فکر کنید از یک پیاده‌روی تابستانی بازمی‌گردید و بدن شما پر از جای نیش قرمز و خارش‌دار پشه‌ها است، اما دوستانتان می‌گویند که جای نیش پشه ندارند یا بعد از یک شب اردو زدن در فضای باز بیدار می‌شوید و می‌بینید که مچ پا و مچ دست‌هایتان از نیش پشه‌ها التهاب شده است؛ در حالی که همراهان شما آسیبی ندیده‌اند. شما تنها نیستید. تخمین زده می‌شود که نزدیک به ۲۰ درصد از مردم، لذت اختصاصی‌ای برای پشه‌ها دارند و زیاد تر اوقات توسط پشه‌ها گزیده خواهد شد.

به نقل از مجله اسمیتسونیان، دانشمندان سخت در تلاش می باشند تا دریابند که چرا این حشرات برخی افراد را زیاد تر از دیگران ترجیح خواهند داد، چون در تعداد بسیاری از مناطق، گزش چیزی بیشتر از یک دردسر است.

مالاریا وقتی منتقل می‌شود که پشه حامل انگل مالاریا، قربانی را نیش می‌زند. تقریباً ۲۵۰ میلیون مورد از این بیماری در سال ۲۰۲۲ تخمین زده شد که با بیشتر از ۶۰۰ هزار مورد مرگ‌ومیر همراه می بود.

پشه‌ها بیماری‌های کشنده فرد دیگر از جمله تب دنگی و تب زرد را نیز منتقل می‌کنند. با تغییرات آب‌وهوایی، دامنه گسترش پشه‌ها و بیماری‌هایی که حامل آنها می باشند، از جمله زیکا و نیل غربی در حال تحول است.

هم‌زمان با کار کردن دانشمندان روی راه‌هایی برای جلوگیری از گزش پشه‌ها فراتر از پشه‌بند و اسپری دافع حشرات که برخی از پشه‌ها می‌توانند به مرور زمان در برابر آنها ایمن شوند، آنها در حال بازدید این نوشته می باشند که چرا برخی از ما زیاد تر از دیگران گزیده می‌شویم.

در ادامه به بازدید برخی از عواملی می‌پردازیم که می‌توانند در این کار نقش داشته باشند.

گروه خونی

از آنجا که پشه‌ها ما را نیش می‌زنند تا پروتئین‌ها را از خون ما برداشت کنند، جای شگفتی نیست که گروه خونی برای آنها مهم باشد. برخی از پژوهشگران می‌گویند که امکان پذیر برخی از گروه‌های خونی برای پشه‌ها اشتهاآورتر از سایرین باشند.

پژوهشی که سال ۲۰۰۴ در «Journal of Medical Entomology» انتشار شد، نشان داد در یک محیط کنترل‌شده، پشه‌ها گروه خونی O را زیاد تر نیش زدند و تقریباً دو برابر زیاد تر از افراد با گروه خونی A روی بدن آنها نشستند. افراد با گروه خونی B جایی در میانه این طیف خارش قرار گرفتند.

پژوهشی که سال ۲۰۱۹ در «American Journal of Entomology» انتشار شد، به پشه‌ها زمان داد تا به سوی منبع های تغذیه‌کننده با هر چهار گروه خونی بروند و پشه‌ها زیاد تر منبع تغذیه‌کننده گروه خونی O را انتخاب کردند.

علاوه بر این، در پژوهش سال ۲۰۰۴ اشکار شد که نزدیک به ۸۵ درصد از شرکت‌کنندگان یک سیگنال شیمیایی را از پوست خود ترشح می‌کنند که مشخص می کند گروه خونی آنها چیست؛ در حالی که ۱۵ درصد شرکت‌کنندگان این ویژگی را ندارند و پشه‌ها صرف نظر از این که از کدام نوع بودند، زیاد تر جذب منبع های ترشح‌کننده می‌شدند تا منبع های غیر ترشح‌کننده.

نمی‌توان به طور قطعی او گفت که پشه‌ها یک گروه خونی را بر دیگر گروه‌های خونی ترجیح خواهند داد، چون هیچ مدرک قطعی وجود ندارد که نشان دهد گروه‌های خونی خاص یعنی آنتی‌ژن‌های خاصی که روی سطح بیرونی گلبول قرمز قرار دارند، بر جذب پشه به سمت ما تأثیر می‌گذارند.

به نقل از وب‌سایت رسمی «دانشگاه کوئینزلند»(University of Queensland)، با وجود این چنین پژوهش‌هایی باز هم نمی‌توان به طور قطعی او گفت که پشه‌ها یک گروه خونی را بر دیگر گروه‌های خونی ترجیح خواهند داد، چون هیچ مدرک قطعی وجود ندارد که نشان دهد گروه‌های خونی خاص یعنی آنتی‌ژن‌های خاصی که روی سطح بیرونی گلبول قرمز قرار دارند، بر جذب پشه به سمت ما تأثیر می‌گذارند.

یکی از راه‌های کلیدی که پشه‌ها اهداف خود را اشکار می‌کنند، حس کردن دی‌اکسید کربن منتشرشده در نفس آنهاست. پشه‌ها می‌توانند دی‌اکسید کربن را از فاصله ۱۰۰ فوت تشخیص دهند و اشکار شده افرادی که در فواصل طویل یا متوسط از حشرات به مرور زمان دی‌اکسید کربن بیشتری را بیرون خواهند داد، پشه‌های بیشتری را نسبت به دیگران جذب می‌کنند.

پژوهشی که در سال ۲۰۰۹ توسط پژوهشگران «دانشگاه کمبریج»(Cambridge University) انتشار شد، نشان داد افرادی با خروجی دی‌اکسید کربن کمتر، پشه‌های کمتری را به خود جذب می‌کنند. تفاوت‌ در مقدار افت پشه‌ها با دقت به سطح دی‌اکسید کربن منتشرشده از نفس شرکت‌کنندگان آشکار می بود.

ورزش

پشه‌ها با بو کردن یک ترکیب شیمیایی از بوها که می‌تواند شامل اسید لاکتیک، آمونیاک و دیگر مواد دفع‌شده از عرق انسان باشد، قربانیان خود را در فاصله نزدیک‌تر اشکار می‌کنند و این چنین، به افرادی با دمای بدن بالاتر جذب خواهد شد. از آنجا که ورزش سنگین به افزایش تجمع اسید لاکتیک و گرما در بدن می‌انجامد، به گمان زیادً علتمی‌شود که شخص در معرض دید حشرات قرار بگیرد.

پژوهش انجام‌شده در «دانشگاه کالیفرنیا ریورساید»(UC Riverside) که سال ۲۰۲۲ در مجله «Scientific Reports» به چاپ رسید نیز نشان داد این حشرات مزاحم امکان پذیر به ترکیبی شیمیایی از بوهای ساطع‌شده از پوست جذب شوند.

به نقل از وب‌سایت رسمی دانشگاه کالیفرنیا ریورساید، پژوهشگران انها گفتند که این کشش ترکیبی از دی‌اکسید کربن به همراه دو ماده شیمیایی ۲-کتوگلوتاریک و اسید لاکتیک است. این ترکیب شیمیایی نه تنها علتمی‌شود پشه قربانی خود را اشکار کند و روی آن فرود بیاید، بلکه او را تشویق می‌کند تا برای یافتن خون جست‌وجو کند.

«رینگ کارده»(Ring Cardé) استاد حشره‌شناسی دانشگاه کالیفرنیا ریورساید و از پژوهشگران این پروژه او گفت: اگرچه دیگران نیز ترکیباتی را شناسایی کرده‌اند که پشه‌ها را جذب می‌کنند، اما تعداد بسیاری از آنها تاثییر قوی و سریعی ندارند. ما نشان دادیم که پشه‌ها روی اهداف بصری نامشخص که آغشته به این بوها می باشند، فرود می‌آیند.

گرما

گرما می‌تواند پشه‌ها را به خود جذب کند و دمای بدن در هدایت حشرات نقش دارد، اما می‌توان مکانیسم‌هایی را که پشه‌ها برای حس کردن گرما منفعت گیری می‌کنند، خاموش کرد.

پژوهشگران «دانشگاه برندایس»(Brandeis University) در پژوهشی که سال ۲۰۲۰ در مجله «Science» به چاپ رسید، تلاش کردند یک ترموستات مولکولی را در شاخک‌های پشه غیرفعال کنند و هنگامی توانستند این کار را انجام بدهند، توانایی حشره را در تشخیص گرما افت دادند و گمان تغذیه آن از خون گرم انسان را کمتر کردند.

با وجود این، غیرفعال کردن این حسگر برای متوقف کردن کامل پشه‌ها کافی نیست، چون آنها می‌توانند برای یافتن مقصد خود به نشانه‌های فرد دیگر تکیه کنند.

باکتری پوست

برخی از پژوهش‌ها نشان داده‌اند انواع و حجم خاص باکتری‌هایی که به طور طبیعی روی پوست انسان زندگی می‌کنند، بر جذابیت ما برای پشه‌ها تأثیر می‌گذارند.

پژوهشی که سال ۲۰۱۱ در مجله «PLOS ONE» به چاپ رسید، نشان داد که داشتن مقادیر بسیاری از چند نوع باکتری، پوست را برای پشه‌ها دلنشین‌تر می‌کند.

با وجود این، به نحوه شگفت‌آوری به نظر می‌رسد که داشتن تعداد بسیاری باکتری با تنوع بیشتری از گونه‌ها، پوست را کمتر دلنشین می‌کند.

برخی از پشه‌ها مستعد گزش مچ پا و پاهای ما می باشند، چون تعداد بسیاری از باکتری‌های تولیدکننده بو روی پاها رشد می‌کنند.

با دقت به این نتایج، جای شگفتی نیست که برخی از پشه‌ها مستعد گزش مچ پا و پاهای ما می باشند، چون تعداد بسیاری از باکتری‌های تولیدکننده بو روی پاها رشد می‌کنند.

برخی از دانشمندان اعتقاد دارند یک راهبرد برای جلوگیری از گزش انسان توسط پشه‌ها امکان پذیر تحول ارتباطات باکتریایی باشد که حشرات را جذب می‌کنند.

طعم

پژوهشگران «دانشگاه ییل»(Yale University) در سال ۲۰۲۴ کشف کردند که طعم‌های گوناگون امکان پذیر بر گزش، تغذیه و حتی تخم‌گذاری پشه‌ها تأثیر بگذارند. آنها دریافتند که وجود ترکیبات خاصی در عرق انسان علتمی‌شود پشه‌ها زیاد تر گزش کنند. این در حالی می بود که دیگر ترکیبات تلخ، حرکت تغذیه‌ای را سرکوب می‌کردند. آنها دریافتند که مجموعه‌ای از ترکیبات نیز بر حرکت تأثیر می‌گذارد.

اگرچه برخی از آمینواسیدها و نمک هنگامی به تنهایی در اختیار حشرات قرار می‌گرفتند، تغییری در گزش آنها تشکیل نمی‌کردند، اما هنگامی با هم ترکیب می‌شدند، گزش بیشتری تشکیل می‌شد. این نتیجه‌ منطقی است، چون هر دو ترکیب با هم روی پوست انسان یافت خواهد شد اما همانند تعداد بسیاری از موارد دیگر، همه انسان‌ها در این پژوهش یکسان نبودند. هنگامی مثالهای گوناگونی از عرق در اختیار پشه‌ها قرار می‌گرفت، پشه‌ها برخی را زیاد تر نیش می‌زدند.

«جان کارلسون»(John Carlson)، زیست‌شناس دانشگاه ییل و پژوهشگر ارشد این پروژه او گفت: ما فکر می‌کنیم این می‌تواند بخشی از دلیلی باشد که چرا برخی از ما زیاد زیاد تر از دیگران توسط پشه‌ها گزیده می‌شویم. برخی از افراد امکان پذیر برای پشه‌ها طعم بهتری داشته باشند.

الکل

مالاریا و مصرف الکل هر دو از مشکلات بزرگ سلامت عمومی می باشند. مصرف الکل در تعداد بسیاری از کشورها رو به افزایش است و با دقت به گسترش کوششها برای مدیریت مالاریا، فهمیدن ربط بین مالاریا و مصرف الکل زیاد مهم می‌شود.

پژوهشی که سال ۲۰۱۰ در مجله «PLOS ONE» به چاپ رسید، نشان داد که فقط یک لیتر آبجو می‌تواند بدن را برای پشه‌ها دلنشین‌تر کند.

مصرف آبجو می‌تواند یک عامل خطر برای ابتلا به مالاریا باشد.

پژوهشگران آزمایش کردند که آیا آبجو امکان پذیر دی‌اکسید کربن یا دمای بدن را تحول دهد و پشه‌ها را جذب کند، اما دریافتند که هیچ کدام از این عوامل با افزایش دقت پشه‌ها همبستگی ندارند و این کار علتمی‌شود که تمایل پشه‌ها به آبجو به یک راز تبدیل شود.

این نتایج نشان خواهند داد که مصرف آبجو می‌تواند یک عامل خطر برای ابتلا به مالاریا باشد و باید در سیاست‌های بهداشت عمومی برای طراحی عمل های کنترلی گنجانده شود.

بارداری

تعداد بسیاری از پژوهش‌ها نشان داده‌اند که زنان باردار تقریباً دو برابر زیاد تر از دیگر زنان مورد گزش پشه‌ها به اختصاصی گونه‌های ناقل مالاریا قرار می‌گیرند. حداقل دو عامل کلیدی امکان پذیر در این کار دخیل باشند.

۱. زنان باردار نزدیک به ۲۱ درصد دی‌اکسید کربن بیشتری را در بازدم خود بیرون خواهند داد.

۲. اطراف شکم زنان باردار به طور میانگین نزدیک به ۱.۲۶ درجه فارنهایت گرمتر از این ناحیه در بدن دیگر زنان است.

رنگ لباس

این علت امکان پذیر خنده‌دار به نظر برسد، اما یک گونه پشه رایج از بینایی همراه با بو برای یافتن انسان‌ها منفعت گیری می‌کند.

پژوهشی که سال ۲۰۲۲ توسط دانشمندان «دانشگاه واشنگتن»(University of Washington) انجام شد، نشان داد پوشیدن لباس‌هایی با رنگ‌های برجسته همانند مشکی، قرمز، نارنجی، فیروزه‌ای امکان پذیر اشکار کردن انسان را برای پشه‌ها آسان‌تر کند.

زیاد تر رنگ‌های مورد علاقه مربوط به طول موج‌های بلندتر نور می باشند که پوست انسان نیز آنها را از خود ساطع می‌کند. رنگ‌هایی از جمله سبز، بنفش، آبی و سفید توسط این گونه پشه در این پژوهش نادیده گرفته شدند.

ژنتیک

به طور کلی، عوامل ژنتیکی عرصه‌ای صرف نظر از این که از طریق گروه خونی، متابولیسم یا دیگر عوامل گفتن شوند، عامل مهم در جذابیت انسان‌ها برای پشه‌ها می باشند.

پژوهشگران «دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن»(LSHTM) در پژوهش سال ۲۰۱۵ خود دریافتند برخی از بوهای بدن که پشه‌ها حس می‌کنند، امکان پذیر پایه ژنتیکی داشته باشند. بر پایه یافته‌های این پژوهش، اگر شما یک آهن‌ربای پشه هستید، تقصیری ندارید، چون ژن‌های شما تقصیر کار می باشند. در واقع، DNA عامل مهم است که برخی افراد را برای حشرات مزاحم زیاد دلنشین‌تر می‌کند.

خبر خوب این است که شناسایی ژن‌های دخیل می‌تواند به دانشمندان پشتیبانی کند تا دافع‌های مؤثرتری را ابداع کنند. با ادامه پیشرفت‌ها در تحقیقات ژنتیکی مربوط به پشه‌ها، پژوهشگران به جستوجو راه‌های نوآورانه‌ای برای جلوگیری از نیش زدن این حشرات می باشند. 

دفع کننده‌های طبیعی

سال‌ها است که پژوهشگران به امید تشکیل نسل بعدی دفع‌کننده‌های حشرات، به بازدید دلایلی پرداخته‌اند که علتخواهد شد اقلیتی از مردم به ندرت پشه‌ها را جذب ‌کنند.

دانشمندان رؤیای ساخت داروهایی را در سر می‌پرورانند که به واسطه آنها بتوانند تشکیل دفع‌کننده‌های طبیعی را در پوست افزایش دهند یا محصولی مبتنی بر باکتری بسازند که بتواند پشه‌ها را برای هفته‌ها دفع کند.

در نهایت، اختراعات آینده حتی امکان پذیر به یک زن باردار و ورزشکار با گروه خونی O و پیراهن قرمز امکان دهد تا برای همیشه از پشه‌ها دوری کند.