باوری دیرینه در رابطه نئاندرتال‌ها، پسرعموهای باستانی ما، سرانجام رد شد. نخستین تحلیل دقیق از یک حفره بینی کاملاً سالم و دست‌نخورده در فسیل‌های انسانی مشخص می کند که بینی بزرگ و پهن نئاندرتال‌ها برخلاف فکر رایج، برای سازگاری با اقلیم‌های سرد تکامل اشکار نکرده می بود.

برای دهه‌ها، دانشمندان فکر می‌کردند که چهره‌ی نزدیک نئاندرتال‌ها (Homo neanderthalensis) که بین ۴۰۰هزار تا ۴۰هزار سال پیش می‌زیستند، در عکس العمل به زندگی در دوران یخبندان تکامل یافته می بود. نظریه‌ی غالب این می بود که بینی بزرگ آن‌ها هوای سرد و خشک را پیش از رسیدن به ریه‌ها گرم و مرطوب می‌کرده است. اما این فرضیه مدام با یک مشکل بزرگ مواجه می بود: همه شواهد فسیلی از ساختارهای داخلی بینی نئاندرتال‌ها، صدمه‌دیده و ناقص بودند.

اما در نهایت، بن‌بست علمی با بازدید اسکلت «مرد آلتامورا» به آخر رسید. این فسیل نئاندرتال که بین ۱۳۰هزار تا ۱۷۲هزار سال قدمت دارد، در اعماق غار لامالونگا در ایتالیا کشف شده و به علت محصور‌شدن در بین سنگ‌ها و پوشیده‌شدن با رسوبات کلسیتی، یکی از کامل‌ترین فسیل‌های انسانی کشف‌شده تا‌به‌امروز محسوب می‌شود.

به علت شکنندگی بسیار‌ی فسیل، جابه‌جایی آن غیرممکن می بود. از این رو، تیمی از پژوهشگران به رهبری کوستانتینو بوزی از دانشگاه پروجیا، با عبور‌دادن تجهیزات پیشرفته از دالان‌های تنگ غار، با منفعت گیری از آندوسکوپ به درون جمجمه راه یافتند و برای نخستین بار، ساختار داخلی و سه‌بعدی حفره بینی یک نئاندرتال را به‌صورت دیجیتالی بازسازی کردند.

به‌گزارش نیوساینتیست، بوزی و همکارانش دریافتند هیچ‌یک از ویژگی‌هایی که قبلاً به‌گفتن شاخص‌های بینی نئاندرتال‌ها برای سازگاری با سرما معارفه شده می بود، در این مثالی سالم وجود ندارد. این ویژگی‌ها شامل «برجستگی میانی عمودی» و برآمدگی‌های خاص در دیواره‌های حفره بینی می‌شد.

با وجود این که هویت نئاندرتال «مرد آلتامورا» بر پایه دیگر ویژگی‌های جمجمه و شواهد ژنتیکی قطعی است، کشف تازه مشخص می کند که فهمیدن قبل ما از آناتومی آن‌ها نادرست بوده است. بوزی می‌گوید: «اکنون می‌توانیم با قطعیت بگوییم برخی ویژگی‌هایی که وقتی برای تشخیص جمجمه نئاندرتال‌ها در نظر گرفته می‌شد، اساساً وجود ندارند.»

بعد علت بزرگی بینی نئاندرتال‌ها چیست؟

پژوهشگران توضیح خواهند داد که این ویژگی به‌سادگی فقط با اندازه‌ی کلی و بزرگ جمجمه آن‌ها مشابه است و نشانه‌ای از سازگاری تخصصی با اقلیم خاصی نیست. لودویک اسلیماک از دانشگاه تولوز فرانسه، می‌گوید: «نتایج مشخص می کند شکل چهره نئاندرتال‌ها حاصل سازگاری تنفسی با سرما نیست، بلکه زیاد تر نتیجه فرآیندهای رشدی و تناسبات کلی بدن آن‌ها است.»

کشف تازه این چنین با پژوهش فرد دیگر نیز همخوانی دارد که مشخص می کند جلوآمدگی فک بالای نئاندرتال‌ها امکان پذیر نتیجه‌ی سازگاری‌های بی همتا در ناحیه‌ی گردن آن‌ها باشد. در واقع، علم اکنون در حال بازنگری کلی در رابطه ایده‌ی «نئاندرتال سازگار با سرما» است.

تاد ری از دانشگاه ساسکس بریتانیا، دیدگاه تازه را این‌گونه خلاصه می‌کند: «همه چیز درمورد‌ی نئاندرتال‌ها همیشه به‌زور در قالب سازگاری با سرما تفسیر شده، در حالی که این برداشت کاملاً نادرست است. به‌گمان من آن‌ها به گمان زیادً با سرمای شدید مشکل داشتند؛ خصوصاً هنگامی می‌بینیم که ما انسان‌های مدرن با خاستگاه گرمسیری دوام آوردیم و آن‌ها در اوج آخرین یخبندان منقرض شدند.»

پژوهش در نشریه‌ی PNAS انتشار شده است.