در روبه رو نام‌های قدیمی همچون آی‌بی‌ام و ای‌ام‌دی که روزگاری تعیین‌کننده مسیر صنعت رایانش بودند اکنون در سایه این تغیرات قرار گرفته‌اند.

استراتژی آنها برای برگشت به میدان، تمرکز بر رایانش کوانتومی و معماری‌های جانشین است؛ حوزه‌هایی که می‌تواند در طویل مدت به برگ برنده‌شان در بازاری بدل شود که انویدیا سخت‌افزار آن را قبضه کرده است. با این حال این غول قدیمی موفق نشد رهبری اولیه خود را به برتری در عصر هوش مصنوعی مولد تبدیل کند. در حالی‌که نام‌هایی چون چت‌جی‌پی‌تی، جمنای و کلاد خبرساز می باشند محصولات هوش مصنوعی آی‌بی‌ام عمدتا در قالب خدمات سازمانی محدود با برند Watsonx باقی مانده‌اند.

به نوشته مجله اپل، به جای رقابت مستقیم در هوش مصنوعی مولد، آی‌بی‌ام تمرکز خود را به سمت رایانش کوانتومی سوق داده و خود را پیشتاز این حوزه می‌داند؛ بازاری که تا این مدت چندین سال با کاربرد گسترده فاصله دارد. این شرکت در سال ۲۰۲۳ پردازنده ۱۳۳ کیوبیتی Heron را رونمایی کرد و نقشه‌راهی برای رسیدن به سامانه‌های بالای هزار کیوبیت تا سال ۲۰۲۶ ترسیم کرده است. آی‌بی‌ام معتقد است رایانش کوانتومی در نهایت می‌تواند مسائلی چون همانند‌سازی مولکولی، بهینه‌سازی و رمزنگاری امن را حل کند؛ مسائلی که هوش مصنوعی مولد قادر به پردازش کارآمد آنها نیست.

آروینـد کریشنا، مدیرعامل آی‌بی‌ام، کوانتوم را نه جایگزینی برای هوش مصنوعی، بلکه مکمل آن می‌داند. او اغاز امسال در جمع اندوخته‌گذاران او گفت: «هوش مصنوعی مولد ابزار قدرتمندی است، اما به مرزهای خود خواهد رسید. کوانتوم افق‌های تازه‌ای را در علم، مالی و علم مواد خواهد گشود.»

رقابت با انویدیا

اگر آی‌بی‌ام روی کوانتوم شرط‌بندی کرده، ای‌ام‌دی در تلاش است سهم از دست‌رفته‌اش در سخت‌افزار هوش مصنوعی را بازپس بگیرد و همزمان نیم‌نگاهی هم به حوزه‌های مرتبط با کوانتوم دارد. پردازنده‌های گرافیکی این شرکت، از جمله سری MI۳۰۰، اکنون در برخی از بزرگ‌ترین ابررایانه‌های هوش مصنوعی به‌کار گرفته خواهد شد. برای نمونه مایکروسافت شتاب‌دهنده‌های ای‌ام‌دی را به کلاسترهای ابری Azure اضافه کرده است تا وابستگی خود به انویدیا را افت دهد. با این حال اکوسیستم CUDA و سلطه کارت‌های H۱۰۰ هم چنان جایگاه انویدیا را دست‌نیافتنی کرده و ای‌ام‌دی را در رتبه‌ای دورتر نگاه داشته است.

لیزا سو، مدیرعامل ای‌ام‌دی، صراحتا اذعان کرده که رقابت با انویدیا در شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی دشوار است، اما بر مزایای چارچوب‌های نرم‌افزاری باز ROCm و همکاری‌های رو به رشد با اراعه‌دهندگان خدمات ابری مقیاس‌ابر اصرار دارد. در همین حال این شرکت به‌طور آرام در قالب شراکت‌های تحقیقاتی داخل حوزه کوانتوم شده و مدل‌های هیبریدی ترکیب‌کننده پردازنده‌های گرافیکی کلاسیک با پردازنده‌های کوانتومی را آزمایش می‌کند. استراتژی ای‌ام‌دی نوعی بیمه‌گری دوگانه است؛ از یک‌ سو اندوخته‌گذاری‌میلیاردی در سخت‌افزار هوش مصنوعی مولد برای رقابت جاری و از نظر دیگر نگه داری جای پا در پژوهش‌های کوانتومی تا از قافله جهش بعدی جا نماند.

چرا کوانتوم قمار بزرگ بعدی است؟

هر دو شرکت آی‌بی‌ام و ای‌ام‌دی زمان استراتژیکی را در حوزه رایانش کوانتومی می‌بینند؛ چون میدان رقابت هوش مصنوعی اکنون بیشتر از حد شلوغ و اندوخته‌بر شده است. آموزش مدل‌های پیشرفته مولد امروز نیازمند ده‌ها هزار پردازنده گرافیکی انویدیا،‌ میلیاردها دلار هزینه انرژی و همکاری‌های انحصاری با غول‌های ابری است. آی‌بی‌ام توان این چنین مقیاسی را ندارد و ای‌ام‌دی هم چنان برای کسب جایگاه دوم با انویدیا می‌جنگد. اما کوانتوم مسیری متفاوت اراعه می‌کند؛ فرصتی برای پیشتازی در حوزه‌ای که می‌تواند تحولی بنیادین در شیمی، کشف دارو، لجستیک و امنیت ملی تشکیل کند.

در حالی‌که نبرد هوش مصنوعی مولد به مسابقه‌ای بر سر مقیاس و داده بدل شده کوانتوم هم چنان زمینی بکر است؛ جایی که رهبری فنی زودهنگام می‌تواند در دهه ۲۰۳۰ به سودی کلان تبدیل شود. یقیناً این قمار بدون ریسک نیست. رایانش کوانتومی تا این مدت در مرحله‌ای عمدتا آزمایشی قرار دارد و جدول وقتی روشنی برای ورود به جریان مهم بازار ندارد. منتقدان هشدار خواهند داد که تمرکز بیشتر از حد بر کوانتوم می‌تواند آی‌بی‌ام و ای‌ام‌دی را در مختصر‌زمان از رقابت عقب بیندازد؛ درست در وقتی که هوش مصنوعی در حال دگرگون کردن صنایع و خلق صدها‌ میلیارد دلار درآمد است.

در روبه رو انویدیا همین اکنون از این موج سود می‌برد. تقاضای بی‌سابقه برای پردازنده‌های بلک‌ول قیمت بازار این شرکت را به بالای ۴ تریلیون دلار رسانده است. مایکروسافت، گوگل و متا نیز با ادغام هوش مصنوعی مولد در محصولات مصرفی همزمان در حال جذب کاربران و مشتریان سازمانی می باشند؛ در حالی‌ که دستاوردهای کوانتومی امکان پذیر تا این مدت یک دهه با تحقق فاصله داشته باشند.

اعتدال بین هوش مصنوعی و کوانتوم

نه آی‌بی‌ام و نه ای‌ام‌دی تصمیم ندارند از میدان هوش مصنوعی کنار بکشند. آی‌بی‌ام هم چنان مجموعه Watsonx را به‌گفتن یک بسته سازمانی‌پسند در صنایع حساس و قانون‌محور همانند سلامت و مالی اراعه می‌کند؛ جایی که شفافیت و انطباق به اندازه قوت مولد اهمیت دارد. از نظر دیگر ای‌ام‌دی با شدت در حال افزایش اراعه پردازنده‌های گرافیکی است و امیدوار است تا سال ۲۰۲۶ بین ۱۰ تا ۱۵ درصد بازار شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی را به دست آورد.

تفاوت راهبردهای شرکت‌ها نشان‌دهنده دو مسیر متفاوت در آینده رایانش پیشرفته است. در یک سو، هوش مصنوعی مولد همین امروز صنایع را دگرگون کرده و‌ میلیاردها دلار قیمت بازار نصیب انویدیا، مایکروسافت و گوگل می‌کند. در نظر دیگر رایانش کوانتومی هم چنان مرزی پرریسک، اما پاداش‌دهنده است؛ جایی که آی‌بی‌ام و ای‌ام‌دی امیدوارند سریعتر از دیگران پرچم خود را برافرازند. اگر تب هوش مصنوعی فروکش کند یا با محدودیت‌های فنی مواجه شود، این دو شرکت می‌توانند در جایگاه پیشگامان کوانتوم بدرخشند. اما اگر این چنین نشود امکان پذیر در تاریخ به‌گفتن شرکت‌هایی ثبت شوند که زیاد سریع روی یک فناوری‌ اندوخته‌گذاری کردند که تا این مدت آماده نبوده است.

اکنون استراتژی آنها روشن است؛ به قدر کافی در هوش مصنوعی وجود داشتن برای باقی ماندن در رقابت و همزمان قمار بر سر این باور که انقلاب بعدی رایانش نه با پردازنده‌های گرافیکی، بلکه با کیوبیت‌ها رقم خواهد خورد. با این حال هر دو شرکت به‌ خوبی می‌دانند که به این زودی‌ها نمی توانند انویدیا یا اوپن‌ای‌آی را از سلطه بر هوش مصنوعی مولد کنار بزنند. برای آنها کوانتوم یک شرط طویل مدت است؛ حوزه‌ای که تا این مدت قوانینش نوشته نشده و رهبری در آن هم چنان قابل تصاحب است.