در طول روزهای تازه و با شنیدن صداهای متغیری در آسمان که گهگاه تبدیل انفجاری در دور یا نزدیک می‌شود، این سوال برایمان پیش می‌آید که صدایی که شنیدیم، صدای موشک می بود یا جنگنده و یا پهپاد؟ اگر جنگنده می بود، کدام نوع از جنگنده بوده؛ در این شرایط به گمان زیادً شناخت الگوهای صوتی به شما در برسی تهدید و مدیریت بحران در لحظه‌های سرنوشت‌ساز و حیاتی پشتیبانی می‌کند.

صدا در فضا به‌صورت موج‌های فشاری حرکت می‌کند و از طریق فشرده‌سازی و رقیق‌سازی مولکول‌های هوا در یک محیط الاستیک منتقل می‌شود. در شرایط جنگی، اتمسفر زمین نه‌تنها حامل مطلب‌های خطر، بلکه دارای فیلتری است که بسته به شرایط محیطی، ماهیت صدا را تحول می‌دهد.

برای یک فرد عادی که در منطقه جنگی وجود دارد، توانایی تشخیص تفاوت صدای یک جنگنده تک‌موتوره با صدای یک بمب‌افکن استراتژیک با هشت موتور می‌تواند مهم و سرنوشت‌ساز باشد.

از همین رو تصمیم داریم تا در این مقاله به بازدید تخصصی ویژگی‌های صوتی پرنده‌های جنگی و تسلیحات مورد منفعت گیری در نبردهای مدرن بپردازیم تا بتوان از این دانش عمومی به‌گفتن ابزاری برای بقای روانی و فیزیکی در این شرایط سخت منفعت گیری کرد.

صدای جنگنده در تابستان و زمستان متفاوت به گوش می‌رسد

برای آنکه بتوان تفاوت صدای هواپیماهای گوناگون را تشخیص داد، باید قبل از هر چیز با مکانیسم تشکیل صدا در موتورهای جت آشنا شد.

صدای غالب در اکثر پرنده‌های نظامی ناشی از بُرش باد است؛ اتفاق‌ای که در آن گازهای داغی که با سرعتی بالا از اگزوز خارج خواهد شد، با هوای ساکن اطراف برخورد می‌کنند. این اصطکاک شدید علتایجاد صدای خشنی می‌شود که همین صدا از ویژگی‌های بارز جنگنده‌های مافوق صوت است.

اما موتورهای نظامی برخلاف موتورهای غیرنظامی، با مقصد دستیابی به حداکثر رانش در کوچک‌ترین ابعاد طراحی خواهد شد و این اتفاق تبدیل منفعت گیری از موتورهایی با نسبت کنارگذر پایین شده است. در این نوع طراحی، حجم کمتری از هوای سرد از اطراف هسته موتور عبور می‌کند تا صدا را خفه کند؛ نتیجه این نوع طراحی، تشکیل صدایی زیاد تیزتر و نفوذکننده تر نسبت به هواپیماهای مسافربری است.

یقیناً شدت انتشار کردن این صداها در هوا به متغیرهای فیزیکی بسیاری وابسته است که با اهمیت ترین آن‌ها دمای محیط است. در معادله محاسبه شدت صوت، فاکتورهایی همانند نسبت گرمای اختصاصی، ثابت گازها و دمای مطلق محیط در نظر گرفته می‌شود؛ بدین ترتیب که در یک روز گرم تابستانی، اگرچه صدا سریع تر حرکت می‌کند ولی به علت افت چگالی هوا، امکان پذیر سریعتر از بین رفته و مستهلک شود. از نظر دیگر اتفاق وارونگی دما در شب‌های صاف علتمی‌شود تا امواج صوتی به‌جای انتشار کردن در جو، به سمت زمین خم‌شده و صدای هواپیماها از فواصل زیاد دورتر با وضوحی غیرعادی شنیده شود.

جنگنده F۱۵

قیاس صدای جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها

با مقداری دقت و دقت می‌توان از شدت صدا و نوع صدای پرنده‌های جنگی، نوع آن را تشخیص داد:

• جنگنده‌های F-۱۵  و F-۱۶: جنگنده‌های نسل چهارم ازجمله F-۱۵ و F-۱۶ ازنظر صوتی به‌گفتن پرنده‌های تیز شناخته خواهد شد؛ F-۱۶ با داشتن یک موتور با قطر دهانه خروجی نسبتاً کوچک، فرکانس‌های بالاتری تشکیل می‌کند که در فواصل نزدیک به‌صورت یک سوت نفوذکننده شنیده می‌شود. اما F-۱۵ با دو موتور شبیه، تداخلی در امواج صوتی تشکیل می‌کند که تبدیل یک غرش حجیم‌تر می‌شود. قوت رانش موتور هرکدام از این جنگنده‌ها ۲۳.۷۷۰ پوند است و سطح صدای تقریبی جنگنده اف پانزده ، ۹۱ دسی‌بل است که صدایی همانند غرش دوگانه و لرزش کم فرکانس تشکیل می‌کند.

جنگنده اف۱۶

اما سطح صدای تقریبی جنگنده اف شانزده ، ۹۰ تا ۹۷ دسی‌بل است که صدایی همانند سوت تیز و صدای پاره شدن پارچه دارد. برای آنکه بتوانید دقیق‌تر فکر کنید، صدای موتورسیکلت یا سشوار، نزدیک به ۹۰ دسی‌بل است و صدای کنسرت موسیقی راک ۱۱۰ دسی‌بل.

• جنگنده F-۳۵: در رابطه جنگنده F-۳۵ اوضاع متفاوت است: صدای این جنگنده با موتوری با رانش ۴۰ هزار پوند، به‌مراتب بلندتر است و مطابق گزارش‌ها، در زمان نشست‌وبرخاست نزدیک به ۱۵ تا ۲۵ دسی‌بل صدای بیشتری نسبت به F-۱۶ تشکیل می‌کند. ازآنجاکه هر ۱۰ دسی‌بل افزایش، شدت صدای فهمیدن شده توسط گوش انسان را دو برابر می‌کند، صدای F-۳۵ برای یک ناظر روی زمین تقریباً ۲ تا ۴ برابر بلندتر از F-۱۶ حس می‌شود. صدای این جنگنده برخلاف سوت‌های فرکانس بالای جنگنده‌های قدیمی، زیاد تر به یک رعدوبرق مداوم شباهت دارد که لرزش‌های فیزیکی شدیدی در سازه‌های ساختمانی تشکیل می‌کند و صدایش تقریباً بین ۱۰۵ تا ۱۲۱ دسی‌بل است.

جنگنده اف۳۵

• بمب‌افکن B-۵۲: تشخیص بمب‌افکن‌های استراتژیک از روی صدا به علت تفاوت فاحش در طراحی‌شان به‌مراتب راحت‌تر از جنگنده‌ها است. B-۵۲ با هشت موتور توربوجت و با رانش ۱۷ هزار پوند، صدایی به‌شدت فلزی و سوت مکانیکی ممتد و ارتعاش سنگینی تشکیل می‌کند که ناشی از چرخش تیغه‌های فن با شدت نزدیک به ۵۲۰۰ دور در دقیقه با فرکانسی در نزدیک به ۲ کیلوهرتز است. به حرف های ناظران عینی، سپس از عبور یک B-۵۲، سکوت شگفت و سنگینی حکم‌فرما می‌شود که ناشی از اشباع موقت گیرنده‌های شنوایی به علت شدت بالای صداست.

بمب افکن B۵۲

• بمب‌افکن B-۲: با در نظر داشتن این که B-۲ Spirit برای نهان‌کاری کامل طراحی‌شده، اوضاع کاملاً متفاوت خواهد می بود. نهان‌کاری تنها محدود به رادار هواپیما نیست و شامل امضاهای حرارتی و صوتی نیز می‌شود. در طراحی اختصاصی B-۲، موتورها در عمق بدنه می باشند و خروجی اگزوز در سطح بالایی هواپیما قرار دارد. بدین ترتیب بدنه هواپیما همانند یک سد آکوستیک عمل کرده و قسمت بزرگی از صدای موتور به سمت آسمان منعکس می‌شود. به همین علت، تا وقتی که B-۲ دقیقاً بالای سر ناظر نرسد، صدایش تقریباً غیرقابل‌شنیدن است.

بمب افکن B۲

اما صدایی که در لحظه عبور شنیده می‌شود، زیاد تر همانند به صدای وزش تند باد است تا صدای سنتی موتور جت؛ غرش مهم اگزوزها سپس از عبور هواپیما و باز شدن زاویه دید اگزوزها به گوش می‌رسد. درعین‌حال B-۲ برخلاف بمب‌افکن B-۱B، از پرواز مافوق صوت پرهیز می‌کند تا موقعیتش آشکار نشود.

توانایی تفکیک صداهای جنگی نه‌تنها یک دانش فنی، بلکه یک توانایی حیاتی برای افت استرس و افزایش ضریب ایمنی غیرنظامیان است. غرش سنگین و لرزاننده F-۳۵، سوت مکانیکی و هشت‌گانه B-۵۲ و سکوت مرموز B-۲ هرکدام داستانی از نوع تهدید و فاصله آن روایت می‌کنند.