولات جوی در بازه‌های وقتی مختصر‌تر و به‌صورت متمرکز دریافت می‌شود که همین امر مدیریت منبع های آب را با سختی روبه رو می‌کند.

وهم‌چشم با اشاره به برخی ادعاها درمورد نقش عوامل انسانی یا مداخلات خارجی در بارش‌ها او گفت: این‌گونه موضوعات نه به‌طور کامل رد شده و نه قبول می‌شود، چرا که اکنون داده‌های علمی و مستند قابل استنادی در این عرصه انتشار نشده است.

او گفت: برای مثال، در جنگ آمریکا و ویتنام منفعت گیری از برخی عوامل شیمیایی سال‌ها سپس به‌صورت رسمی انتشار شد و در زمان وقوع، اطلاعات دقیقی در دسترس نبوده است؛ به این علت در برخی موارد، داده‌ها امکان پذیر با تأخیر در اختیار جامعه علمی قرار گیرد.

این محقق پسادکتری دانشگاه شیراز در ادامه او گفت: با این حال، تا بحال در سطح مراجع علمی جهانی، شواهدی که نشان‌دهنده مداخله مستقیم در الگوهای بارشی باشد، اراعه نشده و این نوشته هم چنان در حد فرضیه باقی مانده است.

وی با اشاره به نقش فناوری در مدیریت ابرها اظهار کرد: یکی از موضوعات قابل مطرح، منفعت گیری از فناوری‌های نوین در بارورسازی ابرهاست. از آنجا که عمده سامانه‌های بارشی از سمت غرب داخل سرزمین خواهد شد، برخی کشورهای غربی با منفعت‌گیری از فناوری‌های گسترش یافتهتر امکان پذیر بتوانند از این ابرها منفعت‌برداری مؤثرتری داشته باشند.

وهم‌چشم افزود: این نوشته را نمی‌توان لزوماً عمل خصمانه برداشت کرد، بلکه می‌توان آن را به‌گفتن منفعت گیری بهینه‌تر از فناوری‌های حاضر در نظر گرفت؛ چرا که این کشورها به علت دسترسی زیاد تر به تکنولوژی‌های پیشرفته، توانایی بالاتری در مدیریت و منفعت‌برداری از سامانه‌های بارشی دارند.

چشم‌وهم در جواب به ادعاهایی مبنی بر تأثیر صدمه به رادارها در افزایش بارش‌های تازه اظهار کرد: دسترسی به این چنین داده‌هایی برای عموم مردم مقدور نیست و تا وقتی که اسناد و اطلاعات مستندی در این عرصه انتشار نشود، نمی‌توان درمورد آن اظهارنظر قطعی داشت.

او گفت: اکنون، این‌گونه ادعاها فقطً در حد یک نظر یا فرضیه نقل می‌شود و هیچ‌کس نمی‌تواند آن را به‌طور قطعی قبول یا رد کند، چرا که دسترسی به داده‌های مرتبط وجود ندارد.

این پژوهشگر در جواب به این سوال که آیا سیگنال‌هایی همانند رادارها یا پارازیت‌ها می‌توانند بر مقدار بارش اثرگذار باشند، او گفت: داده ثبت‌شده و مستندی در این عرصه در اختیار نداریم.

وهم‌چشم در ادامه گفت: به‌گفتن مثال، در نوشته بارورسازی ابرها که حتی پیش از انقلاب نیز در سرزمین انجام می‌شده، داده‌های دقیق و قابل اتکایی به‌طور کامل ثبت نشده یا در اختیار عموم قرار نگرفته است و در این چنین شرایطی که داده‌های تأییدشده وجود ندارد، امکان اراعه نظر قطعی نیز فراهم نیست و این موارد فقطً در حد نظریه باقی می‌ماند.

وی در جواب به این سوال که آیا افزایش بارش‌های سال جاری ناشی از تحول اقلیم است، اظهار کرد: بر پایه شواهد حاضر، عامل مهم این تغییرات را می‌توان به اتفاق تحول اقلیم و جابه‌جایی الگوهای فصلی نسبت داد.

این محقق پسادکتری دانشگاه شیراز افزود: اگرچه در سال‌های قبل نیز بارش‌هایی رخ داده، اما افزایش شدت و تمرکز بارش‌ها در شرایط جاری علتشده است برخی گمانه‌زنی‌ها به سمت فرضیه‌هایی همانند دستکاری یا مداخلات خصمانه سوق اشکار کند.

وهم‌چشم در ادامه گفت: موضوعاتی همانند دستکاری ابرها یا تغییرات اقلیمی در قبل نیز نقل بوده و در برخی موارد اسناد آن‌ها با تأخیر انتشار شده است، اما اکنون داده علمی اشکار و قابل استنادی برای اظهارنظر قطعی در این عرصه وجود ندارد.

این دانش‌آموخته دکتری و محقق پسادکتری دانشگاه شیراز، در جواب به سؤالی درمورد مطالعات خود در این عرصه اظهار کرد: حوزه مهم تحقیقات من در عرصه آلودگی‌های زیست‌محیطی از جمله فلزات سنگین، ترکیبات شیمیایی و میکروپلاستیک‌ها بوده و دوره دکتری خود را نیز در همین حوزه گذرانده‌ام.

او گفت: با این حال، به‌علت علاقه‌مندی به نوشته تغییرات اقلیمی و بارش، مطالعات و جست‌وجوهایی در این عرصه نیز انجام داده‌ام که برخی از آن‌ها انتشار شده است.

این پژوهشگر در ادامه گفت: بر پایه نتایجی که تا بحال به‌دست آمده، تا وقتی که اطلاعات و داده‌های دقیق انتشار نشود، امکان اراعه نظر قطعی وجود ندارد و تعداد بسیاری از مسائل در این حوزه هم چنان با عدم قطعیت همراه است.

وهم‌چشم او گفت: در شرایطی همانند جنگ، انواع آلودگی‌های زیست‌محیطی می‌تواند تشکیل شود و این آلودگی‌ها بالقوه قادرند بر فرآیندهای محیطی از جمله بارش‌ها اثرگذار باشند، هرچند تعیین مقدار و نوع این اثرگذاری نیازمند داده‌های دقیق و مطالعات گسترده است.

او گفت: به‌گفتن مثال نمی‌توان به‌طور قطعی فرمود که حوادثی همانند آتش‌سوزی در انبارهای نفتی مستقیماً بر الگوهای بارش در ایران تأثیر می‌گذارد، همان گونه که در نوشته تحول اقلیم نیز نمی‌توان نقش یک سرزمین را به‌تنهایی عامل این اتفاق دانست.

این محقق پسادکتری دانشگاه شیراز در ادامه گفت: آنچه اشکار است، این است که انتشار کردن حجم بالایی از آلودگی‌ها و گازهای گلخانه‌ای در محیط زیست می‌تواند روال تحول اقلیم را در مقیاس جهانی تشدید کند، نه فقطً در یک منطقه محدود.

وهم‌چشم تصریح کرد: اثرات تحول اقلیم نیز در مناطق گوناگون جهان به شکل‌های متغیری ابراز می‌کند؛ به‌گفتن مثال، در ایران این اتفاق می‌تواند به‌صورت تمرکز بارش‌ها در بازه‌های وقتی مختصر نمایان شود، در حالی که در کشورهایی همانند کانادا، ذوب برف‌ها و افزایش سطح آب‌ها از پیامدهای آن به‌شمار می‌رود.