آلبانی اولین وزیر هوش مصنوعی در جهان را منصوب کرده است. دولت آلبانی به رهبری ادی راما، نخست‌وزیر این سرزمین، یک وزیر مجازی مبتنی بر هوش مصنوعی به نام «دیلا» (Diella) را معارفه کرده و با این خبر، جنجال رسانه‌ای به وجود اورده است.

بر پایه گزارش بی‌بی‌سی، این تصمیمی تاریخی است که طی آن یک ربات هوش مصنوعی برای نخستین بار در جهان به‌گفتن عضو کابینه معارفه می‌شود یقیناً این یک عمل نمادین است.

راما مقصد از این عمل را مبارزه با فساد در مناقصات دولتی و افزایش شفافیت در قرارداد‌های عمومی گفتن کرده است.

دیلا کیست و چه می‌کند؟

دیلا در زبان آلبانیایی یعنی «خوشید». این ربات در قبل هم در قالب یک دستیار مجازی برای راهنمایی مردم در دریافت اسناد رسمی در پلتفرم e-Albania فعال بوده و مطابق ادعای دولت، به بیشتر از یک میلیون متقاضی پشتیبانی کرده است.

اکنون قرار است در مقام «وزیر مجازی مناقصات عمومی» همه روال مناقصات را خودکار، سریع، شفاف و بدون نفوذ انسانی کند.

ادی راما می‌گوید: «ما با یک تیم درخشان بین‌المللی همکاری می‌کنیم تا اولین مدل همه‌هوشمند برای مدیریت مناقصات عمومی را بسازیم… می‌خواهیم همه نفوذ‌های احتمالی انسانی را حذف کنیم.»

عمل آلبانی چه اهمیتی دارد؟

فساد گسترده یکی از مانع ها مهم عضویت آلبانی در اتحادیه اروپا به شمار می‌آید. اتحادیه اروپا بار‌ها اصرار کرده که مبارزه با فساد پیش‌شرط پیوستن آلبانی تا سال ۲۰۲۷ است.

به حرف های دکتر اندی هوژا، پژوهشگر کینگز کالج لندن: «اگر دیلا بتواند روال مناقصات را شفاف کند، می‌تواند ابزاری برای رسیدن به این مقصد باشد.»

این چنین کارشناسان می‌گویند الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌توانند بازدید صلاحیت شرکت‌ها را سریع تر و دقیق‌تر از انسان انجام بدهند و گمان نفوذ، رشوه یا تبانی را افت دهند.

دیدگاه‌های منتقدان به ربات وزیر

عکس العمل‌ها در داخل آلبانی دو قطبی بوده است: سخن ناموافق دموکرات این عمل را مضحک و غیرقانونی خوانده است. برخی ناظران هم حرف های‌اند راما طبق معمول اصلاحات را با نمایش و جنجال همراه می‌کند و امکان پذیر این هم فقط یک شوی تبلیغاتی باشد.

با این حال، حتی منتقدان هم می‌پذیرند که اگر دیلا از سطح نمادین فراتر برود، می‌تواند مطمعن عمومی را به دولت افزایش دهد.

چرا هوش مصنوعی برای مبارزه با فساد مناسب است؟

هوش مصنوعی امکان بازدید سریع و دقیق مدارک شرکت‌کننده‌ها را دارد. این چنین می‌تواند داده‌ها را از مسیر حذف ربط انسانی، بدون تحول به ثبت رساند.

افت زمان و هزینه مناقصات و این چنین افت امکان درز اطلاعات یا تبانی پشت‌پرده هم از دیگر مزایای منفعت گیری از هوش مصنوعی است. در نهایت هم ردپای دیجیتال برای نظارت عمومی و قضایی تشکیل می‌شود.

در واقع، دیلا می‌تواند همان چیزی باشد که بوروکراسی سنگین دولتی را به سامانه‌ای شفاف و قابل مطمعن تبدیل کند.

چالش‌های منفعت‌گیری از هوش مصنوعی وزیر

پروژه‌ای که آلبانی اغاز کرده به‌رغم مزیت‌ها، با چالش‌هایی هم همراه است. برای مثال، نبوده است قوانین اشکار برای مسئولیت حقوقی تصمیم‌های یک ربات از با اهمیت ترین مسائل است.

نیاز به آموزش گسترده کارکنان دولت و شرکت‌ها و این چنین گمان اشتباه یا سوگیری الگوریتمی از دیگر چالش‌ها است. در نهایت خطر تبدیل شدن به ابزار تبلیغاتی صرف بدون تاثییر واقعی جزو مهم‌ترین چالش‌ها است.

راما می‌گوید حتی اگر دیلا زیاد تر جنبه نمادین داشته باشد، سختی روانی و رقابتی بر وزرای انسانی داخل می‌کند تا کارکرد خود را ارتقا دهند و به همین علت معتقد است به‌رغم چالش‌ها، گزینه‌ای مطلوب خواهد می بود.