نخستین بودجه با ارقامی که چهار صفر کمتر دارند

مرور جداول بودجه ۱۴۰۵ مشخص می کند که همه ردیف‌های درآمدی و هزینه‌ها، اعتبارات دستگاه‌های اجرایی، منبع های و مصارف بودجه عمومی و این چنین جداول کلان مالی با قالب عددی تازه و بر مبنای ریال تازه (چهار صفر کم‌تر از ریال قدیم) تنظیم شده‌اند.

این تحول اگرچه ماهیتی فنی دارد، اما پیامدهای اجرایی و روانی آن برای فعالان اقتصادی، حسابداران، کسب‌وکارها و مردم عادی قابل دقت خواهد می بود. برای نخستین بار، دولت در بودجه خود از ارقامی منفعت گیری کرد که با عرف رایج جامعه یعنی «تومان و ریال قدیم» هم‌خوانی کم‌تری دارد.

بسته حمایتی دولت در بودجه تازه چه میگوید؟

لایحه بودجه ۱۴۰۵ در حالی به مجلس تقدیم شد که دولت در آن بسته‌های حمایتی را برای اقشار گوناگون جامعه پیش بینی کرده است. یکی از با اهمیت ترین این پشتیبانی‌ها، افزایش ۲۰ درصدی حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان به همراه سقف معافیت مالیاتی حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان ماهانه ۴۰ میلیون تومان (معادل ۴۰ هزار ریال تازه) تعیین شده است.

در قسمت پشتیبانی‌های اجتماعی نیز حداقل حقوق بازنشستگان کشوری و لشکری در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ معادل ۱۴ میلیون تومان تعیین شده که نسبت به حداقل حقوق ۱۱.۷ میلیون تومانی سال قبل افزایش مشخص می کند. 

دلواپسی‌ها و امیدها در او مباحثه با مردم

نوشته حذف چهار صفر و بودجه تازه به یکی از سوژه‌های قابل او گفت و گو تبدیل شده است. کارمند یکی از ادارات دولتی، در او مباحثه با خبرنگار ایسنا ضمن ابراز نگرانی از این نوشته: می‌گوید: «نگرانم هنگامی چهار صفر حذف می‌شود، قیمت‌ها مجدد به سمت بالا گرد شود. توانایی قبلی نشان داده هر تغییری در سیستم پولی، بهانه‌ای برای گران کردن کالاها می‌شود.»

یک فعال اقتصادی و صاحب یک واحد تولیدی کوچک، نظر متغیری داشت و به ایسنا او گفت: «از نظر من این کار دیر انجام شد. سال‌ها است با رقم های شگفت و غریب ارتباط داریم. اکنون حداقل محاسبات راحت‌تر می‌شود اما در اغاز مقداری اذیت کننده خواهد می بود. مهم این است که جلوی تورم گرفته شود، وگرنه صفرها برمی‌گردند.»

کارشناسان چه می‌گویند؟

در پشت این تحول ظاهری، نگاه کارشناسان به جای ساده سازی محاسبات، بر الزام اصلاحات ساختاری متمرکز است. تعداد بسیاری از تحلیلگران اقتصادی اعتقاد دارند حذف صفرها اگر با کنترل تورم و انضباط مالی همراه نباشد، فقطً یک تحول نمادین خواهد می بود.

توانایی سرزمین ترکیه در سال ۲۰۰۵ مشخص می کند که حذف شش صفر از لیر ترکیه وقتی به پیروزی انجامید که با یک بسته جامع اصلاحات اقتصادی همراه شد و توانست تورم مزمن را مهار کند. در روبه رو، توانایی کشورهایی همانند ونزوئلا هشداری است برای سیاستگذاران که بدون اصلاحات بنیادین، حذف صفرها نمی‌تواند معجزه کند.

فرآیند اجرایی؛ پنج سال تا تکمیل

بر پایه قانون مصوب، اجرای کامل این مطرح طی یک بازه وقتی پنج ساله انجام می‌شود. دو سال نخست به آماده‌سازی زیرساخت‌ها و چاپ اسکناس‌های تازه تعلق دارد و سه سال سپس دوره گذار خواهد می بود که در آن ریال قدیم و تازه به طور همزمان در گردش می باشند .

این چنین واحد جدیدی به نام «قران» به گفتن واحد پول خرد تعریف شده که هر ۱۰۰ قران معادل یک ریال تازه است. این واحد برای تسهیل مبادلات خرد و جلوگیری از سردرگمی در معامله های روزمره طراحی شده است .

آنچه مسلم است، ایران در اغاز یک تحول بزرگ پولی قرار گرفته است؛ تحولی که پیروزی آن هم به تصمیم‌گیری دقیق مسئولان و هم به همراهی و آگاهی مردم بستگی دارد. تعطیلات نوروزی ۱۴۰۵ احتمالا نقطه عطفی در تاریخ اقتصاد ایران باشد؛ جایی که نخستین قدم‌های عملی برای ساده‌سازی نظام پولی سرزمین با چاپ اسکناس‌های تازه برداشته شد.